Zamek (Połczyn-Zdrój)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. 91 z dnia 25 maja 1955[1]
Zamek w Połczynie-Zdroju
Lokalizacja ul. Zamkowa 7
Data budowy XV-XVI wiek
[ Zobacz Zamek w Połczynie-Zdroju na mapie.]

Zamek w Połczynie-Zdroju usytuowany jest w centrum obecnego miasta - uzdrowiska, na naturalnym wzgórzu, przy ulicy Zamkowej, prowadzącej ku pobliskiemu rynkowi staromiejskiemu.

Pierwszy zamek połczyński został wzniesiony w końcu XIII wieku przez księcia Bogusława IV jako strażnica graniczna zabezpieczająca Pomorze przed postępującą ekspansją Brandenburgii. W początkach XIV wieku syn księcia Bogusława – Warcisław IV, po uwolnieniu się od zależności Askańczyków brandenburskich, oddał Połczyn w lenno rycerzowi nowomarchijskiemu Hasso von Wedel. W roku 1337 po raz pierwszy wymieniono zamek i miasto w liście hołdowniczym Czerwonego Hasso (Hasso Rufus de Poltzin) do margrafa Ludwika Brandenburskiego. Nie zachowały się jednak jakiekolwiek pozostałości pierwotnej bryły zamku. Połczyn wraz z zamkiem pozostawał w rękach Wedlów do ostatniej ćwierci XIV wieku, kiedy to - za powiązania z Brandenburgią – książęta pomorscy odebrali im dobra połczyńskie i przekazali je rodowi von Manteuffel. W ich rękach pozostały jako dziedziczne do XVII wieku.

Najstarsze kamienno - ceglane fragmenty ścian piwnic obecnej bryły zamku pochodzą z przełomu XV/XVI wieku. Ich układ wskazuje na istnienie wówczas wieży mieszkalnej o kwadratowym rzucie i dwutraktowym podziale wnętrza. Po 1601 roku założenie rozbudowano o osobno stojący późnorenesansowy budynek w północnej części wzgórza zamkowego.

W latach 17701772 kolejny właściciel Antoni von Krockow przystąpił do generalnej przebudowy, dzięki której zamek uzyskał swoją obecną formę bryły. Sprowadzony ze Śląska, nieznany bliżej architekt, projekt rozbudowy ograniczył do scalenia łącznikiem dwóch wcześniejszych pojedynczych budynków, dając dwuskrzydłowe założenie o rozplanowaniu zbliżonym do litery „L”, bez ambicji stworzenia właściwego dla baroku założenia pałacowo – parkowego.
W środkowej osi skrzydła północnego umieszczono wjazd na dziedziniec, rozdzielający oba skrzydła. Całość dwukondygnacyjnej bryły, pozbawionej w zasadzie wystroju architektonicznego, przekryto wysokim dachem czteropołaciowym. Program rozbudowy skupiony był głównie na mieszkalnym charakterze siedziby szlacheckiej, bez podkreślania funkcji reprezentacyjnej. Jednakże zadbano o właściwą dla rezydencji pałacowej wygodę. Fasady otrzymały proste, symetryczne rozwiązania typowe dla XVII – i XVIII – wiecznych wiejskich dworów pomorskich. Skrzydła od strony dziedzińca, zwrócone ku słonecznym stronom, uzyskały doskonałe oświetlenie wnętrz, a niezabudowane od południa i zachodu wzgórze zamkowe otwierało doskonałą perspektywę widokową na krajobraz „Szwajcarii Połczyńskiej”.

Bardziej reprezentacyjny charakter uzyskały pomieszczenia skrzydła zachodniego, z głównym wejściem pośrodku pięcioosiowej elewacji dziedzińcowej. Poprzedzone schodami i zaakcentowane portalem prowadziło do dużego hallu z drewnianą klatką schodową. Przyjęto jednolity rokokowy wystrój wnętrz ze stiukowymi zdobieniami o geometrycznych, roślinno - muszlowych i rocaillowych wzorach.

Opisana forma bryły i układ zamku przetrwały – bez większych zmian - do naszych czasów. W drugiej połowie XIX wieku miasto wykupiło od rodziny von Krockow budynek zamkowy, przeznaczając go na urząd pocztowy, a później na mieszkania lokatorskie. Obiekt nieprzerwanie pełnił funkcję mieszkalną do lat 70. XX wieku, kiedy to - ze względu na pogłębiający się zły stan techniczny obiektu - podjęto prace konserwatorsko - renowacyjne. W 1983 roku zamek - odbudowany, funkcjonalnie wyposażony i przystosowany do nowych wymogów użytkowych - przekazany został Miejskiej Bibliotece Publicznej w Połczynie-Zdroju.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml

Bibliografia

  • Böttger, L. Die Bau – und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin, Bd. 2, 1890.
  • Połczyn Zdrój. Studia z dziejów miasta, praca zbiorowa pod red. B. Polaka. Koszalin – Połczyn Zdrój, 1998.
  • Janocha, H. W.; Lachowicz, F. Zamki Pomorza Środkowego. Koszalin, 1990, s. 126–135.
  • Radacki, Z. Średniowieczne zamki Pomorza Zachodniego. Warszawa 1976, s.212.
  • Kroman, K. Zamek w Połczynie Zdroju, 1961, maszynopis w zbiorach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział w Szczecinie.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kamila Wójcik