Baszty miejskie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 23: Linia 23:
 
* Baszta łupinowa prostokątna otwarta, wykazana na szkicu w [[Szwedzki spis katastralny|katastrze szwedzkim]] przy niezabudowanej działce o numerze katastralnym 59 przy ulicy [[Podgórna|Rosengarten]] w [[Kwartał Passawski|Kwartale Passawskim]], należącej do spadkobierców Martina Simona. W spisie dołączonym do szkicu tego odcinka ulicy nazwisko Simon poprawiono na Finof. Oprócz wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń, na terenie tej działki ciągnął się w kierunku ulicy [[Pozostałości średniowiecznych murów obronnych|kawałek zniszczonego muru miejskiego]] <ref>Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern [[1692]]-[[1709]]. Karten und Texte. Herausgegeben von der Historischen Kommission für Pommern e. V. und dem Landesarchiv Greifswald in Verbindung mit der Gesellschaft für pommersche Geschichte, Altertumskunde und Kunst e. V. Städte. Bd. 3, Teil 2: Stettin. Passauer Viertel. Kiel [[2005]].</ref>.  
 
* Baszta łupinowa prostokątna otwarta, wykazana na szkicu w [[Szwedzki spis katastralny|katastrze szwedzkim]] przy niezabudowanej działce o numerze katastralnym 59 przy ulicy [[Podgórna|Rosengarten]] w [[Kwartał Passawski|Kwartale Passawskim]], należącej do spadkobierców Martina Simona. W spisie dołączonym do szkicu tego odcinka ulicy nazwisko Simon poprawiono na Finof. Oprócz wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń, na terenie tej działki ciągnął się w kierunku ulicy [[Pozostałości średniowiecznych murów obronnych|kawałek zniszczonego muru miejskiego]] <ref>Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern [[1692]]-[[1709]]. Karten und Texte. Herausgegeben von der Historischen Kommission für Pommern e. V. und dem Landesarchiv Greifswald in Verbindung mit der Gesellschaft für pommersche Geschichte, Altertumskunde und Kunst e. V. Städte. Bd. 3, Teil 2: Stettin. Passauer Viertel. Kiel [[2005]].</ref>.  
 
* Baszta łupinowa prostokątna zamknięta przy  ulicy Rosengarten na działce o numerze katastralnym 101 położonej przy [[Brama Passawska|Bramie Passawskiej]], własność miejska. W przystosowanej do celów mieszkalnych baszcie zamieszkiwał niższy urzędnik miejski Raff <ref>Die schwedische Landesaufnahme... .</ref>.  
 
* Baszta łupinowa prostokątna zamknięta przy  ulicy Rosengarten na działce o numerze katastralnym 101 położonej przy [[Brama Passawska|Bramie Passawskiej]], własność miejska. W przystosowanej do celów mieszkalnych baszcie zamieszkiwał niższy urzędnik miejski Raff <ref>Die schwedische Landesaufnahme... .</ref>.  
* Baszta łupinowa prostokątna zamknięta położona na wysokości ulicy [[Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego|Breitestraße]], zwana Newe Thurm, przebudowana na basztę zamkniętą w [[1464]] roku. W okresie szwedzkim przebudowana w [[1661]] r. na bramę miejską zwaną [[Nowożytne bramy miejskie|Bramą Nową]] (Neue Tor). Po przejęciu miasta przez władze pruskie brama ta nosiła nazwę Bramy Brandenburskiej. W pierwszej połowie [[1732]] roku została zburzona <ref>Die älteren Stettiner Strassennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von [[Hugo Lemcke|H. Lemcke]], zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung [[1926]], s. 29.</ref>.
+
* Baszta łupinowa prostokątna zamknięta położona na wysokości ulicy [[Breite Straße]], zwana Newe Thurm, przebudowana na basztę zamkniętą w [[1464]] roku. W okresie szwedzkim przebudowana w [[1661]] r. na bramę miejską zwaną [[Nowożytne bramy miejskie|Bramą Nową]] (Neue Tor). Po przejęciu miasta przez władze pruskie brama ta nosiła nazwę Bramy Brandenburskiej. W pierwszej połowie [[1732]] roku została zburzona <ref>Die älteren Stettiner Strassennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von [[Hugo Lemcke|H. Lemcke]], zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung [[1926]], s. 29.</ref>.
 
* Baszta łupinowa prostokątna zamknięta położona bezpośrednio przy Bramie Passawskiej (nr 13.), w której pod koniec [[XVI w.|XVI]] wieku zamieszkiwał pastuch krów <ref>Die älteren Stettiner Strassennamen... .</ref>. Ta sama baszta wykazana jest na szkicu w katastrze szwedzkim Kwartału Passawskiego położonej przy ulicy [[Zgodna|Spitzgang]] na parceli o numerze katastralnym 217, będącej własnością cieśli Christiana Stubba <ref>Die schwedische Landesaufnahme... .</ref>.  
 
* Baszta łupinowa prostokątna zamknięta położona bezpośrednio przy Bramie Passawskiej (nr 13.), w której pod koniec [[XVI w.|XVI]] wieku zamieszkiwał pastuch krów <ref>Die älteren Stettiner Strassennamen... .</ref>. Ta sama baszta wykazana jest na szkicu w katastrze szwedzkim Kwartału Passawskiego położonej przy ulicy [[Zgodna|Spitzgang]] na parceli o numerze katastralnym 217, będącej własnością cieśli Christiana Stubba <ref>Die schwedische Landesaufnahme... .</ref>.  
 
* "Baszta łupinowa prostokątna zamknięta [nr 10.] położona naprzeciw [miejsca zwanego] <placem>" (das wiekhaus  jegen der Pletzen, [[1564]]) przy ulicy  [[Tkacka|Grosse Wollweberstraße]] <ref>Die älteren Stettiner Strassennamen..., s. 29</ref>.
 
* "Baszta łupinowa prostokątna zamknięta [nr 10.] położona naprzeciw [miejsca zwanego] <placem>" (das wiekhaus  jegen der Pletzen, [[1564]]) przy ulicy  [[Tkacka|Grosse Wollweberstraße]] <ref>Die älteren Stettiner Strassennamen..., s. 29</ref>.

Wersja z 14:16, 17 lis 2011

200px-Monobook icon.svg.png Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.


Rozwój systemu baszt miejskich

Baszty miejskie, obok systemu bram miejskich stanowiły znaczący element obwarowań miejskich Szczecina. Początkowo podstawowym elementem systemu obronnego były otwarte baszty łupinowe (niem. wikhus, wichhus), zwane również czatowniami, stanowiące wraz z murem miejskim i bramami miejskimi integralną całość obronną. Były to konstrukcje o rzucie prostokątnym lub półkolistym, wysunięte przed mury zarówno na zewnątrz jak i od wewnątrz. Wznoszono je na obwodzie murów w odległości umożliwiającej samodzielną obronę każdej z nich. Na przełomie XIV/XV wieku w wyniku wprowadzenia nowych technik walki oblężniczo-obronnej zaczęto tworzyć nowe elementy obronne, przede wszystkim baszty zamknięte o kształcie przeważnie cylindrycznym, a w mniejszym stopniu wieloboczne. Były one wznoszone od nowa po wyburzeniu fragmentów muru lub dotychczasowych baszt łupinowych otwartych. Przebudowie uległo również większość baszt otwartych, zarówno prostokątnych jak i półkolistych, które zamykano prostą lub półkolistą ścianą, niejednokrotnie dobudowując na kolejnej kondygnacji pomosty obronne oraz cylindryczne wieże.

Podział baszt

Według planu z 1721 roku (Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI), a także szkiców do katastru szwedzkiego, w murze miejskim umieszczonych zostało 48 baszt, z tego 13 baszt okrągłych stanowiących samodzielne dzieła obronne oraz 35 baszt łupinowych (2 półkoliste, 15 zamkniętych i 18 otwartych). Usytuowanie poszczególnych baszt przybliżają nam, oprócz planów miasta, dawne widoki Szczecina z końca XVI wieku i początku XVII wieku [1]. Nazwy niektórych szczecińskich baszt miejskich, a także ich wygląd i położenie, podaje w swoich publikacjach Carl Fredrich [2].

Analiza wymienionego powyżej materiału kartograficznego i ikonograficznego umożliwia nam podział baszt, ich położenie, a nawet nazwę niektórych z nich:


Wykaz znanych nam ze źródeł baszt łupinowych prostokątnych i półkolistych zamkniętych:

  • Baszta łupinowa prostokątna otwarta, która została zniszczona wraz z 7-metrowym odcinkiem muru miejskiego w 1575 r. przez przewrócony filar przypory (skarpa) podczas budowy kościoła zamkowego św. Ottona, a wraz z nią 7 metrów muru miejskiego. Odbudowie muru sprzeciwił się książę Jan Fryderyk, który chciał zyskać miejsce pod budowę skrzydła północnego. W wyniku kompromisu Rada Miasta zgodziła się na przesunięcie muru obronnego wraz z basztą w kierunku północnym na skraj skarpy wzgórza zamkowego [3].
  • Baszta łupinowa prostokątna zamknięta, położona w murze miejskim przyległym do dziedzińca nadzoru mostowego (Brücken-Kieper-Hof) położonego pomiędzy Bramą Kłodną a Bramą Rybacką [4].
  • Baszta łupinowa prostokątna otwarta, wykazana na szkicu w katastrze szwedzkim przy niezabudowanej działce o numerze katastralnym 59 przy ulicy Rosengarten w Kwartale Passawskim, należącej do spadkobierców Martina Simona. W spisie dołączonym do szkicu tego odcinka ulicy nazwisko Simon poprawiono na Finof. Oprócz wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń, na terenie tej działki ciągnął się w kierunku ulicy kawałek zniszczonego muru miejskiego [5].
  • Baszta łupinowa prostokątna zamknięta przy ulicy Rosengarten na działce o numerze katastralnym 101 położonej przy Bramie Passawskiej, własność miejska. W przystosowanej do celów mieszkalnych baszcie zamieszkiwał niższy urzędnik miejski Raff [6].
  • Baszta łupinowa prostokątna zamknięta położona na wysokości ulicy Breite Straße, zwana Newe Thurm, przebudowana na basztę zamkniętą w 1464 roku. W okresie szwedzkim przebudowana w 1661 r. na bramę miejską zwaną Bramą Nową (Neue Tor). Po przejęciu miasta przez władze pruskie brama ta nosiła nazwę Bramy Brandenburskiej. W pierwszej połowie 1732 roku została zburzona [7].
  • Baszta łupinowa prostokątna zamknięta położona bezpośrednio przy Bramie Passawskiej (nr 13.), w której pod koniec XVI wieku zamieszkiwał pastuch krów [8]. Ta sama baszta wykazana jest na szkicu w katastrze szwedzkim Kwartału Passawskiego położonej przy ulicy Spitzgang na parceli o numerze katastralnym 217, będącej własnością cieśli Christiana Stubba [9].
  • "Baszta łupinowa prostokątna zamknięta [nr 10.] położona naprzeciw [miejsca zwanego] <placem>" (das wiekhaus jegen der Pletzen, 1564) przy ulicy Grosse Wollweberstraße [10].
  • Baszta Półokrągła przy Moście Długim
  • Baszta Półokrągła Biała Główka (Witt Kopp)

Wykaz znanych nam ze źródeł baszt cylindrycznych:

  • Baszta Nowa
    • Baszta Prochowa
  • Baszta Koronna
  • Baszta Tortur
    • Baszta Więzienna Rady Miejskiej
      • Baszta Prochowa
  • Baszta Panieńska
    • Baszta Siedmiu Płaszczy
  • Baszta Biała
  • Baszta Okrągła (Okrągła Wieża) przy Pomoście Mniszym
  • Baszta Okrągła przy klasztorze św. Jana
  • Baszta Okrągła przy Bramie św. Ducha
  • Baszta Wysoka
    • Baszta Prochowa

Przypisy

  1. Są to "Widok portu z lotu ptaka", z ok. 1570 [anonim]; "Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu" Francesco Valegio; "Widok zamku z lotu ptaka od południa,sprzed 1577 r." (wg rysunku z 1607); "Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu" Brauna & Hogenberga, z 1588/1590 (1594)/; "Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu" Petrusa Bertiusa, z 1616; "Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu" Kote & Rollosa, z 1625 r.
  2. Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2 [w:] BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920, s. 38-39; Fredrich C., "Stettin nach der Belagerung durch den Großen Kurfürsten", BSt NF BSt Bd. XXVI/1924, s. 283 i n.; Fredrich C., Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins [w:] BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925, s. 341.
  3. Radacki Z., Średniowieczne zamki Pomorza Zachodniego. Warszawa 1976, s. 81.
  4. Fredrich C., Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins /w:/ BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925.
  5. Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709. Karten und Texte. Herausgegeben von der Historischen Kommission für Pommern e. V. und dem Landesarchiv Greifswald in Verbindung mit der Gesellschaft für pommersche Geschichte, Altertumskunde und Kunst e. V. Städte. Bd. 3, Teil 2: Stettin. Passauer Viertel. Kiel 2005.
  6. Die schwedische Landesaufnahme... .
  7. Die älteren Stettiner Strassennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926, s. 29.
  8. Die älteren Stettiner Strassennamen... .
  9. Die schwedische Landesaufnahme... .
  10. Die älteren Stettiner Strassennamen..., s. 29


Bibliografia

  • Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2 [w:] BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
  • Fredrich C., Stettin nach der Belagerung durch den Großen Kurfürsten, [w:] BSt NF Bd. XXVI, Stettin 1924.
  • Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins [w:] BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925.
  • Die älteren Stettiner Strassennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
  • Lukas E., Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk