Cmentarzysko w Gronowie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
Cmentarzysko w Gronowie
Cmentarzysko w Gronowie
Fot. 1. Gronowo, stan. 2. Grób 2 pod kurhanem 22 w trakcie eksploracji; widoczny ślad trumny wykonanej z kłody drewnianej. Dokumentacja z badań Ryszarda Wołągiewicza (Archiwum Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie).
Wymiary {{{wymiary}}}


Cmentarzysko w Gronowie - cmentarzysko kurhanowe z okresu rzymskiego z Gronowa (niem. Gross Grünow), woj. zachodniopomorskie, pow. drawski, gm. Złocieniec

Opis

W Gronowie odkryto cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich złożone z 56 grobów, (z których 49 posiadało nasypy kurhanowe) oraz kręgu kamiennego. Pochówki odznaczały się bogatym wyposażeniem. Cmentarzysko określone jako stan. 2 położone jest około 1750 m na S od wsi Gronowo i około 1000 m na E od drogi wiodącej z Gronowa do Złocieńca.

Fot. 2. Gronowo, stan. 2. Para ostróg z brązu z grobu 1 pod kurhanem 1. (Fot. T. Skorupka)

Cmentarzysko datowane jest od fazy A3/B1 do C1a okresu wpływów rzymskich, czyli od przełomu er do 2. poł. III w n.e. Groby płaskie (jeden szkieletowy, pozostałe ciałopalne), czyli pozbawione nasypów kurhanowych tworzyły, z dwoma wyjątkami osobne skupisko odległe o około 40 m na NE od zespołu kurhanów. Szczególnie interesujących jest 8 kurhanów, pod którymi odsłonięto ślady orki, prawdopodobnie będącej elementem obrzędowości pogrzebowej.

Fot. 3. Gronowo, stan. 2.Para fibul z brązu ze złotymi i srebrnymi aplikacjami z grobu 4 pod kurhanem 22. (Fot. T. Skorupka)

Pochówki odznaczały się bardzo bogatym wyposażeniem. W 18 grobach (2 groby płaskie i 16 kurhanowych – fot. 1) znaleziono m.in. 30 fibul. Wśród nich uwagę zwracają okazy z metali szlachetnych oraz wykonane z brązu i zaopatrzone w złote i srebrne aplikacje (fot. 3 i 5) Są one świadectwem przejęcia przez społeczność użytkującą cmentarzysko stylistyki tzw. baroku wielbarskiego. Do tej grupy zapinek należą m.in. srebrne okazy wariantu Almgren 120/123, 201, 202, 213; oraz brązowe egzemplarze z aplikacjami ze złotej blachy wariantów Almgren 96, 126; 127 i 128. Ten sam nurt stylistyczny reprezentują srebrne i złote zawieszki, bransolety oraz klamerki kolii zdobione techniką filigranu (fot. 4, 6 i 8). Świadectwem kontaktów dalekosiężnych społeczności Gronowa z prowincjami rzymskimi łączyć należy obecność w wyposażeniu grobów z Gronowa zapinek z brązu wariantów Almgren 67, 67/68 i 68 o stylistyce norycko-panońskiej doby Tyberiusza, dalej 64 paciorków ze szkła różnej formy, a także 6 naczyń z brązu. Wymienić tu można dzban typu Eggers 125; zestaw naczyń z brązu złożony z sita i czerpaka typów Eggers 160; misę typu Eggers 99/100 oraz fragmenty wiadra typu Eggers 44-48 i jednego naczynia nieokreślonego. Produktem warsztatu rzymskiego jest także naczynie ze szkła z kurhanu 11, zachowane we fragmentach nie pozwalających na identyfikacje formy. Grób 1/1926 zawierał dwa rzymskie gliniane talerze wykonane w technice „terra sigillata” (fot. 7).

Fot. 4. Gronowo, stan. 2. Klamerka esowata ze złota zdobiona techniką filigranu z grobu 4 pod kurhanem 14. (Fot. T. Skorupka)

Z tradycją obszaru nadłabskiego i naddunajskiego Barbaricum łączyć należy m.in. zapinkę „trombkowatą” wariantu Almgren 74 z kurhanu 27. Fibule tej formy spotykane są na terenach nadłabskich, południowobałtyckich, rzadziej w Skandynawii. Z tym samym środowiskiem kulturowym wiązać należy także dwie wczesne zapinki oczkowate wariantu Almgren 53 odkryte w kurhanie 28. Są one spotykane na Pomorzu Wschodnim, północnym Mazowszu, wyspach duńskich oraz na terenach nadłabskich. Z kurhanów 14 i 22 pochodzą z kolei dwa okazy zapinek Almgren 41. Fibule te badacze interpretują jako dowód na wpływy kulturowe kultury wielbarskiej.

Fot. 5. Gronowo, stan. 2. Fibula ze srebra ze złotymi aplikacjami z grobu 1 pod kurhanem 1. (Fot. T. Skorupka)

Osobną kategorię zabytków stanowią 23 ostrogi z brązu znalezione w 12 grobach (fot. 2). Klasyfikować je należy do grup I, II, IV i V według K. Godłowskiego. Groby w Gronowie nie zawierały broni zgodnie z konsekwentnie kultywowaną obrzędowością kultury wielbarskiej. Być może wobec jej braku ostrogi stanowiły akceptowany substytut uzbrojenia w grobach wojowników. Ceramika z cmentarzyska (29 naczyń z 24 grobów) odpowiada typologicznie formom charakterystycznym dla kultury wielbarskiej. W ujęciu Ryszarda Wołągiewicza na cmentarzysku w Gronowie wystąpiły naczyniagrup ID, III, III/IVA, VIA, VIIIB, IXA, XaA, XbA, XIIB, XIIC, XIIIA, XIIIB, XIVA, XV i XVIA.

Fot. 6. Gronowo, stan. 2. Kolia szklanych i bursztynowych paciorków z grobu 3 pod kurhanem 14. (Fot. T. Skorupka)

Chronologicznie zespoły z Gronowa podzielić można na 4 grupy: Grupa A odpowiadająca fazom A3/B1a i B1b, obejmuje zapinki Almgren 67, 67/68, 68, 53 oraz sprzączkę do pasa typu Madyda-Legutko D1. Zabytki te pochodzą z grobów płaskich i najstarszych kurhanów położonych w południowo-wschodniej partii nekropolii.

Grupa B, odpowiadająca fazom B2b i B2c, skupia zapinki Almgren 110/113, sprzączki do pasa Madyda-Legutko D17, ostrogi grupy Godłowski V oraz naczynia grup III i XV według Wołągiewicza. Włączyć tu należy także importowane naczynia z brązu typów Eggers 125 i 160 oraz ceramikę typu Terra Sigillata. Również te zespoły zlokalizowane były w południowo-wschodniej części cmentarzyska.

Fot. 7. Gronowo, stan. 2. Naczynie typu terra sigillata z grobu 1/1926. (Fot. T. Skorupka)

Grupa C, odpowiadająca fazom B2b i B2/C1, skupia m.in. zapinki Almgren 41, 127/128, 142 i 203, sprzączki do pasa typu Madyda-Legutko D11 oraz ostrogi grupy Godłowski I a także importowaną situlę typu Eggers 44-48. Wśród ceramiki do grupy C włączyć należy naczynia grup XIIC, XIIIC. Zespoły tej grupy wystąpiły na zachodnich, północnych i wschodnich obrzeżach cmentarzyska.

Grupa D, odpowiadająca fazom B2/C1-C1a, odznacza się obecnością zapinek bogato zdobionych techniką granulacji, filigranu i blaszanych aplikacji oraz fibul z metali szlachetnych. Wymienić tu należy zapinki Almgren 95-96, 127, 128, 41, 201, 202 i 2013. Do grupy D włączono także sprzączki do pasa typów Madyda-Legutko D7 i G16, ostrogi Godłowski II i IV a także importowana misę z brązu typu Eggers 99/100.

Fot. 8. Gronowo, stan. 2. Srebrna bransoleta z grobu 4 pod kurhanem 22. (Fot. T. Skorupka)

Historia

Cmentarzysko odkryto w XIX w.; w latach 1881, 1887 i 1890 pastor Plato ze Złocieńca przeprowadził amatorskie wykopaliska na 9 kurhanach. W kwietniu 1926 r. odkryto grób szkieletowy podczas budowy drogi z Gronowa do Złocieńca. Pochówek ten oznaczony dzisiaj jako 1/1926, posiadał wyjątkowo bogate wyposażenie. Odkryto metalowe elementy stroju, przybory toaletowe, ostrogi z brązu, ceramikę, 3 naczynia z brązu (dzban, cedzidło, czerpak), 2 talerze terra sigillata. Informacje o tym odkryciu przekazano do muzeum szczecińskiego. Kolejne groby jamy zlokalizowano zimą 1939/1940 r. podczas budowy autostrady Berlin-Szczecin-Gdańsk. Cztery z nich ostały amatorsko wyeksplorowane przez H. Hinza i dr. Fausta – społecznych opiekunów zabytków z Drawska. Badania systematyczne badania wykopaliskowe cmentarzyska w Gronowie przeprowadził w latach 1973-1976 Ryszard Wołągiewicz z ramienia Muzeum Narodowego w Szczecinie. Badaniami objęto 29 kurhanów oraz 2 groby płaskie.

Bibliografia

  • Machajewski Henryk. Gronowo. Ein Gräberfeld der Wielbark-Kultur in Westpommern (Monumenta Archaeologica Barbarica 18). Warszawa-Szczecin-Gdańsk, 2013.
  • Wołągiewicz Ryszard. Gronowo 1973 – badania na cmentarzysku kurhanowym z okresu wpływów rzymskich, „Materiały Zachodniopomorskie” 19 (1973), 1976, s. 129-167.
  • Wołągiewicz Ryszard. Gronowo 1974. Badania na kurhanowym cmentarzysku kultury wielbarskiej, „Materiały Zachodniopomorskie” 20 (1974), 1977, s. 129-167.
  • Wołągiewicz Ryszard. Pole orne ludności kultury wielbarskiej z okresu wczesnorzymskiego w Gronowie na Pomorzu, „Wiadomości Archeologiczne” 42/2, 1977, s. 227-242.
  • Wołągiewicz Ryszard. Cmentarzysko kurhanowe kultury wielbarskiej w Gronowie w świetle badań w latach 1973-1976, „Materiały Zachodniopomorskie” 22 (1976), 1977, s. 71-93.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Bartłomiej Rogalski