Brama Młyńska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
Brama Młyńska
Brama Młyńska
Brama Młyńska i jej przedbramie pod koniec XVI wieku
Nazwa niemiecka Mühlentor
Wcześniejsze nazwy valva molaris
Lokalizacja Plac Żołnierza Polskiego
Data budowy 2. połowa XIII wieku
[ Zobacz Brama Młyńska na mapie.]

Geolokalizacja: 53.428215,14.554855

Brama Młyńska (niem. Mühlentor); brama miejska usytuowana u wylotu obecnej ulicy Staromłyńskiej (Mühlenstraße), prowadziła w kierunku młynów nad Szemrzącym Strumieniem [zwanym również Dzwoniący Potok (Klingende Beke), potem Młynówka (Mühlenbach)], a obecnie Osówka.

Historia

Położenie Bramy Młyńskiej na początku XVIII wieku, 1721
Usytuowanie ogrodu komendanta garnizonu II. Korpusu Armii (1910)
1. - Budynek komendy garnizonu II. Korpusu Armii; 2. - Ogród komendanta garnizonu II. Korpusu Armii
Położenie Bramy Młyńskiej i jej otoczenia na współczesnym planie miasta, 2008

Jest to najwcześniej wspomniana brama miejska. Biskup kamieński Hermann wspomniał o niej w dokumencie z 1268 roku rozstrzygającym spór o granicę pomiędzy parafiami kościoła św. Jakuba i kościoła św. Piotra, która przebiegała tuż „przy murach miejskich aż do bramy zwanej Młyńską” (usque ad valvam que vocatur molendor). [1] Kolejne wzmianki to określenie samej bramy Młynskiej: valva molaris (1305), valva molarum (1306), valva molendinorum (1308), valva molendini (1325), także molen dore (1415). Była to brama typu szczytowego, dodatkowo chroniona od strony szyi broną, z dobudowanym z czasem przedbramiem, składającym się z szyi przerzuconej nad fosą i zakończonej barbakanem, zbudowanym na rzucie półkola na wale ziemnym zaopatrzonym w okrągłe strzelnice. [2] Za barbakanem nad kolejną fosą usytuowany był most i droga, prowadzająca przez wieloboczną bramę przednią na pola miejskie i dalej do pobliskich wsi Niemierzyn, Grabowo i Drzetowo, a także w kierunku Krzekowa i Tanowa (tu droga do Wkryujścia i dalej do Anklam). [3] Szyję stanowił mur, niższy od muru miejskiego. Pomiędzy bramą główną a przedbramiem, położone były zabudowania rolnicze (ackerhoue, 1589), określane jako „[położone] przed Bramą Młyńską” (buten dem mölendore). Na początku XVIII wieku nosiły nazwę Unterm Mühlenthor (Pod Bramą Młyńską, 1711). Hugo Lemcke, a za nim Carl Fredrich podają, że pod koniec XIX wieku od strony obecnej ulicy Małopolskiej (Augustastraße), podczas budowy kamienic czynszowych odkryto fundamenty bramy przedniej założonej na rzucie wieloboku w 1472 roku. [4] Jeszcze na początku lat 30-tych XX wieku o miejscu położenia przedbramia Bramy Młyńskiej świadczył istniejący na tyłach tych kamienic plac po dawnym ogrodzie Generalnej Komendantury, założonym w roku 1815. Latem 1934 r. w wykopie pod fundamenty gmachu Miejskiej Kasy Oszczędności przy Placu Żołnierza (Städtische Sparkasse, Königsplatz Nr. 16; obecnie Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, a także Bank PKO SA), odkryto fundamenty przedbramia (barbakanu) Bramy Młyńskiej. [5]





Przypisy

  1. PUB II, nr dokumentu 865 z 23 lipca 1268 roku (cyfra rzymska oznacza tu numer kolejnego tomu Pommersches Urkunden, natomiast arabska numer dokumentu).
  2. E. Lukas, Miejskie budownictwo obronne w Księstwie Zachodnio-Pomorskim. W: Sztuka Pomorza Zachodniego pod red. Z. Świechowskiego. Warszawa 1973, s. 198 i n., także E. Lukas, Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975, s. 17 i n.
  3. Dokument z 1552 roku określa bramę przednią Bramy Młyńskiej jako bramę o okrągłym wielobocznym kształcie, obok ktorej usytuowany był warsztat garncarski; zob. regest nr 253 z 19 marca 1552 w: Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 12431856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996. I Teil: Regesten, s. 192.
  4. Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. Leon Sauniers BuchhandlungL. Stettin 1881, s. [52]; także Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 67.
  5. H. Dziurla, Sztuka i architektura średniowiecznego Szczecina w: Dzieje Szczecina. Wiek X – 1805, pod red. Gerarda Labudy. T. II. Warszawa 1963, s. 161.


Bibliografia

  • Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. Leon Sauniers BuchhandlungL. Stettin 1881.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Dzieje Szczecina. Wiek X – 1805, pod red. Gerarda Labudy. T. II. Wyd. I. Warszawa 1963.
  • Lukas E., Miejskie budownictwo obronne w Księstwie Zachodnio-Pomorskim. W: Sztuka Pomorza Zachodniego pod red. Z. Świechowskiego. Warszawa 1973.
  • Lukas E., Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak. Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk