Aleksander Omieczyński

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
Aleksander Omieczyński
nauczyciel, działacz polonijny w Niemczech
brak zdjecia
Data urodzenia 12 grudnia 1909
Miejsce urodzenia Trzciana k. Sztumu
Data śmierci 10 września 1941
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 44-1-13)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Aleksander Omieczyński (1909-1941) – nauczyciel, działacz polonijny w Niemczech

Życiorys

Aleksander Omieczyński urodził się 12 grudnia 1909 roku w Trzcianie k. Sztumu (obecnie wieś Trzciano) w rodzinie chłopskiej. Był synem Franciszka Omieczyńskiego i Franciszki z Dreszewskich. Miał troje rodzeństwa.

Uczęszczał do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Lubawie Wlkp., które ukończył w 1930 roku. Praktykę nauczycielską odbywał w szkołach powszechnych w Grudziądzu i na Kaszubach. W 1933 roku wyjechał do Wrocławia, co było konsekwencją wydania zakazu przez niemieckie władze oświatowe na objęcie stanowisk kierowniczych i nauczanie w polskich szkołach w Osławie Dąbrowie i Płotowie. We Wrocławiu podjął działalność w polskich placówkach kulturalnych. W 1933 roku ożenił się z Ludwiką Rezner, z którą miał troje dzieci – syna Leszka oraz córki Bożenę i Nadzieję.

W listopadzie 1934 roku na polecenie Związku Polaków w Niemczech został skierowany do Szczecina z zadaniem odbudowy polskiego szkolnictwa na tym terenie, a także organizacji placówek polonijnych w mieście. Przy wydatnej pomocy polskiego konsula generalnego w Szczecinie, Heliodora Sztarka, zreorganizował i zaktywizował działalność towarzystw polonijnych. Stanął na czele m.in. Związku Polaków w Niemczech, Związku Polskich Robotników Rolnych i Polskiego Towarzystwa Szkolnego. Kierował również Domem Polskim przy Augustaplatz (obecnie Plac Lotników), który był centrum życia kulturalnego i oświatowego Polaków mieszkających w Szczecinie. Tu m.in. organizował okolicznościowe uroczystości i obchody świąt państwowych, występy polskich artystów i zespołów.

Pracując w polskiej szkole, uczył legalnie języka polskiego i śpiewu. Ze względu na dwukrotne cofnięcie mu przez władze niemieckie uprawnień do nauczania historii i geografii, prowadził tajne kursy z tych przedmiotów.

Po Maksymilianie Goliszu przejął funkcję drużynowego I Drużyny Harcerskiej „Gryf”. Pod koniec 1935 roku stworzył Gromadę Zuchową „Wiewiórki”, do której należeli zarówno chłopcy, jak i dziewczynki. Organizował coroczne wyjazdy dzieci na kolonie do Polski. Również w 1935 roku założył zespół muzyczny, teatrzyk i chór dziecięcy. Działał także wśród starszej młodzieży i dorosłych, organizując m.in. Chór „Chopin”, orkiestrę i teatr amatorski.

Utrzymywał bliskie kontakty z polskimi robotnikami sezonowymi zatrudnionymi w okolicach Szczecina. Organizował w terenie punkty oświatowe, w których prowadził tajne kursy nauczania języka polskiego, historii, geografii, m.in. dwa razy w tygodniu przyjeżdżał w tym celu do Pyrzyc i pobliskich miejscowości. Zakładał biblioteki. Kolportował prasę polską. Pisał artykuły do prasy polonijnej. Zakładał terenowe oddziały Związku Polaków.

Reprezentował szczecinian na Kongresie Polaków w Niemczech, który odbył się 6 marca 1938 roku w Berlinie. Z uwagi na miejsce zamieszkania nazwany był przez Niemców „Wodzem Szczecińskich Polaków”.

Około 1937 roku nawiązał współpracę z polskim wywiadem, przekazując wiele cennych informacji szczecińskiej, a później berlińskiej placówce o kryptonimie „Bombaj”. Wskutek karygodnych zaniedbań polskiego wywiadu (wiele ważnych dokumentów wpadło w ręce niemieckie), inwigilowany przez gestapo, został aresztowany 3 czerwca 1939 roku podczas prowadzenia zajęć w szkole i osadzony w szczecińskim więzieniu przy Augustastraße (obecnie ul. Małopolska). Później został wywieziony do obozów koncentracyjnych w Oranienburgu i we Flossenburgu. W 1941 roku ponownie został przywieziony do Szczecina i postawiony przed sądem.

Skazany na karę śmierci pod zarzutem zdrady stanu, został stracony przez powieszenie 10 września 1941 roku w więzieniu przy Elisabethstraße (obecnie Kaszubska) w Szczecinie. Symboliczny grób znajduje się w Kwaterze Zasłużonych na Cmentarzu Centralnym (kw. 44-1-13).

Ciekawostki

  • Działalność drużyny harcerskiej „Gryf”, założonej przez Aleksandra Omieczyńskiego, przybliża film dokumentalny Andrzeja Androchowicza Pierwsza szczecińska z 1971 roku
  • Od 1970 roku harcmistrz Aleksander Omieczyńskim jest patronem I Liceum Ogólnokształcącego w Gryfinie
  • Imię Aleksandra Omieczyńskiego nosiła Szkoła Podstawowa nr 62 przy ul. Mazurskiej 40 w Szczecinie (obecnie Centrum Kształcenia Sportowego)
  • Imię Aleksandra Omieczyńskiego nosi ulica w dzielnicy Żelechowa w Szczecinie
  • W 2009 roku, w 70 rocznicę wybuchu II wojny światowej, na budynku przy pl. Lotników, w miejscu, w którym w okresie międzywojennym działał Dom Polski, odsłonięto okolicznościową tablicę upamiętniającą m.in. Aleksandra Omieczyńskiego
  • W nocy z 16 na 17 lutego 2019 roku nieznani sprawcy zdewastowali na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie kilkanaście nagrobków, w tym grób Aleksandra Omieczyńskiego



Bibliografia




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz