Zakład Wodociągów i Kanalizacji (ZWiK)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zakład Wodociągów i Kanalizacji (ZWiK) – komunalna spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, w 100% należąca do gminy miejskiej Szczecin, utworzona 2 września 1999, w wyniku przekształcenia zakładu budżetowego o tej samej nazwie. ZWiK jest zakładem użyteczności publicznej, realizującym zadania własne miasta w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania i oczyszczania ścieków komunalnych. Działa na obszarze Szczecina oraz na rzecz gmin ościennych (Kołbaskowo, Stare Czarnowo, Dobra Szczecińska, Police). Zajmuje się poborem i dostarczaniem wody pitnej po jej uzdatnieniu, odprowadzaniem ścieków komunalnych i przemysłowych do sieci kanalizacyjnej i ich oczyszczaniem, nadzorem i utrzymywaniem sieci wodociągowo-kanalizacyjnych, badaniami wód i zanieczyszczeń, serwisowaniem i legalizacją wodomierzy.

Zaopatruje Szczecin poprzez osiem zakładów produkcji wody: Miedwie (największy), Pomorzany, Zdroje, Pilchowo, Świerczewo, Arkonka, 1 Maja i Skolwin. Dwa pierwsze zakłady ujmują wody powierzchniowe, natomiast pozostałe sześć - wody podziemne. Z uwagi na obserwowany od kilku lat stały spadek zużycia wody w Szczecinie, obecnie pracują w sposób ciągły tylko Zakłady Produkcji Wody Miedwie, Pilchowo i Skolwin, a pozostałe okresowo[1].

Całkowita długość sieci kanalizacyjnej w Szczecinie wynosi 1067 km. Najstarsza, centralna część miasta posiada kanalizację ogólnospławną, w nowych dzielnicach przeważa kanalizacja rozdzielcza. Systemy kanalizacyjne najczęściej zbudowane są z rur betonowych, starsze odcinki wykonane są z różnorodnych materiałów, m.in. z kamionki, żeliwa lub cegieł. Obecnie powszechnie stosuje się rury kamionkowe, z tworzywa sztucznego PVC i żywic poliestrowych.

Logo ZWiK (2013)

W 2013 roku kapitał zakładowy spółki wynosił 216.686 tys. zł. Przedsiębiorstwo gospodaruje na 108 nieruchomościach o łącznej powierzchni 111 ha w gminach: Szczecin, Goleniów, Stare Czarnowo, Dobra Szczecińska, Kobylanka, Kołbaskowo i Dziwnów, na których posadowione są budynki, budowle, urządzenia i sieci wodociągowe oraz kanalizacyjne[2]. Zatrudnionych jest w nim 774 pracowników.

Do 14 listopada 2005 roku główna siedziba zakładu mieściła się przy ul. Szymanowskiego 2 – a następnie ul. Golisza 10. Część zakładu związana z absorbcją środków finansowych z Funduszu Spójności oraz realizacją inwestycji mieści się w rejonie oczyszczalni ścieków Pomorzany, przy ul. Szczawiowej 54[3].

Historia wodociągów i kanalizacji Szczecina

do 1945

Pierwotnie osady ludzkie nie były wyposażane ani w systemy kanalizacyjne, ani w wodociągi. Wodę pobierano ze zbiorników naturalnych (stawy, jeziora, rzeki, strumienie) i studzien, jednocześnie nieczystości wylewając po prostu poza próg lub okna domów, nawet wprost na ulicę. Zanieczyszczenie ulic, wód gruntowych i ogólnie otoczenia powodowało wzrost zagrożenia epidemiologicznego. Budowa choćby najprostszych urządzeń doprowadzających wodę i odprowadzających nieczystości wymagała jednak zarówno podniesienia stanu świadomości ludzi, jak też środków pieniężnych. Dlatego w Szczecinie dopiero w XVI w. zaczęto wprowadzać te ważne dla poziomu życia ludzi udogodnienia, zaczynając od zamku książęcego:

  • w połowie XVI w., na polecenie Barnima XII wybudowano z drewniany rurociąg odpływowy łączący zamek z fosą,
  • w 1578 książę Jan Fryderyk polecił zmodernizować rurę kanalizacyjną Barnima XI (resztki zachowały się do dzisiaj), a jednocześnie na jego polecenie, w latach 15781583, Szymon Petzke zbudował wodociąg (z rur drewnianych) ze Wzgórz Warszewskich do Bramy Młyńskiej i Zamku;
  • w latach 17291732 wybudowano drugi wodociąg (rury drewniane, ołowiane i żelazne) od Młyna Kukułczego (rejon szpitala przy ul. Broniewskiego) do fontanny na Placu Orła Białego;
  • z drogich wodociągów mogły korzystać tylko niektóre domy – większość ludności korzystała z ponad 150 studni publicznych i prywatnych, których liczba jednak malała w miarę rozwoju systemu wodociągów – w połowie XIX w. w mieście było już tylko ok. 70 studni;
  • pierwszy nowoczesny szczeciński wodociąg, wyposażony w stację pomp i filtry (na Pomorzanach) oraz wieżę ciśnień na Wzgórzu Hetmańskim (57 m n.p.m.), wybudowano w latach 18631865, pod nadzorem Jamesa Hobrechta – w 1866 zaopatrywał już ok. 30% domów Szczecina, a w 1892 ponad 68%;
  • aż do XIX wieku system kanalizacyjny miasta stanowiły odkryte [[w:Rynsztok|rynsztoki] (sporadycznie przebiegające pod chodnikami), którymi nieczystości i wody deszczowe odprowadzano do Odry;
  • od połowy XIX w. zaczęto odprowadzać ścieki z zakładów przemysłowych i rozpoczęto odwadnianie ulic dzielnic przemysłowych: Grabowo, Drzetowo, Golęcin, Żelechowo;
  • w 1868 James Hobrecht opracował plan rozwoju sieci kanalizacyjnej centrum miasta i Łasztowni, przy czym główne ciągi kanałów odpływowych poprowadzono pod ulicami, na głębokości 9 – 10 m;
  • w latach 90. XIX w. szczecińska sieć kanałów ściekowych osiągnęła długość 64 km (drewniane, gliniane, murowane i betonowe) oraz zaczęto zakładać pierwsze rury stalowe; zaczęto także budować przepompownie ścieków;
  • do II wojny światowej Szczeciński system kanalizacyjny wynosił około 280 km, a podłączono do niego ok. 94% nieruchomości;
  • w 1912 roku długość sieci wodociągowej osiągnęła 206 km i obejmowała ona wszystkie gospodarstwa domowe;
  • w 1939 ogólna długość miejskich sieci wodociągowych wynosiła około 370 km.

po 1945

Efektem działań wojennych było m.in. uszkodzenie miejskiej sieci kanalizacyjnej w około 30%, natomiast sieć wodociągowa przestała być sprawna w ok. 70% (m.in. wszystkie stacje pomp uległy zniszczeniu).

Pierwszą stację pomp wodociągowych uruchomiono 12 lipca 1945. Z tą samą data powołano oddzielne służby miejskie, o nazwach Wodociągi Miejskie i Kanalizacja Miejska. We wrześniu 1947 połączono je w jeden zakład - Miejskie Zakłady Wodociągów i Kanalizacji w Szczecinie. Później kilkakrotnie zmieniano strukturę tych służb komunalnych:

  • 15 stycznia 1951 powołano Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji;
  • w 1975 Rejonowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji (rozszerzając zakres działania na Nowe Warpno, Trzebież i Police);
  • 1 lipca 1991 z dwóch niezależnych zakładów budżetowych w Szczecinie i Policach utworzono jednostkę budżetową Szczecina - Zakład Wodociągów i Kanalizacji;
  • 12 lipca 1999 Rada Miasta Szczecin podjęła uchwałę o likwidacji komunalnego zakładu budżetowego w celu zawiązania spółki komunalnej, a 27 grudnia 1999 ZWiK został zarejestrowany jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością[4].

Już w 1949 roku długość czynnej sieci wodociągowej wyniosła 468 km, a kanalizacyjnej - 281 km (w 1950). Znaczną część zapotrzebowania na wodę zaspokajały ujęcia na Pomorzanach i w Pilchowie, ale dostarczały jej także ujęcia głębinowe Świerczewo, Podjuchy, Skolwin i Golęcino. Z uwagi na wzrastające zapotrzebowanie na wodę w 1976 doprowadzono do Szczecina wodę z ujęcia w jeziorze Miedwie.

W 1980 roku długość sieci wodociągowej Szczecina wynosiła 406 km i korzystało z niej 96,6% ludności. W 1996 długość ta przekroczyła 537 km[5]. Jednocześnie czynna sieć kanalizacyjna Szczecina wyniosła ok. 362 km (1994), a korzystało z niej ponad 90% mieszkańców miasta[6].

Największe inwestycje ZWiK

W latach 19641998 ZWiK zrealizował:

Przypisy

Źródła

  • Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 409, ISBN 83-87341-45-2
  • Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s. 620, 621, 671, ISBN 83-87341-45-2

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak