Budynek Klubu 13 Muz: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 38 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
{{WEdycji|Schulz}}
+
__NOTOC__
 
{{Obiekt infobox
 
{{Obiekt infobox
 
|obiekt              = Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej
 
|obiekt              = Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej
|zabytek=z dn. 18.06.1954 r.{{zabytek|zachodniopomorskie|data dostępu=01.01.2012}}
 
 
|obiekt_grafika      = 13_Muz.1.JPG
 
|obiekt_grafika      = 13_Muz.1.JPG
 
|grafika_opis        = Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej od północy
 
|grafika_opis        = Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej od północy
 
|nazwa_niemiecka    = Generalkommando
 
|nazwa_niemiecka    = Generalkommando
 
|nazwa_dawna        =  
 
|nazwa_dawna        =  
|lokalizacja        = Plac Żołnierza Polskiego
+
|lokalizacja        = Plac Żołnierza Polskiego 2<br/>
 +
 
 
|projektant          =  
 
|projektant          =  
 
|data_budowy        = lata [[1886]]-[[1889]]
 
|data_budowy        = lata [[1886]]-[[1889]]
 
|mapa_link          =  
 
|mapa_link          =  
 
}}
 
}}
Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej mieści się przy [[Plac Żołnierza|Placu Żołnierza]] pomiędzy ulicą [[Staromłyńska|Staromłyńską]] a [[Tkacka|Tkacką]]. W części budynku usytuowanej na narożniku ulicy Staromłyńskiej ma siedzibę Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie (ul. Staromłyńska 1), natomiast w pozostałej Dom Kultury Środowisk Twórczych "Klub 13 Muz" (Plac Żołnierza 2). <ref>Budynek wpisano do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego zgodnie z decyzją Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie z dnia 18.06.[[1954]] r., nr decyzji A-810, nr rejestru /17/ Kl.-V-O/19/54.</ref>  
+
{{Zabytek|nr 17 z dnia [[18 czerwca]] [[1954]]}}
 +
{{koordynaty|53.428124|14.554374|umieść=na górze}}
 +
'''Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej''' mieści się w gmachu zwanym obecnie [[Pałac pod Głowami|Pałacem pod Głowami]], składającym się z 2 budowli połączonych ze sobą w latach [[1887]]-[[1889]]. Położony jest wzdłuż [[Plac Żołnierza|Placu Żołnierza]] pomiędzy ulicami [[Staromłyńska|Staromłyńską]] i [[Ulica Tkacka|Tkacką]]. W części usytuowanej od strony ulicy Staromłyńskiej ma siedzibę Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie (ulica Staromłyńska 1), natomiast w pozostałej Dom Kultury Środowisk Twórczych „Klub 13 Muz” (Plac Żołnierza 2). <ref>Budynek wpisano do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego zgodnie z decyzją Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie z dnia 18.06.[[1954]] r., nr decyzji A-810, nr rejestru /17/ Kl.-V-O/19/54.</ref>  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
Najstarsza wzmianka o zabudowie obszaru, na którym obecnie stoi budynek "13 Muz" i Muzeum Narodowego, pochodzi z [[XV wiek]]u. Jest to zapis o zabudowaniach położonych wzdłuż [[Średniowieczne mury obronne Szczecina|przejścia przy murze miejskim]] zwanego "przy beczce soli" (''bi dem soltvate'', [[1418]]), i usytuowanego pomiędzy wewnętrzną [[Bramy miejskie|Bramą Młyńską]] a stojącą u wylotu ulicy [[Tkacka|Wielkiej Tkackiej]] [[Baszty miejskie|Basztą Koronną]]. <ref>Fredrich C., ''Die älteren Stettiner Straßennamen in Rahmen der älteren Stadtentwicklung'', Stettin [[1926]], s. 48.</ref> Według innego dokumentu z XV wieku na istniejących tu kilku parcelach stała m.in. "buda /położona/ na tyłach łaźni usytuowanej na końcu <ulicy tkaczy> i /uliczki/ <przy beczce soli>" (''bode achter dem badstauen belegen tendest der wulwewerstrate unde bi dem solvate'', [[1497]]). Z kolei wzmianka z [[XVI wiek]]u sytuuje "/przejście/ <przy beczce soli> przy Bramie Młyńskiej pomiędzy łaźnią Mathiasa Belitza a /domem/ Sadelberga" (''bi dem mölender bi dem solthvath twischen Mathias Belitzen staue und Sadelberg'', [[1544]]). <ref>''Die älteren Stettiner Straßennamen''...op. cit., s. 48.</ref> Wspomniana tu łaźnia, której administratorem był Belitz, wchodziła w [[Stan posiadania kościoła Mariackiego w Szczecinie|skład posiadłości]] [[Kościół Mariacki w Szczecinie|kościoła Mariackiego]]. Opis parceli położonej "przy murze" (''Bey der Maur''), na narożniku Große Wollweberstraße (Tkacka) i uliczki o nazwie Saltzfass (fragment południowej części Placu Żołnierza), przekazał nam jeden ze [[Szwedzki spis katastralny|szwedzkich geodetów]] Lorens /Lars/ Balck, opisujących pod koniec [[1706]] roku ten obszar miasta.  
+
Najstarsza wzmianka o zabudowie obszaru, na którym obecnie stoi budynek „13 Muz”  i Muzeum Narodowego, pochodzi z [[XV wiek]]u. Jest to zapis o zabudowaniach położonych wzdłuż [[Średniowieczne mury obronne Szczecina|przejścia przy murze miejskim]] zwanego [[Uliczka Przy Beczce Soli|„przy beczce soli” ]] (''bi dem soltvate'', [[1418]]), i usytuowanego pomiędzy wewnętrzną [[Bramy miejskie|Bramą Młyńską]] a stojącą u wylotu ulicy [[Ulica Tkacka|Wielkiej Tkackiej]] [[Baszty miejskie|Basztą Koronną]]. <ref>C. Fredrich, ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von [[Hugo Lemcke]], zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin [[1926]], s. 48.</ref> Według innego dokumentu z XV wieku na istniejących tu kilku parcelach stała m.in. „buda [położona] na tyłach łaźni usytuowanej na końcu ulicy tkaczy i [uliczki] przy beczce soli”  (''bode achter dem badstauen belegen tendest der wulwewerstrate unde bi dem solvate'', [[1497]]). Wzmianka z [[XVI wiek]]u sytuuje „[przejście] przy beczce soli przy Bramie Młyńskiej pomiędzy łaźnią Mathiasa Belitza a [domem] Sadelberga”  (''bi dem mölender bi dem solthvath twischen Mathias Belitzen staue und Sadelberg'', [[1544]]). <ref>''Die älteren Stettiner Straßennamen''... op. cit., s. 48.</ref> Wspomniana tu łaźnia, której administratorem był Belitz, wchodziła w [[Stan posiadania kościoła Mariackiego w Szczecinie|skład posiadłości]] [[Kościół Mariacki w Szczecinie|kościoła Mariackiego]]. Opis parceli położonej „przy murze”  (''Beÿ der Maur''), na narożniku [[Ulica Tkacka|''Große Wollweberstraße'']] i uliczki o nazwie [[Uliczka Przy Beczce Soli|''Saltzfass'']] (fragment położonej w zachodniej części południowej strony Placu Żołnierza), przekazał nam Lorens [Lars] Balck, jeden ze [[Szwedzki spis katastralny|szwedzkich geodetów]] spisujących pod koniec [[1706]] roku ten obszar miasta.  
 
===Łaźnia kościoła Mariackiego===
 
===Łaźnia kościoła Mariackiego===
Spisanej przez Balcka parceli nadano numer 245. Stały na niej dwa budynki, budynek mieszkalny od strony ulicy Tkackiej i właściwy, posiadający dwie kondygnacje budynek łaźni, położony wzdłuż obecnego Placu Żołnierza. Bezpośrednio przy budynku mieszkalnym od strony ulicy Tkackiej usytuowana była studnia, obudowana drewnem i nakryta dachem pokrytym dachówką. W [[1731]] roku studnię zamieniono na pompę. Dolna kondygnacja łaźni podzielona była na dwie części, na położoną od strony północnej część męską i część przeznaczoną dla kobiet od południa. Na górnej kondygnacji położona była część mieszkalna składająca się z czterech pomieszczeń. W spisie inwentarza wykazano tylko dwie kamienne beczki na wodę, kilka ławek i jako główny element wielki miedziany kocioł. Zużytą  wodę usuwano drewnianymi rurami poprzez mur miejski do fosy miejskiej. Wąskie podwórze usytuowane było na tyłach dwóch sąsiednich budynków mieszkalnych położonych wzdłuż [[Uliczka Przy Beczce Soli|uliczki ''Saltzfass'']]. [[Carl Johann Fredrich|Carl Fredrich]] podaje, że z zachowanych dokumentów wynika, iż budynki przebudowywano dwukrotnie, w [[1552]] r., i w latach [[1703]]-[[1704]] po zniszczeniach z [[1677]] roku. Stąd też w [[Szwedzki spis katastralny|katastrze szwedzkim]] są opisywane dwa razy, w 1706 roku, i w tzw. Revisionskataster z [[1709]] r., przeprowadzonym przez geodetę Andersa Norrdahla. <ref>Fredrich C., ''Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2.'' W: [[Baltische Studien|BSt NF]] Bd. XXIII, Stettin [[1920]], s. 46.</ref>     
+
Działce opisanej przez geodetę Balcka nadano numer 245. Na jej narożniku stały dwa domy, budynek mieszkalny od strony ulicy Tkackiej, długości 38 stóp i szerokości 36 stóp w głąb parceli, oraz budynek łaźni posiadający dwie kondygnacje o długości 39 stóp i szerokości 32 stopy, położony wzdłuż obecnego Placu Żołnierza. Bezpośrednio przy budynku mieszkalnym od strony ulicy Tkackiej usytuowana była studnia, obudowana drewnem i nakryta dachem pokrytym dachówką. W [[1731]] roku studnię zamieniono na pompę. Dolna kondygnacja łaźni podzielona była na dwie części, część męską położoną od strony północnej i część przeznaczoną dla kobiet od strony południowej. Na górnej kondygnacji mieściły się cztery pomieszczenia mieszkalne. W spisie inwentarza łaźni wykazano tylko dwie kamienne beczki na wodę, kilka ławek i jako główny element wielki miedziany kocioł. Zużytą  wodę usuwano do fosy miejskiej drewnianymi rurami poprzez mur miejski. Wąskie podwórze usytuowane było na tyłach dwóch sąsiednich budynków mieszkalnych położonych wzdłuż [[Uliczka Przy Beczce Soli|uliczki ''Saltzfass'']]. [[Carl Johann Fredrich|Carl Fredrich]] podaje, że z zachowanych dokumentów wynika, iż budynki przebudowywano dwukrotnie, w [[1552]] r., i w latach [[1703]]-[[1704]] po zniszczeniach z [[1677]] roku. Stąd też w [[Szwedzki spis katastralny|katastrze szwedzkim]] są opisywane dwa razy, w 1706 roku, i w tzw. „''Revisionskataster''” z [[1709]] r., przeprowadzonym przez geodetę Andersa Norrdahla. <ref>C. Fredrich., ''Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2.'' W: [[Baltische Studien|BSt NF]] Bd. XXIII, Stettin [[1920]], s. 46.</ref>     
[[Plik:Saltzfass.1.jpg|500px|thumb|right|Usytuowanie budynku Klubu „13 Muz” i Muzeum Sztuki Współczesnej na szkicu z roku 1706. <br/>Zabudowania łaźni kościoła Mariackiego: b – budynek mieszkalny, ł – budynek łaźni, s – studnia, <br/>M – Mühlenstraße /Staromłyńska/, BM – Mühlentor /Brama Młyńska/, W – Große Wollweberstraße /Tkacka/, N – Neuer Turm /Baszta Nowa/, K – Kronenturm /Baszta Koronna/<br/><center>/[http://www.dhm.uni-greifswald.de/textband/band_68/directory_Band_68.djvu szkic wg Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bd 68, s. 588-589 (fragment)], oraz [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI]] (fragment)/</center>]]
+
[[Plik:Saltzfass.1.jpg|500px|thumb|right|Usytuowanie zabudowań Klubu „13 Muz” i Muzeum Sztuki Współczesnej na szkicu z roku 1706 (kolor szary).<br/>Zabudowania łaźni kościoła Mariackiego: b – budynek mieszkalny, ł – budynek łaźni, s – studnia, <br/>M – Mühlenstraße (Staromłyńska), BM – Mühlentor (Brama Młyńska), W – Große Wollweberstraße (Tkacka), N – Neuer Turm (Baszta Nowa), K – Kronenturm (Baszta Koronna)]]
 
===Pozostałe budynki mieszkalne===
 
===Pozostałe budynki mieszkalne===
Jak wynika ze szkicu zamieszczonego w katastrze z 1706 roku, poza zabudowaniami łaźni (narożnik Die Große Wollweber Straße i Saltzfass, Nr. 245), na pozostałych działkach stało sześć domów mieszkalnych ([[Staromłyńska|Die Mühlen Straße]] Nr 240, narożnik Die Mühlen Straße i Saltzfass Nr. 241, Saltzfass -242-244, oraz Die [[Tkacka|Große Wollweber Straße]] Nr. 246). Również na zamieszczonym w publikacji Wehrmanna planie Szczecina z 1721 roku oprócz łaźni (In Saltzfass Nr. 127) i należącego do niej budynku mieszkalnego (Große Wollweberstraße Nr. 114), widnieje także sześć kolejnych parceli (In Saltzfass Nr. 128-130 i Mühlenstraße Nr. 131-132, oraz Große Wollweberstraße Nr 115). Natomiast pomiędzy działkami nr 129 i 130 wykazano pusty plac. <ref>[[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI]], rysunek odręczny wg planu ze zbiorów towarzystwa historycznego - Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, opublikowanego W: [[Martin Wehrmann|M. Wehrmann]], ''Geschichte der Stadt Stettin''. Stettin [[1911]], s. 340/41.</ref> Prawdopodobnie na podzielonej w międzyczasie działce nr 130 stała kamieniczka zburzona w czasie oblężenia z [[1713]] roku.<br/>  
+
Jak wynika ze szkicu zamieszczonego w katastrze z 1706 roku, poza zabudowaniami łaźni położonej na narożniku ''Die Große Wollweber Straße'' i ''Saltzfass'' pod nr 245, na pozostałych działkach stało sześć domów mieszkalnych ([[Staromłyńska|''Die Mühlen Straße'']] Nr. 240, narożnik ''Die Mühlen Straße'' i ''Saltzfass'' Nr. 241, ''Saltzfass'' Nr. 242-243-244, oraz [[Ulica Tkacka|''Die Große Wollweber Straße'']] Nr. 246). Również na zamieszczonym w publikacji [[Martin Wehrmann|Wehrmanna]] planie Szczecina z [[1721]] roku oprócz łaźni (''In Saltzfas'' Nr. 127) i należącego do niej budynku mieszkalnego (''Große Wollweberstraße'' Nr. 114), widnieje także sześć kolejnych parceli (''In Saltzfas'' Nr. 128-129-130 i ''Mühlenstraße'' Nr. 131-132, oraz ''Große Wollweberstraße'' Nr. 115). Natomiast pomiędzy działkami numer 129 i 130 wykazano pusty plac. <ref>[[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI]], plan z 1721 roku ze zbiorów towarzystwa historycznego - Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde, opublikowany W: M. Wehrmann, ''Geschichte der Stadt Stettin''. Stettin [[1911]], s. 340/41.</ref> Prawdopodobnie na podzielonej w międzyczasie działce numer 130 stała tu kamieniczka zburzona w czasie oblężenia z [[1713]] roku.<br/>  
Budynki należące do łaźni, również zniszczone podczas kolejnych oblężeń z roku 1677 i 1713, Fundacja Mariacka dużym nakładem finansowym odbudowała od nowa w latach [[1729]]-[[1730]]. Mimo, iż władze pruskie częściowo pokryły koszty odbudowy, dostarczając materiał budowlany, nowy właściciel profesor [[Gimnazjum Mariackie|Gimnazjum Karolińskiego]] Georg Nathanael Kistmacher z trudem opłacał koszty najmu. W [[1763]] roku parcelę nabył prezydent rejencji szczecińskiej [[Georg Friedrich von Eickstedt|Georg v. Eichstedt]] /Eickstedt, Eichstädt/. <ref>Fredrich C., ''Die ehemalige Marienkirche''...op. cit., s. 46;</ref><br/>   
+
Budynki należące do łaźni, również zniszczone podczas kolejnych oblężeń z roku 1677 i 1713, Fundacja Mariacka dużym nakładem finansowym odbudowała od nowa w latach [[1729]]-[[1730]]. Mimo, iż władze pruskie częściowo pokryły koszty odbudowy, dostarczając materiał budowlany, nowy najemca profesor [[Gimnazjum Mariackie|Gimnazjum Karolińskiego]] Georg Nathanael Kistmacher z trudem opłacał koszty najmu. W [[1763]] roku parcelę nabył prezydent rejencji szczecińskiej [[Georg Friedrich von Eickstedt|Georg v. Eichstedt]] [Eickstedt, Eichstädt]. <ref>C. Fredrich, ''Die ehemalige Marienkirche''...op. cit., s. 46;</ref><br/>   
Według katastru szwedzkiego z 1706 i pruskiego z [[1722]] roku kamienica należąca pod koniec [[XVII wiek]]u do Jürgena Camelinga (Saltzfass Nr. 244 /1706/-In Saltzfass Nr. 128 (1721) przeszła w ręce Christopha Novisadi /Novizadi/, który wynajmował ją niejakiemu Christopherowi Ungerowi. <ref>Matrikelkarten der Landesaufnahme von Schwedisch-Pommern [[1692]]-1709, ze zbiorów Landesarchiv Greifswald, LAG, Rep. 6a, Bd 68, s. 588-589;<br/>
+
Według katastru szwedzkiego z 1706 i pruskiego z [[1722]] roku kamienica należąca pod koniec [[XVII wiek]]u do Jürgena Camelinga (''Saltzfass'' Nr. 244 /1706/ - ''In Saltzfas'' Nr. 128 [1721]) przeszła w ręce Christopha Novisadi [Novizadi], który wynajął ją niejakiemu Christopherowi Ungerowi. <ref>[https://dhm.uni-greifswald.de/textband/band_68/directory_Band_68.pdf Opis budynków Kwartału Młyńskiego w Szczecinie (Mühlenviertel)], ze zbiorów Landesarchiv Greifswald (Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern: Text- und Beschreibungsbände, Rep. 6a, Bd 68, s. s. 588-589), [dostęp 2018-06-16]; także H. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern''. T. 2. Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875, s. 235.</ref> Kolejny dom, garncarza o nazwisku Johann Morfling [także Morckling], przeszedł w ręce Johanna Schmidta (''Saltzfass'' Nr. 243 /1706/ - ''In Saltzfas'' Nr. 129 [1721]), a trzeci, częściowo zniszczony w czasie oblężenia z 1713 roku, należał do piekarza Andreasa Premera [Prehmer] (''Saltzfass'' Nr. 242 /1706/ - ''In Saltzfas'' Nr. 130 [1721]). <ref>''Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme''... op. cit., Rep. 6a, Bd 68, s. s. 588-589); ''Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI''... op. cit.; H. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin''... op. cit., 235.</ref> W 1777 roku do prezydenta Eichstedta, oprócz parceli po łaźni, należały także posiadłości Nowisada i Schmidta, w tym czasie wykazane już jako usytuowane przy ulicy [[Plac Żołnierza Polskiego|Małej Wałowej]] (''Kleine Wallstraße''), gdyż dotychczasowa nazwa „''Salzfas''”  nie była już używana. W [[1784]] zostały nabyte przez Główny Urząd Poczty Królewskiej. <ref>Wydaje się jednak, iż Georg v. Eickstedt sprzedał te budynki Urzędowi Poczty w wyniku ugody spadkobierców po śmierci Ojca w 1784 roku; zob. Freiherr v. C.A.L. Eickstedt, ''Familienbuch des dynastischen Geschlechts der von Eickstedt in Thüringen, Pommern und Schlesien.'' Ratibor [[1860]], s. 271.</ref>
Berghaus H., ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern''. Berlin-Writzen/O 1875. T. 2,Bd. 8, s. 235.
+
 
</ref> Kolejny dom, garncarza Johanna Morcklinga, przeszedł w ręce Johanna Schmidta (Saltzfass Nr. 243 /1706/- In Saltzfass Nr. 129 /1721/, a trzeci, częściowo zniszczony w czasie oblężenia z 1713 roku, należał do Andreasa Bremera /Brehmer/ (Saltzfass Nr. 242 /1706/- In Saltzfass Nr. 130 /1721/. <ref>LAG, Bd 68, s. 588-589; Berghaus H., ''Geschichte''...op. cit., T. 2,Bd. 8, s. 235.</ref> W 1777 roku do prezydenta Eichstedta, oprócz parceli po łaźni, należały także posiadłości Nowisada i Schmidta, w tym czasie wykazane już jako usytuowane przy ulicy [[Plac Żołnierza Polskiego|Małej Wałowej]] (Kleine Wallstrasse), gdyż dotychczasowa nazwa „Salzfass” nie była już używana. W 1784 zostały nabyte przez Główny Urząd Poczty Królewskiej. <ref>Wydaje się, iż Georg v. Eickstedt sprzedał te budynki Urzędowi Poczty w wyniku ugody spadkobierców po śmierci Ojca w [[1784]] roku; zob. Freih. v. Eickstedt C.A.L., ''Familienbuch des dynastischen Geschlechts der von Eickstedt''...op. cit., s. 271.</ref>  
+
===Przekształcenie budynków mieszkalnych w budynki publiczne===
===Powstałe na ich miejscu budynki publiczne===
+
Zakupione przez Urząd Poczty Królewskiej parcele, a także przyległa do nich od strony ulicy Tkackiej działka ''Große Wollweberstraße'' Nr. 115 (1721), na planie Szczecina z [[1811]] roku zostały określone kolejnymi numerami [[Plac Żołnierza Polskiego|''Königsplatz'']] Nr. 826, Nr. 826a i Nr. 826b. <ref>''Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung'', or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant, według fotokopii wykonanej w Pracowni Foto – Mikrofilmowej Wojew. Archiwum Państw. w Szczecinie;<br/>H. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin''... op. cit., T. 2, Bd. 8, s. 235, 242.</ref> [[1 kwietnia]] [[1828]] przeniesiono tu urząd pocztowy z ulicy [[Ulica Farna|Farnej]] (''Große Domstraße'' Nr. 797). <ref>W.H. Meyer, ''Stettin in alter und neuer Zeit''. Stettin [[1887]], s. 253, podaję za: E. Gwiazdowska, ''Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do [[1945]] roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945''. Szczecin [[2001]], s. 302, przyp. 227.</ref> Nieruchomości przejęte przez Pocztę Królewską prawdopodobnie po [[1800]] r. zostały wyburzone, a na ich miejscu stanął jeden, duży gmach ze spadzistym dachem widoczny na rysunku z [[1860]] roku, który był użytkowany przez pocztę do [[1874]] roku (''Königsplatz'' Nr. 826).<br/>
Na zakupionych przez Urząd Poczty Królewskiej parcelach, a także na przyległej do nich od strony ulicy Tkackiej parceli Große Wollweberstraße Nr 115 ([[1721]]), został wybudowany jeden budynek noszący na planie Szczecina z 1811 roku numerację [[Plac Żołnierza Polskiego|Königsplatz]] 826, 826a i 826b. <ref>''Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung'', or. [[1811]] r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant, [wg:] fotokopii wykonanej w Pracowni Foto – Mikrofilmowej Wojew. Archiwum Państw. w Szczecinie;<br/>
+
Wspomniany wyżej dom Bremera w [[1777]] r. był w posiadaniu tajnego radcy v. Borcka, a w 1784 należał już do kupca Toussainta, który był również właścicielem dwóch kamienic przyległych do siebie na narożniku ulicy Staromłyńskiej (''In Saltzfas'' Nr. 131 /1721/ i ''Mühlenstraße'' Nr. 132 /1721/. Po ich przebudowie przez Toussainta na dwupiętrową rezydencję, budynek po 1800 roku wykazywany był pod adresem [[Staromłyńska|''Louisenstraße'']] nr 742 ze ścianą frontową położoną od [[Plac Żołnierza Polskiego|Placu Królewskiego]]. <ref>Zmiana nazwy ulicy ''Louisenstraße'' na ''Luisenstraße'' nastąpiła dopiero w [[1904]] roku: Johann-Sebastian-Bachinstitut • Stettin, Kalendarium szczecińskie - daty ważne dla Szczecina.</ref> Nabyty w [[1838]] roku przez władze wojskowe został przebudowany na służbowe mieszkanie komendanta [[II Korpus Armijny Cesarstwa Niemieckiego|II Korpusu Armijnego]]. <ref>H. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern''. Th. 2, Bd. 9. Berlin- Writzen/O 1876, s. 663.</ref> Pierwszym lokatorem był dowodzący korpusem [[II Korpus Armijny Cesarstwa Niemieckiego|generał dywizji Karl Heinrich Stephan von Block]], a trzecim w kolejności generał dywizji [[Friedrich Heinrich Ernst Graf von Wrangel|Friedrich Heinrich von Wrangel]] (w latach [[1842]]-[[1848]]). <ref>H. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin''... op. cit., T. 2, Bd. 9, s. 663.</ref><br/>  
Berghaus H., ''Geschichte''...op. cit., T. 2, Bd. 8, s. 235, 242.
+
[[Plik:Budynek_13_Muz.jpg|700px|thumb|left|<br/>Tab. 1. Zmiany w numeracji budynku 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej w latach 1706-1945]]
</ref> Przez Główny Urząd Poczty Królewskiej był użytkowany do [[1874]] roku (Königsplatz 826).<br/>
+
W [[1839]] zainstalowano w budynku podwójne okna, a na terenie pobliskiego [[Fortyfikacje pruskie|bastionu nr IV]] zbudowano należącą do rezydencji lodownię. W kolejnych latach odremontowano stojącą na podwórzu stajnię, położono na podwórzu nowy bruk, a dach budynku pokryto ocynkowaną blachą. W pomieszczeniach mieszkalnych wymieniono tapety i położono nowy parkiet. Od strony [[Plac Żołnierza Polskiego|Placu Królewskiego]] wybudowano oszklony balkon, a z obu stron budynku ułożono chodnik z granitowych płyt. W [[1853]] r. nad wejściem od strony ulicy Staromłyńskiej założono żelazne zadaszenie, natomiast w [[1864]] wewnątrz zainstalowano gazowe oświetlenie.<br/>
Wspomniany wyżej dom Bremera w 1777 r. był w posiadaniu tajnego radcy v. Borcka, a w 1784 należał już do kupca Toussainta, który był również właścicielem dwóch kamienic przyległych do siebie na narożniku ulicy Staromłyńskiej (In Saltzfass Nr. 131 /1721/ i Mühlenstraße Nr. 132 /1721/. Po ich przebudowie przez Toussainta na dwupiętrową rezydencję, budynek po 1800 roku wykazywany był pod adresem [[Staromłyńska|Luisenstraße]] 742. Nabyty w 1838 roku przez władze wojskowe został przebudowany na służbowe mieszkanie dowodzącego 2. Korpusem Armii. <ref>Tamże, s. 235.</ref> M. in. w latach [[1842]]-[[1848]] mieszkał tu generał-leutnant [[Friedrich Heinrich Ernst Graf von Wrangel|Friedrich Heinrich von Wrangel]].<br/>
+
W roku [[1874]] wojsko przejęło także zabudowania należące do poczty, które przekształcono początkowo w koszary dla jednego z batalionów [[2 Pułk Grenadierów im. Króla Fryderyka Wilhelma IV (1 Pomorski)|2. Pułku Grenadierów im. Króla Fryderyka Wilhelma IV (1 Pomorski)]], a następnie w latach 1887-1889 połączono z budynkiem komendantury przy ''Louisenstraße''. <ref>Podaję za: E. Gwiazdowska, ''Widoki Szczecina''... op. cit., s. 302, przyp. 228; zob. także Johann-Sebastian-Bachinstitut • Stettin, Kalendarium szczecińskie - daty ważne dla Szczecina, który podaje Wg: Akt Policji Budowlanej - datę [[3 lipca]] [[1887]] dla projektu przebudowy budynku Generalkommando, ''Königsplatz'' Nr. 2 (dziś „13 Muz” ), oraz datę [[8 lutego]] [[1889]] dla projektu przebudowy budynku Königsplatz Nr. 2a (?) na rogu Placu Żołnierza (''Königsplatz'') i ul. Staromłyńskiej (''Louisenstraße'') celem ujednolicenia elewacji z budynkiem Generalkommando, ''Königsplatz'' Nr. 2 (dziś „13 Muz” ).</ref> W dawnej siedzibie zlikwidowano wjazd od strony placu, a budynek obniżono i pokryto mansardowym dachem, podobnym do dachu w przyległym budynku przejętym od poczty.<ref>H. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin''... op. cit., T. 2, Bd. 9, s. 663-664.</ref><br/>
W [[1839]] zainstalowano w budynku podwójne okna, a na terenie pobliskiego [[Fortyfikacje pruskie|bastionu nr IV]] zbudowano należącą do rezydencji lodownię. W kolejnych latach odremontowano stojącą na podwórzu stajnię, położono na podwórzu nowy bruk, a dach budynku pokryto ocynkowaną blachą. W pomieszczeniach mieszkalnych wymieniono tapety i położono nowy parkiet. Od strony [[Plac Żołnierza Polskiego|Placu Królewskiego]] wybudowano oszklony balkon, a z obu stron budynku ułożono chodnik z granitowych płyt. W [[1853]] r. nad wejściem od strony ulicy Staromłyńskiej założono żelazne zadaszenie, natomiast w [[1864]] zainstalowano wewnątrz gazowe oświetlenie.<br/>
+
Przed 1945 rokiem mieściła się tu siedziba tzw. Okręgu Militarnego (''Wehrkreis'' I). <ref>[http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Wehrkreise/WK2-R.htm Lexikon der Wehrmacht] [dostęp 2012-05-21].</ref> Zniszczone podczas II wojny światowej zabudowania odbudowano w latach [[1962]]-[[1965]], oraz w [[1975]]-[[1980]], z przeznaczeniem na klub pracy twórczej – Klub „13 Muz”  i galerię sztuki współczesnej Muzeum Narodowego.
W roku [[1874]] wojsko przejęło także zabudowania należące do poczty, i po przebudowie w latach 1886-1889 powstał jeden budynek w obecnym kształcie (Königsplatz 2 i Luisenstraße 1). W dawnej siedzibie komendantury zlikwidowano wjazd od strony placu, a budynek obniżono i pokryto mansardowym dachem, podobnie jak w przyległym budynku od strony Placu Żołnierza.<ref>Berghaus H., ''Geschichte''...op. cit., T. 2, Bd. 9, s. 663-664.</ref><br/>  
+
==Zabytek==
Zniszczone podczas wojny zabudowania komendantury, a w szczególności jej część od strony ulicy Staromłyńskiej odbudowano w latach [[1962]]-[[1965]], oraz w [[1975]]-[[1980]], z przeznaczeniem na klub pracy twórczej – Klub "13 Muz" i galerię sztuki współczesnej Muzeum Narodowego.
+
Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 17 (decyzja Kl.V-0/19/54 z dnia [[18 czerwca]] [[1954]], nazwa na liście: ''pałac ob.DK Klub XIII Muz'') .<ref name="zabytek"/>
 
{{przypisy}}
 
{{przypisy}}
 +
 
== Galeria ==
 
== Galeria ==
 
<gallery>
 
<gallery>
Plik:Generalkommando.1.jpg|Budynek dowództwa 2. Korpusu Armii, narożnik Luisenstraße i Königsplatz, 1885 /Staromłyńska 1<br/><center>/Galeria sedina.pl/</center>
+
Plik:Generalkommando.6.jpg|Budynki dowództwa 2. Korpusu Armii oraz Poczty Królewskiej ok. 1860 r.<br/>(Plac Żołnierza)
Plik:Generalkommando.2.jpg|Budynek dowództwa 2. Korpusu Armii od strony Königsplatz, 1903 /Plac Żołnierza/<br/><center>/Galeria sedina.pl, z kolekcji Patryka Ladycy/</center>
+
Plik:Generalkommando.1.jpg|Budynek dowództwa 2. Korpusu Armii, narożnik Luisenstraße i Königsplatz, 1885<br/>(Staromłyńska 1)
Plik:Generalkommando.3.jpg|Budynek dowództwa 2. Korpusu Armii od strony Königsplatz, 1914 /Plac Żołnierza/<br/><center>/Galeria sedina.pl/</center>
+
Plik:Generalkommando.2.jpg|Budynek dowództwa 2. Korpusu Armii od strony Königsplatz, 1903<br/>(Plac Żołnierza)
Plik:Generalkommando.4.JPG|Budynek Muzeum Sztuki Współczesnej, 2012 /Staromłyńska 1/<br/><center>/fot. Jan Iwańczuk/</center>
+
Plik:Generalkommando.3.jpg|Budynek dowództwa 2. Korpusu Armii od strony Königsplatz, 1914<br/>(Plac Żołnierza)
Plik:Generalkommando.5.JPG|Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej od strony Placu Żołnierza, 2012<br/><center>/fot. Jan Iwańczuk/</center>
+
Plik:Generalkommando.4.JPG|Budynek Muzeum Sztuki Współczesnej<br/>(Staromłyńska 1, 2012)
 +
Plik:Generalkommando.5.JPG|Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej od strony Placu Żołnierza (2012)
 
</gallery>
 
</gallery>
 +
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==
* ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von H. Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin 1926.
+
* ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von Hugo Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin 1926.
* H. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern''. Berlin-Writzen/O 1875. T. 2,Bd. 8
+
* Berghaus H., ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern''. T. 2. Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875.  
* C. Fredrich, ''Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2''. W: BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
+
* Fredrich C., ''Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2''. W: BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
* C.A.L. Eickstedt v., Freiherr , ''Familienbuch des dynastischen Geschlechts der von Eickstedt in Thüringen, Pommern und Schlesien.'' Ratibor 1860.  
+
* Freiherr von Eickstedt C.A.L., ''Familienbuch des dynastischen Geschlechts der von Eickstedt in Thüringen, Pommern und Schlesien.'' Ratibor 1860.  
* [http://greif.uni-greifswald.de/geogreif/?p=4552&coll_id=71 Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern: Text- und Beschreibungsbände, Bände 68-71 = Stettin.] [dostęp 2012-04-29]
+
* [https://dhm.uni-greifswald.de/textband/band_68/directory_Band_68.pdf Opis budynków Kwartału Młyńskiego w Szczecinie (Mühlenviertel)] (Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern: Text- und Beschreibungsbände, Rep. 6a, Bd 68, ze zbiorów Landesarchiv Greifswald) [dostęp 2018-06-16].
 +
 
 +
== Zobacz też ==
 +
* [[Pałac pod Głowami]]
  
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 +
[[Kategoria:Historia]][[Kategoria:Zabytki]][[Kategoria:Architektura]]
 +
[[Kategoria:Etap I 02 Architektura historyczna]] <!-- proszę nie usuwać tej kategorii Admin-->
 +
{{FB|3.01.2013|822}}

Aktualna wersja na dzień 23:17, 18 sty 2021

Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej
Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej
Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej od północy
Nazwa niemiecka Generalkommando
Lokalizacja Plac Żołnierza Polskiego 2
Data budowy lata 1886-1889
[ Zobacz Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej na mapie.]
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 17 z dnia 18 czerwca 1954[1]

Geolokalizacja: 53.428124,14.554374

Budynek Klubu 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej mieści się w gmachu zwanym obecnie Pałacem pod Głowami, składającym się z 2 budowli połączonych ze sobą w latach 1887-1889. Położony jest wzdłuż Placu Żołnierza pomiędzy ulicami Staromłyńską i Tkacką. W części usytuowanej od strony ulicy Staromłyńskiej ma siedzibę Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie (ulica Staromłyńska 1), natomiast w pozostałej Dom Kultury Środowisk Twórczych „Klub 13 Muz” (Plac Żołnierza 2). [2]

Historia

Najstarsza wzmianka o zabudowie obszaru, na którym obecnie stoi budynek „13 Muz” i Muzeum Narodowego, pochodzi z XV wieku. Jest to zapis o zabudowaniach położonych wzdłuż przejścia przy murze miejskim zwanego „przy beczce soli” (bi dem soltvate, 1418), i usytuowanego pomiędzy wewnętrzną Bramą Młyńską a stojącą u wylotu ulicy Wielkiej Tkackiej Basztą Koronną. [3] Według innego dokumentu z XV wieku na istniejących tu kilku parcelach stała m.in. „buda [położona] na tyłach łaźni usytuowanej na końcu ulicy tkaczy i [uliczki] przy beczce soli” (bode achter dem badstauen belegen tendest der wulwewerstrate unde bi dem solvate, 1497). Wzmianka z XVI wieku sytuuje „[przejście] przy beczce soli przy Bramie Młyńskiej pomiędzy łaźnią Mathiasa Belitza a [domem] Sadelberga” (bi dem mölender bi dem solthvath twischen Mathias Belitzen staue und Sadelberg, 1544). [4] Wspomniana tu łaźnia, której administratorem był Belitz, wchodziła w skład posiadłości kościoła Mariackiego. Opis parceli położonej „przy murze” (Beÿ der Maur), na narożniku Große Wollweberstraße i uliczki o nazwie Saltzfass (fragment położonej w zachodniej części południowej strony Placu Żołnierza), przekazał nam Lorens [Lars] Balck, jeden ze szwedzkich geodetów spisujących pod koniec 1706 roku ten obszar miasta.

Łaźnia kościoła Mariackiego

Działce opisanej przez geodetę Balcka nadano numer 245. Na jej narożniku stały dwa domy, budynek mieszkalny od strony ulicy Tkackiej, długości 38 stóp i szerokości 36 stóp w głąb parceli, oraz budynek łaźni posiadający dwie kondygnacje o długości 39 stóp i szerokości 32 stopy, położony wzdłuż obecnego Placu Żołnierza. Bezpośrednio przy budynku mieszkalnym od strony ulicy Tkackiej usytuowana była studnia, obudowana drewnem i nakryta dachem pokrytym dachówką. W 1731 roku studnię zamieniono na pompę. Dolna kondygnacja łaźni podzielona była na dwie części, część męską położoną od strony północnej i część przeznaczoną dla kobiet od strony południowej. Na górnej kondygnacji mieściły się cztery pomieszczenia mieszkalne. W spisie inwentarza łaźni wykazano tylko dwie kamienne beczki na wodę, kilka ławek i jako główny element wielki miedziany kocioł. Zużytą wodę usuwano do fosy miejskiej drewnianymi rurami poprzez mur miejski. Wąskie podwórze usytuowane było na tyłach dwóch sąsiednich budynków mieszkalnych położonych wzdłuż uliczki Saltzfass. Carl Fredrich podaje, że z zachowanych dokumentów wynika, iż budynki przebudowywano dwukrotnie, w 1552 r., i w latach 1703-1704 po zniszczeniach z 1677 roku. Stąd też w katastrze szwedzkim są opisywane dwa razy, w 1706 roku, i w tzw. „Revisionskataster” z 1709 r., przeprowadzonym przez geodetę Andersa Norrdahla. [5]

Usytuowanie zabudowań Klubu „13 Muz” i Muzeum Sztuki Współczesnej na szkicu z roku 1706 (kolor szary).
Zabudowania łaźni kościoła Mariackiego: b – budynek mieszkalny, ł – budynek łaźni, s – studnia,
M – Mühlenstraße (Staromłyńska), BM – Mühlentor (Brama Młyńska), W – Große Wollweberstraße (Tkacka), N – Neuer Turm (Baszta Nowa), K – Kronenturm (Baszta Koronna)

Pozostałe budynki mieszkalne

Jak wynika ze szkicu zamieszczonego w katastrze z 1706 roku, poza zabudowaniami łaźni położonej na narożniku Die Große Wollweber Straße i Saltzfass pod nr 245, na pozostałych działkach stało sześć domów mieszkalnych (Die Mühlen Straße Nr. 240, narożnik Die Mühlen Straße i Saltzfass Nr. 241, Saltzfass Nr. 242-243-244, oraz Die Große Wollweber Straße Nr. 246). Również na zamieszczonym w publikacji Wehrmanna planie Szczecina z 1721 roku oprócz łaźni (In Saltzfas Nr. 127) i należącego do niej budynku mieszkalnego (Große Wollweberstraße Nr. 114), widnieje także sześć kolejnych parceli (In Saltzfas Nr. 128-129-130 i Mühlenstraße Nr. 131-132, oraz Große Wollweberstraße Nr. 115). Natomiast pomiędzy działkami numer 129 i 130 wykazano pusty plac. [6] Prawdopodobnie na podzielonej w międzyczasie działce numer 130 stała tu kamieniczka zburzona w czasie oblężenia z 1713 roku.
Budynki należące do łaźni, również zniszczone podczas kolejnych oblężeń z roku 1677 i 1713, Fundacja Mariacka dużym nakładem finansowym odbudowała od nowa w latach 1729-1730. Mimo, iż władze pruskie częściowo pokryły koszty odbudowy, dostarczając materiał budowlany, nowy najemca profesor Gimnazjum Karolińskiego Georg Nathanael Kistmacher z trudem opłacał koszty najmu. W 1763 roku parcelę nabył prezydent rejencji szczecińskiej Georg v. Eichstedt [Eickstedt, Eichstädt]. [7]
Według katastru szwedzkiego z 1706 i pruskiego z 1722 roku kamienica należąca pod koniec XVII wieku do Jürgena Camelinga (Saltzfass Nr. 244 /1706/ - In Saltzfas Nr. 128 [1721]) przeszła w ręce Christopha Novisadi [Novizadi], który wynajął ją niejakiemu Christopherowi Ungerowi. [8] Kolejny dom, garncarza o nazwisku Johann Morfling [także Morckling], przeszedł w ręce Johanna Schmidta (Saltzfass Nr. 243 /1706/ - In Saltzfas Nr. 129 [1721]), a trzeci, częściowo zniszczony w czasie oblężenia z 1713 roku, należał do piekarza Andreasa Premera [Prehmer] (Saltzfass Nr. 242 /1706/ - In Saltzfas Nr. 130 [1721]). [9] W 1777 roku do prezydenta Eichstedta, oprócz parceli po łaźni, należały także posiadłości Nowisada i Schmidta, w tym czasie wykazane już jako usytuowane przy ulicy Małej Wałowej (Kleine Wallstraße), gdyż dotychczasowa nazwa „Salzfas” nie była już używana. W 1784 zostały nabyte przez Główny Urząd Poczty Królewskiej. [10]

Przekształcenie budynków mieszkalnych w budynki publiczne

Zakupione przez Urząd Poczty Królewskiej parcele, a także przyległa do nich od strony ulicy Tkackiej działka Große Wollweberstraße Nr. 115 (1721), na planie Szczecina z 1811 roku zostały określone kolejnymi numerami Königsplatz Nr. 826, Nr. 826a i Nr. 826b. [11] 1 kwietnia 1828 przeniesiono tu urząd pocztowy z ulicy Farnej (Große Domstraße Nr. 797). [12] Nieruchomości przejęte przez Pocztę Królewską prawdopodobnie po 1800 r. zostały wyburzone, a na ich miejscu stanął jeden, duży gmach ze spadzistym dachem widoczny na rysunku z 1860 roku, który był użytkowany przez pocztę do 1874 roku (Königsplatz Nr. 826).
Wspomniany wyżej dom Bremera w 1777 r. był w posiadaniu tajnego radcy v. Borcka, a w 1784 należał już do kupca Toussainta, który był również właścicielem dwóch kamienic przyległych do siebie na narożniku ulicy Staromłyńskiej (In Saltzfas Nr. 131 /1721/ i Mühlenstraße Nr. 132 /1721/. Po ich przebudowie przez Toussainta na dwupiętrową rezydencję, budynek po 1800 roku wykazywany był pod adresem Louisenstraße nr 742 ze ścianą frontową położoną od Placu Królewskiego. [13] Nabyty w 1838 roku przez władze wojskowe został przebudowany na służbowe mieszkanie komendanta II Korpusu Armijnego. [14] Pierwszym lokatorem był dowodzący korpusem generał dywizji Karl Heinrich Stephan von Block, a trzecim w kolejności generał dywizji Friedrich Heinrich von Wrangel (w latach 1842-1848). [15]


Tab. 1. Zmiany w numeracji budynku 13 Muz i Muzeum Sztuki Współczesnej w latach 1706-1945

W 1839 zainstalowano w budynku podwójne okna, a na terenie pobliskiego bastionu nr IV zbudowano należącą do rezydencji lodownię. W kolejnych latach odremontowano stojącą na podwórzu stajnię, położono na podwórzu nowy bruk, a dach budynku pokryto ocynkowaną blachą. W pomieszczeniach mieszkalnych wymieniono tapety i położono nowy parkiet. Od strony Placu Królewskiego wybudowano oszklony balkon, a z obu stron budynku ułożono chodnik z granitowych płyt. W 1853 r. nad wejściem od strony ulicy Staromłyńskiej założono żelazne zadaszenie, natomiast w 1864 wewnątrz zainstalowano gazowe oświetlenie.
W roku 1874 wojsko przejęło także zabudowania należące do poczty, które przekształcono początkowo w koszary dla jednego z batalionów 2. Pułku Grenadierów im. Króla Fryderyka Wilhelma IV (1 Pomorski), a następnie w latach 1887-1889 połączono z budynkiem komendantury przy Louisenstraße. [16] W dawnej siedzibie zlikwidowano wjazd od strony placu, a budynek obniżono i pokryto mansardowym dachem, podobnym do dachu w przyległym budynku przejętym od poczty.[17]
Przed 1945 rokiem mieściła się tu siedziba tzw. Okręgu Militarnego (Wehrkreis I). [18] Zniszczone podczas II wojny światowej zabudowania odbudowano w latach 1962-1965, oraz w 1975-1980, z przeznaczeniem na klub pracy twórczej – Klub „13 Muz” i galerię sztuki współczesnej Muzeum Narodowego.

Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 17 (decyzja Kl.V-0/19/54 z dnia 18 czerwca 1954, nazwa na liście: pałac ob.DK Klub XIII Muz) .[1]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. Budynek wpisano do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego zgodnie z decyzją Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie z dnia 18.06.1954 r., nr decyzji A-810, nr rejestru /17/ Kl.-V-O/19/54.
  3. C. Fredrich, Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin 1926, s. 48.
  4. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 48.
  5. C. Fredrich., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2. W: BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920, s. 46.
  6. Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI, plan z 1721 roku ze zbiorów towarzystwa historycznego - Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde, opublikowany W: M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, s. 340/41.
  7. C. Fredrich, Die ehemalige Marienkirche...op. cit., s. 46;
  8. Opis budynków Kwartału Młyńskiego w Szczecinie (Mühlenviertel), ze zbiorów Landesarchiv Greifswald (Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern: Text- und Beschreibungsbände, Rep. 6a, Bd 68, s. s. 588-589), [dostęp 2018-06-16]; także H. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern. T. 2. Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875, s. 235.
  9. Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme... op. cit., Rep. 6a, Bd 68, s. s. 588-589); Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI... op. cit.; H. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., 235.
  10. Wydaje się jednak, iż Georg v. Eickstedt sprzedał te budynki Urzędowi Poczty w wyniku ugody spadkobierców po śmierci Ojca w 1784 roku; zob. Freiherr v. C.A.L. Eickstedt, Familienbuch des dynastischen Geschlechts der von Eickstedt in Thüringen, Pommern und Schlesien. Ratibor 1860, s. 271.
  11. Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung, or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant, według fotokopii wykonanej w Pracowni Foto – Mikrofilmowej Wojew. Archiwum Państw. w Szczecinie;
    H. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., T. 2, Bd. 8, s. 235, 242.
  12. W.H. Meyer, Stettin in alter und neuer Zeit. Stettin 1887, s. 253, podaję za: E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001, s. 302, przyp. 227.
  13. Zmiana nazwy ulicy Louisenstraße na Luisenstraße nastąpiła dopiero w 1904 roku: Johann-Sebastian-Bachinstitut • Stettin, Kalendarium szczecińskie - daty ważne dla Szczecina.
  14. H. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern. Th. 2, Bd. 9. Berlin- Writzen/O 1876, s. 663.
  15. H. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., T. 2, Bd. 9, s. 663.
  16. Podaję za: E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina... op. cit., s. 302, przyp. 228; zob. także Johann-Sebastian-Bachinstitut • Stettin, Kalendarium szczecińskie - daty ważne dla Szczecina, który podaje Wg: Akt Policji Budowlanej - datę 3 lipca 1887 dla projektu przebudowy budynku Generalkommando, Königsplatz Nr. 2 (dziś „13 Muz” ), oraz datę 8 lutego 1889 dla projektu przebudowy budynku Königsplatz Nr. 2a (?) na rogu Placu Żołnierza (Königsplatz) i ul. Staromłyńskiej (Louisenstraße) celem ujednolicenia elewacji z budynkiem Generalkommando, Königsplatz Nr. 2 (dziś „13 Muz” ).
  17. H. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., T. 2, Bd. 9, s. 663-664.
  18. Lexikon der Wehrmacht [dostęp 2012-05-21].


Galeria

Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin 1926.
  • Berghaus H., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern. T. 2. Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875.
  • Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2. W: BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
  • Freiherr von Eickstedt C.A.L., Familienbuch des dynastischen Geschlechts der von Eickstedt in Thüringen, Pommern und Schlesien. Ratibor 1860.
  • Opis budynków Kwartału Młyńskiego w Szczecinie (Mühlenviertel) (Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern: Text- und Beschreibungsbände, Rep. 6a, Bd 68, ze zbiorów Landesarchiv Greifswald) [dostęp 2018-06-16].

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk