Baszty miejskie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Szablon:W Edycji

Rozwój systemu baszt miejskich

Baszty miejskie, obok systemu bram miejskich stanowiły znaczący element obwarowań miejskich Szczecina. Początkowo podstawowym elementem systemu obronnego były otwarte baszty łupinowe (niem. wikhus, wichhus), zwane również czatowniami, stanowiące wraz z murem miejskim i bramami miejskimi integralną całość obronną. Były to konstrukcje o rzucie prostokątnym lub półkolistym, wysunięte przed mury zarówno na zewnątrz jak i od wewnątrz. Wznoszono je na obwodzie murów w odległości umożliwiającej samodzielną obronę każdej z nich. Na przełomie XIV/XV wieku w wyniku wprowadzenia nowych technik walki oblężniczo-obronnej zaczęto tworzyć nowe elementy obronne, przede wszystkim baszty zamknięte o kształcie przeważnie cylindrycznym, a w mniejszym stopniu wieloboczne. Były one wznoszone od nowa po wyburzeniu fragmentów muru lub dotychczasowych baszt łupinowych otwartych. Przebudowie uległo również większość baszt otwartych, zarówno prostokątnych jak i półkolistych, które zamykano prostą lub półkolistą ścianą, niejednokrotnie dobudowując na kolejnej kondygnacji pomosty obronne oraz cylindryczne wieże.


Podział baszt

Nazwy niektórych szczecińskich baszt miejskich, a także ich wygląd, można znaleźć w opracowaniu Fredricha o sytuacji w Szczecinie po oblężeniu Wielkiego Elektora w 1677 roku [1]. Według planu z 1721 roku (Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI), a także szkiców do katastru szwedzkiego, w murze miejskim umieszczonych zostało 48 baszt, z tego 13 baszt okrągłych stanowiących samodzielne dzieła obronne oraz 35 baszt łupinowych (2 półkoliste, 15 zamkniętych i 18 otwartych). Usytuowanie poszczególnych baszt przybliżają nam, oprócz planów miasta, dawne widoki Szczecina z końca XVI i początku XVI wieku [2].

Przedstawiony powyżej materiał kartograficzny i ikonograficzny pozwala nam podzielić baszty następująco:

  • Baszty łupinowe, w tym:
    • baszty łupinowe o rzucie prostokątnym
      • otwarte
      • zamknięte
    • baszty łupinowe półkoliste zamknięte
      • Baszta Półokrągła przy Moście Długim
      • Baszta Półokrągła Biała Główka (Witt Kopp)
  • Baszty cylindryczne
    • Baszta Nowa
      • Baszta Prochowa
    • Baszta Koronna
    • Baszta Tortur
      • Baszta Więzienna Rady Miejskiej
      • Baszta Prochowa
    • Baszta Panieńska
      • Baszta Siedmiu Płaszczy
    • Baszta Biała
    • Baszta Okrągła (Okrągła Wieża) przy Pomoście Mniszym
    • Baszta Okrągła przy klasztorze św. Jana
    • Baszta Okrągła przy Bramie św. Ducha
    • Baszta Wysoka
      • Baszta Prochowa

Przypisy

  1. Fredrich C., "Stettin nach der Belagerung durch den Großen Kurfürsten", NF BSt XXVI/1926, s. 283 i n.
  2. Są to "Widok portu z lotu ptaka", z ok. 1570 [anonim]; "Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu" Francesco Valegio; "Widok zamku z lotu ptaka od południa,sprzed 1577 r." (wg rysunku z 1607); "Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu" Brauna & Hogenberga, z 1588 /1590 (1594)/; "Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu" Petrusa Bertiusa, z 1616; "Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu" Kote & Rollosa, z 1625 r.

Bibliografia

  • Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2 [w:] BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
  • Fredrich C., Stettin nach der Belagerung durch den Großen Kurfürsten, [w:] BSt NF Bd. XXVI, Stettin 1924.
  • Die älteren Stettiner Strassennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
  • Lukas E., Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk