Dwór (Nowielin)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 768 z dnia 26 września 1975[1]
Ruina dworu w Nowielinie
Ruina dworu w Nowielinie
Lokalizacja 74-230 Nowielin
Projektant nieznany
Data budowy 1790 r.

Geolokalizacja: 53.108505,14.883629

Dwór w Nowielinie (niem. Naulin, gmina Pyrzyce)

Wieś

Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1240 roku, kiedy obejmowała 50 włók ziemi z których książę Barnim I pobierał dziesięcinę. W tym czasie we wsi istniała warownia broniąca Pomorze przed najazdami Brandenburczyków. W 1253 roku książę Barnim I przekazał część wsi zakonowi augustianów w Pyrzycach. W 1276 roku wieś została przecięta granicą pomorsko-brandenburską. Do 1300 roku 2 łany we wsi posiadał rycerz Gerard. Od 1315 roku właścicielem majątku był Henningus II de Hagen. W 1464 roku w dokumentach występował Bernd von Hagen. W 1564 roku właścicielem Nowielina był Michał von Hagen. W rękach rodziny von Hagenów majątek pozostał do połowy XVIII wieku. W pewnym momencie wieś została podzielona na 4 części : A, B, C i D. W 1749 roku część A po śmierci Dubislava Filipa von Hagena stała się własnością jego syna Filipa Zygmunta a następnie sprzedana baronowi von Schulzowi. W 1770 roku właścicielem tej części (A) został Samuel Fryderyk von Schätzel. W 1773 roku za cenę 2000 talarów właścicielami majątku A zostali bracia von Hagenowie. W 1779 roku majątki B i C (należące wcześniej do zakonu augustianów a następnie joannitów) zostały sprzedane przez Leopolda Krzysztofa von Hagena wspomnianemu Samuelowi Fryderykowi von Schätzelowi, który w późniejszym czasie (ok. 1784 roku) scalił cały majątek. Rodzina von Schätzelów była właścicielem Nowielina (razem z pobliskimi Pstrowicami) do 1837 roku. W tym czasie we wsi zamieszkanej przez 212 osób znajdowało się 20 gospodarstw. Od 1837 roku właścicielem majątku liczącego 3138,35 mórg ziemi był Edward Fryderyk Wendorff. W rękach rodziny Wendorffów majątek pozostał do 1945 roku. W 1856 roku w Nowielinie mieszkało 334 mieszkańców w 10 gospodarstwach chłopskich. Pod koniec XIX wieku we wsi było 12 zagród chłopskich o łącznym areale 1448 mórg ziemi oraz kościół i szkoła. W 1892 roku właścicielem majątku obejmującego 822 ha ziemi, 2 kuźnie, młyn wodny, gorzelnię, 16 budynków gospodarczych oraz cegielnię, a także hodowlę 48 koni, 295 sztuk bydła, 1500 owiec oraz 160 sztuk trzody chlewnej był Eduard Friedrich A. Wendorff. W 1929 roku ostatnim właścicielem folwarku złożonego z 870 ha ziemi i hodowli 62 koni, 298 sztuk trzody chlewnej, 1100 owiec oraz 258 sztuk bydła był Eberhard Wendorff. W 1939 roku we wsi było 384 mieszkańców.

Po II wojnie światowej w dawnym majątku urządzono PGR.

Dwór

We wsi znajduje się ruina późnobarokowego dworu zbudowanego około 1790 roku, który należał do Samuela Fryderyka von Schätzela. W drugiej połowie XIX wieku budynek został przebudowany przez dostawienie m. in. ganku. Dwór był dwukondygnacyjnym budynkiem o powierzchni 555 m², założonym na rzucie zbliżonym do kwadrata, krytym dachem mansardowym.

Po II wojnie światowej, przez okres około 30 lat, w rezydencji mieściły się biura i mieszkania pracowników lokalnego PGR. Od końca lat 70. XX wieku obiekt przestał być użytkowany przez co popadł w ruinę.

W sąsiedztwie ruiny znajdują się zabudowania folwarczne (m. in. gorzelnia) oraz zaniedbany park dworski z pierwszej połowy XIX wieku o powierzchni 14,6 ha ze stawem (o powierzchni 4 ha) i bogatym starodrzewem złożonym m. in. z jesionów, wiązów, dębów, buków czerwonych, wierzb, kasztanowców i lip.

Obiekt dostępny.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml

Bibliografia

  • Karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Maciej Burdzy