Dom przedpogrzebowy (Szczecinek): Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzył nową stronę „__NOTOC__ {{WEdycji}} Dom przedpogrzebowy na cmentarzu żydowskim w Szczecinku Dzisiejszy zbór kościoła ewangelicko-augsburskiego w Szczecinku przy ulicy Wodoci...”)
 
 
(Nie pokazano 11 wersji utworzonych przez 3 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
__NOTOC__
+
__NOTOC__{{Koordynaty|53.712584|16.696551}}
{{WEdycji}}
+
'''Dom przedpogrzebowy na cmentarzu żydowskim w Szczecinku'''
Dom przedpogrzebowy na cmentarzu żydowskim w Szczecinku
 
  
Dzisiejszy zbór kościoła ewangelicko-augsburskiego w Szczecinku przy ulicy Wodociągowej, w północno-wschodniej części miasta, przekształcony po II wojnie światowej z domu przedpogrzebowego gminy żydowskiej, to obecnie jedyny ślad po jednej z najliczniejszych na Pomorzu Zachodnim społeczności, która przez trzysta lat stanowiła istotny element krajobrazu kulturowego Szczecinka.  
+
Dzisiejszy zbór kościoła ewangelicko-augsburskiego w [[Szczecinek|Szczecinku]] przy ulicy Wodociągowej, w północno-wschodniej części miasta, przekształcony po II wojnie światowej z domu przedpogrzebowego gminy żydowskiej, to obecnie jedyny ślad po jednej z najliczniejszych na Pomorzu Zachodnim społeczności, która przez trzysta lat stanowiła istotny element krajobrazu kulturowego Szczecinka.  
Prawdopodobnie w 1. połowie XVIII wieku powstał w Szczecinku cmentarz żydowski, gdyż w tym czasie pracował tu już żydowski grabarz, choć liczba osób wyznania mojżeszowego nie była liczna, oscylowała w okolicach 30. Kirkut został założony na wzgórzu St. Jürgensberg, w okolicy obecnej ul. Wodociągów.  Wiadomo że chowano na nim wyznawców judaizmu nie tylko ze Szczecinka, ale także z Koszalina, Sławna, Polanowa czy Darłowa, gdzie cmentarze żydowskie powstały w późniejszym czasie.  W XIX wieku liczba ludności żydowskiej szybko rosła – od 39 osób w roku 1800, do 129 w 1831 roku, 233 w 1849, do 409 w roku 1871, aż po 450 osób w 1893. Stąd potrzeba rozbudowy cmentarza mającego obszar około 0,25 ha.  
+
Prawdopodobnie w 1. połowie [[XVIII wiek]]u powstał w Szczecinku [[Cmentarz żydowski (Szczecinek)|cmentarz żydowski]].
W 1829 roku gmina odkupiła jeden z magazynów w pobliżu nekropolii i przebudowała go w 1862 roku na dom przedpogrzebowy. Była to niewielka, prosta jednokondygnacyjna budowla, w której poza odprawianiem obrzędów pogrzebowych, przechowywano także karawan. Do lat 80. XIX wieku cmentarz i dom przedpogrzebowy znajdowały się na obszarze niezabudowanym, później jednak na terenie obok wieży ciśnień zaczęły pojawiać się pierwsze zabudowania, a działkę z budynkiem wymierzono i ogrodzono.
+
W [[1829]] roku gmina odkupiła jeden z magazynów w pobliżu nekropolii i przebudowała go w [[1862]] roku na dom przedpogrzebowy. Była to niewielka, prosta jednokondygnacyjna budowla, w której poza odprawianiem obrzędów pogrzebowych, przechowywano także karawan. Do lat 80. [[XIX wiek]]u cmentarz i dom przedpogrzebowy znajdowały się na obszarze niezabudowanym, później jednak na terenie obok wieży ciśnień zaczęły pojawiać się pierwsze zabudowania, a działkę z budynkiem wymierzono i ogrodzono.
Na przełomie XIX i XX wieku liczba wyznawców judaizmu w Szczecinku stale malała. W 1905 roku było ich już o połowę mniej niż przed dziesięciu laty, a kolejna dwadzieścia lat później, w 1924 roku mieszkało tu już tylko 140 Żydów.
+
Na przełomie XIX i [[XX wiek]]u liczba wyznawców judaizmu w Szczecinku stale malała. W [[1905]] roku było ich już o połowę mniej niż przed dziesięciu laty, a kolejne dwadzieścia lat później, w [[1924]] roku mieszkało tu już tylko 140 Żydów.
W latach 30. XX wieku cmentarz został zdewastowany, a na przełomie 1943/44 jeńcy wojenni w Szczecinku otrzymali rozkaz przerobienia nagrobków z cmentarza żydowskiego na kostkę brukową, którą wyłożono chodniki obok szkoły. Budynek domu przedpogrzebowego przetrwał Noc Kryształową (9/10 listopada 1938), kiedy spalono szczecinecką synagogę i zdewastowano inne budynki należące do gminy żydowskiej.  
+
W latach 30. XX wieku cmentarz został zdewastowany. Budynek domu przedpogrzebowego przetrwał Noc Kryształową ([[9 listopada|9]]/[[10 listopada]] [[1938]]), kiedy spalono szczecinecką synagogę i zdewastowano inne budynki należące do gminy żydowskiej.  
W 1950 roku teren zniszczonej nekropolii został zrównany z ziemią. Dom pogrzebowy został przekazany do użytkowania zborowi ewangelicko-augsburskiemu, który urządził w nim kaplicę. W 1997 roku umieszczono na ścianie budynku tablicę w języku polskim informującą o jego historii.
+
W [[1950]] roku teren zniszczonej nekropolii został zrównany z ziemią. Dom pogrzebowy został przekazany do użytkowania zborowi ewangelicko-augsburskiemu, który urządził w nim kaplicę. W [[1997]] roku umieszczono na ścianie budynku tablicę w języku polskim informującą o jego historii.
 
+
==Bibliografia==
LITERATURA
+
* Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
 
+
* Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
Karta ewidencyjna cmentarza, Koszalin 1988, w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie, delegatura w Koszalinie
+
* Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1988. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie. Delegatura w Koszalinie.
 
+
* Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung, Berlin 1874
+
* Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 3, New York 2006.
Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, Berlin 1908
+
==Linki zewnętrzne==
Opęchowski Mirosław, Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie, [w:] Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku, red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński, Warszawa 2007, s. 377-395  
+
* [http://www.sztetl.org.pl/pl/article/szczecinek/12,cmentarze/ Wirtualny Sztetl]
Salinger Gerhard, Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns, t. III, New York 2006
+
* [http://www.szczecinek.org/forum/viewtopic.php?f=23&t=810 Szczecinecki Portal Historyczny im. prof. Dr Karla Tuempla]
Linki zewnętrzne
+
{{AutorP|[[Użytkownik:A. Bartczak|Anna Bartczak]]}}
http://www.sztetl.org.pl/pl/article/szczecinek/12,cmentarze/
+
[[Kategoria:Pomeranica - Zabytki]]
http://www.szczecinek.org/forum/viewtopic.php?f=23&t=810
+
[[Kategoria:Pomeranica]]
 +
[[Kategoria:Szczecinek]]
 +
[[Kategoria:Pomeranica - Domy przedpogrzebowe]]
 +
[[Kategoria:Pomeranica - Cmentarze]]
 +
[[Kategoria:Pomeranica FBa]]
 +
{{DEFAULTSORT:Szczecinek}}

Aktualna wersja na dzień 23:05, 7 gru 2014

Geolokalizacja: 53.712584,16.696551

Dom przedpogrzebowy na cmentarzu żydowskim w Szczecinku

Dzisiejszy zbór kościoła ewangelicko-augsburskiego w Szczecinku przy ulicy Wodociągowej, w północno-wschodniej części miasta, przekształcony po II wojnie światowej z domu przedpogrzebowego gminy żydowskiej, to obecnie jedyny ślad po jednej z najliczniejszych na Pomorzu Zachodnim społeczności, która przez trzysta lat stanowiła istotny element krajobrazu kulturowego Szczecinka. Prawdopodobnie w 1. połowie XVIII wieku powstał w Szczecinku cmentarz żydowski. W 1829 roku gmina odkupiła jeden z magazynów w pobliżu nekropolii i przebudowała go w 1862 roku na dom przedpogrzebowy. Była to niewielka, prosta jednokondygnacyjna budowla, w której poza odprawianiem obrzędów pogrzebowych, przechowywano także karawan. Do lat 80. XIX wieku cmentarz i dom przedpogrzebowy znajdowały się na obszarze niezabudowanym, później jednak na terenie obok wieży ciśnień zaczęły pojawiać się pierwsze zabudowania, a działkę z budynkiem wymierzono i ogrodzono. Na przełomie XIX i XX wieku liczba wyznawców judaizmu w Szczecinku stale malała. W 1905 roku było ich już o połowę mniej niż przed dziesięciu laty, a kolejne dwadzieścia lat później, w 1924 roku mieszkało tu już tylko 140 Żydów. W latach 30. XX wieku cmentarz został zdewastowany. Budynek domu przedpogrzebowego przetrwał Noc Kryształową (9/10 listopada 1938), kiedy spalono szczecinecką synagogę i zdewastowano inne budynki należące do gminy żydowskiej. W 1950 roku teren zniszczonej nekropolii został zrównany z ziemią. Dom pogrzebowy został przekazany do użytkowania zborowi ewangelicko-augsburskiemu, który urządził w nim kaplicę. W 1997 roku umieszczono na ścianie budynku tablicę w języku polskim informującą o jego historii.

Bibliografia

  • Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
  • Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
  • Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1988. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie. Delegatura w Koszalinie.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 3, New York 2006.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Anna Bartczak