Dwór (Kołbacz) - dom opata

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 1059 z dnia 25 marca 1987[1]
Dwór w Kołbaczu - dwór opata
Dwór w Kołbaczu - dwór opata
Lokalizacja ul.Warcisława 8, 74-106 Kołbacz
Projektant nieznany
Data budowy poł. XIV w., przeb. XVIII i XIX w.

Geolokalizacja: 53.302582,14.811369


Dom Opata w Kołbaczu (niem. Kolbatz, gmina Stare Czarnowo)

Wieś

W XII wieku ziemie, na których założono miejscowość należały do kasztelana szczecińskiego Warcisława II Świętoborzyca. W 1173 roku na ich terenie osiedlili się cystersi z duńskiego klasztoru w Esrum. W kolejnych latach działalności zakonu jego dobra ziemskie powiększyły się o wsie: Kołbacz, Rekowo, Reptowo, Zdunowo, Sosnowo, Dąbie, Przylep, Obryta i inne. Cystersi zbudowali klasztor oraz duży folwark złożony m.in. z młyna, wiatraka, gorzelni, browaru, winiarni i cegielni. Miejscowość, z powodu bliskiej odległości od Szczecina oraz współpracy dworu książęcego z zakonem, stała się znaczącym ośrodkiem politycznym księstwa pomorskiego, w którym odbywały się zjazdy książąt i rycerstwa. Po reformacji w 1535 roku zakon cystersów został rozwiązany, a jego dobra weszły w skład domeny książęcej. Od 1653 roku dawna siedziba klasztorna stała się silnym centrum zarządzania majątkiem ziemskim domeny. W 1662 roku w wyniku ogromnego pożaru i zniszczeń siedziba domeny straciła na znaczeniu. W 1701 roku przeprowadzono reformy rolne mające na celu przywrócenie wolności chłopom we wsiach państwowych. Folwark został wydzierżawiony. W 1816 roku dzierżawcą folwarku był niejaki Goede. W następnych latach majątek należał do Krausego, kupca ze Świnoujścia. W latach 1839-1945 folwark ponownie stał się majątkiem państwowym i był wydzierżawiany. Ostatnim dzierżawcą w 1923 roku był Karl Ludwig Barths.

Dwór

We wsi przy ul. Warcisława 8 znajduje się dawny gotycki dwór znany jako „Dom Opata”. Jest to budynek dwukondygnacyjny i podpiwniczony, założony na planie prostokąta, w górnej części w konstrukcji ryglowej, kryty dachem dwuspadowym. Jest to pozostałość po klasztorze cystersów pochodząca z pierwszej połowy XIV wieku. Budynek został usytuowany na terenie tzw. małego klasztoru położonego po południowo-wschodniej stronie kościoła zakonnego. Po kasacji zakonu w 1534 roku budynek został przeznaczony na letnią rezydencję książąt pomorskich, a w sąsiednich budynkach mieściła się sala balowa oraz mieszkania dla dworu. Jak wynika ze wspomnień doradcy artystycznego dworu F. Heinhofera, obiekt w 1617 roku pełnił funkcję letniej rezydencji. Po 1721 roku został siedzibą dzierżawcy majątku. W drugiej połowie XVIII wieku i w XIX wieku został gruntownie przebudowany (układ wnętrz, więźba dachowa oraz pokrycie dachu) i pozbawiony niektórych cech gotyckich. W 1900 roku był zrujnowany. W późniejszych latach obiekt został ponownie wyremontowany i urządzono w nim siedzibę sądu rejonowego oraz mieszkanie sędziego. W trakcie II wojny światowej w budynku mieszkali robotnicy najemni. Po 1945 roku został przekazany PGR-owi, a następnie Zootechnicznemu Zakładowi Doświadczalnemu. Do lat 80. XX wieku nie był użytkowany. W latach 1985-1988 budynek został gruntownie wyremontowany. Obecnie jest siedzibą Gminnej Biblioteki Publicznej. Obiekt dostępny.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml


Bibliografia

  • Karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa - Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Maciej Burdzy