Aleksander Majorek

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania


Aleksander Majorek
Data urodzenia 9 lipca 1912
Miejsce urodzenia Gniezno
Data śmierci 9 lipca 1991
Miejsce śmierci Koszalin


Aleksander Majorek (1912-1991), bibliotekarz, pionier i organizator bibliotekarstwa powojennego w byłym województwie koszalińskim, zasłużony wieloletni dyrektor Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Koszalinie

Życiorys

Aleksander Majorek urodził się 9 lipca 1912 roku w Gnieźnie. Zainteresowania miał raczej humanistyczne, jednak namówiony przez ojczyma, wybrał karierę wojskową, która była wówczas „warunkiem startu życiowego”. Dostał się do Korpusu Kadetów w Rawiczu, a później do szkoły podchorążych, w której uzyskał stopień porucznika.

Brał udział w wojnie obronnej 1939 r. pełniąc obowiązki oficera łącznikowego. Podczas kampanii wrześniowej dostał się do obozu jenieckiego w Woldenbergu (obecnie Dobiegniew w województwie lubuskim). Ten obóz jeniecki był ewenementem na skalę światową – kwitła tam edukacja, życie kulturalne, istniały dwa teatry, trzy chóry, orkiestra, drużyny piłki nożnej, biblioteki. Przebywało tu w niewoli wielu profesorów, naukowców, którzy podjęli się prowadzenia wykładów według programu wyższej uczelni, (wykłady dla jeńców prowadził m. in. słynny egiptolog prof. Kazimierz Michałowski), w ten sposób został zorganizowany tzw. Uniwersytet Woldenberski. Powołano w oflagu między innymi sekcję pedagogiczną przy wydziale filologicznym, do której wstąpił Aleksander Majorek rozpoczynając w ten sposób studia, które ukończył po 25 latach, już w wolnej Polsce. W oflagu po raz pierwszy zetknął się z bibliotekarstwem - prowadził tam bibliotekę książek francuskich przysyłanych przez Szwedzki Czerwony Krzyż.

Pod koniec wojny, 13 kwietnia 1945 r. Aleksander Majorek wraz z grupą operacyjną Polskiego Związku Zachodniego dotarł na ziemie północne, do Białogardu, gdzie rozpoczął pracę w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym. Zajmował się lokowaniem Polaków w miejscowościach, w trójkącie między Połczynem, Świdwinem i Białogardem.

Od początku związał się z bibliotekarstwem, już w 1946 r. rozpoczął zbiórkę książek w Białogardzie, a w lutym 1949 r. powierzono mu tworzenie biblioteki powiatowej. Pierwszym jego celem było tworzenie bibliotek gminnych, trzeba było postarać się o pomieszczenia, sprzęt, pracowników. Był w tym czasie przewodniczącym Komisji Oświaty i Kultury w pierwszej Powiatowej Radzie Narodowej, co ułatwiało wykonanie zadania.

Po książki jeździł do Szczecina, zbierał je też wśród osób prywatnych, biblioteki gminne zasilał również ówczesny Komitet Upowszechniania Książki. W powiecie białogardzkim powstało wówczas 48 punktów bibliotecznych prowadzonych społecznie oraz trzy biblioteki miejskie — w Połczynie-Zdroju, Świdwinie i Białogardzie. Zajmowali się nimi w większości nauczyciele oraz ci, którzy po prostu chcieli z książką pracować. Potem — już w trakcie pracy — bibliotekarze szkolili się, zdobywali średnie wykształcenie zawodowe.

Po utworzeniu województwa koszalińskiego w 1950 r. powierzono Aleksandrowi Majorkowi organizację Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej z tymczasową siedzibą w Białogardzie, której został dyrektorem. Tymczasowość siedziby trwała aż 5 lat. Dopiero w 1955 r. bibliotekę wojewódzką przeniesiono do Koszalina, łącząc jednocześnie z biblioteką miejską, a powstała w ten sposób Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna znalazła miejsce w budynku przy obecnym placu Wolności.

Aleksander Majorek rozumiał, że nowe wyzwania wymagają przygotowania bibliotekarskiego, więc jako jeden z pierwszych, uzyskał dyplom magisterski z bibliotekoznawstwa na Uniwersytecie Wrocławskim w 1963 r.

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna od początku istnienia borykała się z kłopotami lokalowymi – przydzielone budynki nie spełniały wymogów dla pomieszczeń bibliotecznych. Już więc w latach 50. Aleksander Majorek widział konieczność wybudowania budynku wyłącznie na potrzeby biblioteki. Jego zasługą jest stworzenie pierwszego, wizjonerskiego projektu budynku bibliotecznego, z internatem dla słuchaczy studiów i szkoleń bibliotekarskich, stołówką pracowniczą, służbowymi mieszkaniami dla dyrektora i woźnego! Po licznych poprawkach powstał projekt realistyczny (bez internatu i in.), również przygotowany przez Aleksandra Majorka, z wymiarami pomieszczeń i ich rozmieszczeniem w gmachu. Ten plan stał się kanwą ostatecznego projektu architektonicznego.

Dwudziestoletnie starania dyrektora Majorka o wybudowanie gmachu biblioteki z prawdziwego zdarzenia – w końcu zostały uwieńczone sukcesem. Jednak przez ten czas nie obyło się bez przeciwności. Władze miasta długo nie dawały się przekonać do nowatorskiego, wizjonerskiego projektu biblioteki przyszłości, dla znacznie większej populacji Koszalina. Trzykrotnie zmieniano lokalizację budynku, wielokrotnie poprawiano projekt budowlany, inwestycję dotknęły kłopoty finansowe, braki materiałów budowlanych. Jednak, dzięki determinacji, w roku 1973, w dwóch etapach – w maju i we wrześniu - oddano do użytku czytelników nowy gmach Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Koszalinie.

W wywiadzie z 1975 r. Aleksander Majorek stwierdził: pochlebiam sobie, że te dwadzieścia lat starań nie spełzło na niczym. Zostawiam po sobie gmach biblioteki (...) Dodam, że w powojennej historii Polski koszalińska biblioteka jest pierwszą w kraju wybudowaną od podstaw.

Jako pionier bibliotekarstwa na Pomorzy Środkowym widział potrzebę gromadzenia zbiorów regionalnych. Dzięki jego inicjatywie, w 1960 r. przystąpiono do organizowania oddziałów pomorzoznawczych w bibliotekach w Szczecinie i Koszalinie. W ten sposób powstała jedna z pierwszych w Polsce – bibliografia regionalna Pomorza Zachodniego - od początku istnienia był członkiem jej kolegium redakcyjnego. Bibliografia tworzona jest do dziś, choć już w formie elektronicznej.

Szczególne zasłużył się Aleksander Majorek w organizacji kształcenia bibliotekarzy. Wiedział, że do rozwoju bibliotek przyczyni się zatrudnianie wykształconych pracowników i ustawiczne kształcenie bibliotekarzy już pracujących. W tym celu, z jego inicjatywy w 1960 r. powstał w Koszalinie punkt konsultacyjny Ośrodka Kształcenia Bibliotekarzy w Warszawie, działający po licznych modyfikacjach aż do 2007 r. Przez wiele lat w studium bibliotekarskim prowadził zajęcia z informacji naukowej.

Jako dyrektor dążył do ciągłego unowocześniania biblioteki, dbał o dostosowanie zakupu książek do potrzeb czytelników, organizował osobne oddziały dziecięce (ze zbiorami i układem przystosowanym dla dzieci i młodzieży) oraz oddziały materiałów audiowizualnych (koszalińska fonoteka ze zbiorem płyt analogowych i nut).

Po przejściu na emeryturę, w 1977 r., pozostał zawodowo czynny, pełniąc funkcję konsultanta do spraw gromadzenia zbiorów, głównie wydawnictw zagranicznych i antykwarycznych.

Chętnie oddawał się pracy społecznej. Przez wiele lat był czynnym działaczem wielu organizacji i towarzystw naukowych, między innymi Stronnictwa Demokratycznego, Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Towarzystwa Przyjaciół Pamiętnikarstwa.

Pozostawił dorobek piśmienniczy w postaci kilkunastu publikacji w czasopismach bibliotekarskich i monografiach Koszalina i ziemi koszalińskiej. Próbował w nich dokonać syntezy rozwoju bibliotek i czytelnictwa, zwłaszcza w środowisku wiejskim, uzasadniał potrzebę rozwoju szeroko dostępnej informacji regionalnej.

Aleksander Majorek był znany i ceniony przez bibliotekarzy i liczne grono czytelników. W wywiadzie z 1985 r. wyznał: … nie wyobrażam sobie życia bez książek. Umiłowałem ten zawód i zawsze się dobrze w nim czułem. Ta pasja zawodowa ciągle narastała...

Opublikował też wiele artykułów i opracowań popularnonaukowych w prasie lokalnej i periodykach fachowych. Był współtwórcą kwartalnika „Zapiski Koszalińskie” i wydawnictwa „Biblioteka Słupska”.

Za wieloletnią działalność zawodową i społeczną został odznaczony wieloma odznaczeniami państwowymi, resortowymi i regionalnymi, między innymi Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Jego córka Krystyna poszła w ślady ojca - została bibliotekarką i pracowała w Koszalińskiej Bibliotece Publicznej.

Zmarł 9 lipca 1991 r. w Koszalinie i został pochowany na Cmentarzu Komunalnym.

Bibliografia

  • Hudyma Maria, Społeczna działalność Towarzystwa Przyjaciół Pamiętnikarstwa w Koszalinie (1974-2002), Koszalin, KBP, TPP , 2002, s. 81
  • Majorek Aleksander, Programowanie budowy WiMBP w Koszalinie. Cz.1, „Bibliotekarz Zachodniopomorski” 1970, nr 3/4, s.77-97
  • Majorek Aleksander, Słodzińska Katarzyna, Umiłowałem ten zawód…, „Głos Pomorza” 1985, nr 239, s.6
  • Majorek Aleksander, Zalewska Anna, Życie wśród książek, „Głos Pomorza” 1975, nr 207, s.9
  • Sylwetki pracowników bibliotek publicznych województwa koszalińskiego, „Bibliotekarz Zachodniopomorski” 1975, nr 4, s.23-72
  • Sylwetki pracowników bibliotek publicznych województwa koszalińskiego, „Bibliotekarz Zachodniopomorski” 1972, nr 2/3, s.44-67
  • Żurowska Zofia, Aleksander Majorek (1912-1991), „Bibliotekarz Zachodniopomorski” 2002, nr 2/3, s.51-53