Fortyfikacje pruskie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
 
'''Fortyfikacje pruskie''' powstawały w kilku fazach. Zanim w [[1720]] roku została uregulowana prawno-polityczna sytuacja Szczecina  powstało kilka niezrealizowanych projektów modernizacji i rozbudowy istniejących dotąd [[Fortyfikacje szwedzkie|fortyfikacji szwedzkich]]. <ref>Był to m. in. projekt przebudowy twierdzy budowniczego fortyfikacji elektora brandenburskiego [[w:Fryderyk Wilhelm I (Wielki Elektor)|Fryderyka Wilhelma]], Johanna Bernharda Scheithera z [[1678]] r., propozycja budowy nowych fortyfikacji francuskiego inżyniera Jaena de Bodt z [[1716]] r., oraz dwa plany architekta holenderskiego Gerharda Corneliusvan Wallrawe z [[1717]] i [[1723]] roku; zob. [[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]], ''Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I'' W: [[Baltische Studien|BSt]] NF Bd. XXXI, Stettin [[1929]], 65-73, tamże plany: ryc. 1, s. 66, ryc. 3, s. 69, ryc. 4, s. 70 i ryc. 5, s. 71.</ref>  
 
'''Fortyfikacje pruskie''' powstawały w kilku fazach. Zanim w [[1720]] roku została uregulowana prawno-polityczna sytuacja Szczecina  powstało kilka niezrealizowanych projektów modernizacji i rozbudowy istniejących dotąd [[Fortyfikacje szwedzkie|fortyfikacji szwedzkich]]. <ref>Był to m. in. projekt przebudowy twierdzy budowniczego fortyfikacji elektora brandenburskiego [[w:Fryderyk Wilhelm I (Wielki Elektor)|Fryderyka Wilhelma]], Johanna Bernharda Scheithera z [[1678]] r., propozycja budowy nowych fortyfikacji francuskiego inżyniera Jaena de Bodt z [[1716]] r., oraz dwa plany architekta holenderskiego Gerharda Corneliusvan Wallrawe z [[1717]] i [[1723]] roku; zob. [[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]], ''Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I'' W: [[Baltische Studien|BSt]] NF Bd. XXXI, Stettin [[1929]], 65-73, tamże plany: ryc. 1, s. 66, ryc. 3, s. 69, ryc. 4, s. 70 i ryc. 5, s. 71.</ref>  
<br/>
+
 
 
===Rozwój fortyfikacji pruskich w latach 1713-1873===
 
===Rozwój fortyfikacji pruskich w latach 1713-1873===
Prace nad projektem nowych umocnień, zatwierdzone przez króla [[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyka Wilhelma I]], ostatecznie zlecono architektowi holenderskiemu [[Gerhard Cornelius van Wallrawe|G. Wallrawemu]], którego koncepcje zostały przyjęte. Kamień węgielny pod nowe fortyfikacje pruskie położono przy Nowej Bramie Panieńskiej [[8 maja]] [[1724]] roku, natomiast prace murarskie w tym miejscu były prowadzone już od [[16 kwietnia]] 1724 r. <ref>I. Kozłowska, ''Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej''. Rozprawa doktorska, mps. Szczecin 2007, s. 38.</ref> W ten sposób w 1724 roku rozpoczęły się prace forteczne, które pozwoliły przetrwać twierdzy szczecińskiej kolejne 150 lat. Zanim w 1873 roku nastąpiła ostateczna decyzja o likwidacji twierdzy, w 1845 roku król [[w:Fryderyk Wilhelm IV Pruski|Fryderyk Wilhelm IV]] wyraził zgodę na powiększenie obszaru miasta w rejonie obecnego [[Nowe Miasto|Nowego Miasta]]. W wyniku tej decyzji rozebrano południowy front fortyfikacji od Bramy Berlińskiej do Bastionu IX przy [[Brama Ślimacza|Bramie Ślimaka]] (bastion IX otrzymał jednocześnie nr X). Powstał nowy wał główny w ciągu obecnej dolnej ulicy [[Ulica Dworcowa|Dworcowe]] z trzema nowymi bastionami, a także dwa forty reditowe, kaponiery oraz nowa linia umocnień w rejonie [[Dworzec Główny|Dworca Głównego]], tj. mur Carnota łączący dwie baterie, Północną i Południową. Do powstałej na tym obszarze nowej dzielnicy Nowe Miasto można się było dostać przez nowo utworzone trzy bramy: [[Brama Góry Młyńskiej|Bramy Góry Młyńskiej]], [[Brama Odrzańska|Odrzańską]] i [[Brama Nowa|Nową]].<br/>Prace te można podzielić na dwa etapy:<br/>
+
Prace nad projektem nowych umocnień, zatwierdzone przez króla [[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyka Wilhelma I]], ostatecznie zlecono architektowi holenderskiemu [[Gerhard Cornelius van Wallrawe|G. Wallrawemu]], którego koncepcje zostały przyjęte. Kamień węgielny pod nowe fortyfikacje pruskie położono przy Nowej Bramie Panieńskiej [[8 maja]] [[1724]] roku, natomiast prace murarskie w tym miejscu były prowadzone już od [[16 kwietnia]] 1724 r. <ref>I. Kozłowska, ''Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej''. Rozprawa doktorska, mps. Szczecin 2007, s. 38.</ref> W ten sposób w 1724 roku rozpoczęły się prace forteczne, które pozwoliły przetrwać twierdzy szczecińskiej kolejne 150 lat. Zanim w 1873 roku nastąpiła ostateczna decyzja o likwidacji twierdzy, w 1845 roku król [[w:Fryderyk Wilhelm IV Pruski|Fryderyk Wilhelm IV]] wyraził zgodę na powiększenie obszaru miasta w rejonie obecnego [[Nowe Miasto|Nowego Miasta]]. W wyniku tej decyzji rozebrano południowy front fortyfikacji od Bramy Berlińskiej do Bastionu IX przy [[Brama Ślimacza|Bramie Ślimaka]] (bastion IX otrzymał jednocześnie nr X). Powstał nowy wał główny w ciągu obecnej dolnej ulicy [[Ulica Dworcowa|Dworcowe]] z trzema nowymi bastionami, a także dwa forty reditowe, kaponiery oraz nowa linia umocnień w rejonie [[Dworzec Główny|Dworca Głównego]], tj. mur Carnota łączący dwie baterie, Północną i Południową. Do powstałej na tym obszarze nowej dzielnicy Nowe Miasto można się było dostać przez nowo utworzone trzy bramy: [[Brama Góry Młyńskiej|Bramy Góry Młyńskiej]], [[Brama Odrzańska|Odrzańską]] i [[Brama Nowa|Nową]].<br/>
 +
[[Plik:Fortyfikacje_pruskie_1738.jpg|500px|thumb|right|Fortyfikacje pruskie ok. 1738 roku]] 
 +
Prace te można podzielić na dwa etapy:
 
* lata 1713-1845, kiedy to wzniesiono fortyfikacje według zasad szkoły staro pruskiej,
 
* lata 1713-1845, kiedy to wzniesiono fortyfikacje według zasad szkoły staro pruskiej,
 
* lata 1845-1873, w czasie których trwała rozbudowa fortyfikacji wg zasad szkoły nowo pruskiej w związku z powstaniem Nowego Miasta, do czasu zniesienia całości fortyfikacji.
 
* lata 1845-1873, w czasie których trwała rozbudowa fortyfikacji wg zasad szkoły nowo pruskiej w związku z powstaniem Nowego Miasta, do czasu zniesienia całości fortyfikacji.
[[Plik:Fortyfikacje_pruskie_1738.jpg|500px|thumb|right|Fortyfikacje pruskie ok. 1738 roku]] 
 
<br/><br/><br/>
 
 
====Elementy fortyfikacji pruskich w latach 1713-1845====  
 
====Elementy fortyfikacji pruskich w latach 1713-1845====  
 
* Wały ziemne;
 
* Wały ziemne;
Linia 26: Linia 26:
 
* Fosy mokre, suche i drogi zakryte;
 
* Fosy mokre, suche i drogi zakryte;
 
* zmiany związane z wprowadzeniem linii kolejowej i związana z tym likwidacja części umocnień przed Bramą Ślimaczą;
 
* zmiany związane z wprowadzeniem linii kolejowej i związana z tym likwidacja części umocnień przed Bramą Ślimaczą;
 +
[[Plik:Fortyfikacje_pruskie_1850.jpg|500px|thumb|right|Fortyfikacje pruskie, 1850]]
 
* obiekty garnizonowe:
 
* obiekty garnizonowe:
 
** [[Pałac pod Głowami|komendantura generalna]],
 
** [[Pałac pod Głowami|komendantura generalna]],
Linia 38: Linia 39:
 
** [[Podwale|lazaret garnizonowy]],
 
** [[Podwale|lazaret garnizonowy]],
 
** [[Ulica Kaszubska|Stare Koszary Artyleryjskie]].
 
** [[Ulica Kaszubska|Stare Koszary Artyleryjskie]].
[[Plik:Fortyfikacje_pruskie_1850.jpg|500px|thumb|right|Fortyfikacje pruskie, 1850]]
 
 
* Umocnienia Łasztowni;
 
* Umocnienia Łasztowni;
 
* fortyfikacje Kępy Parnickiej.
 
* fortyfikacje Kępy Parnickiej.

Wersja z 23:02, 11 sty 2017

Fortyfikacje pruskie powstawały w kilku fazach. Zanim w 1720 roku została uregulowana prawno-polityczna sytuacja Szczecina powstało kilka niezrealizowanych projektów modernizacji i rozbudowy istniejących dotąd fortyfikacji szwedzkich. [1]

Rozwój fortyfikacji pruskich w latach 1713-1873

Prace nad projektem nowych umocnień, zatwierdzone przez króla Fryderyka Wilhelma I, ostatecznie zlecono architektowi holenderskiemu G. Wallrawemu, którego koncepcje zostały przyjęte. Kamień węgielny pod nowe fortyfikacje pruskie położono przy Nowej Bramie Panieńskiej 8 maja 1724 roku, natomiast prace murarskie w tym miejscu były prowadzone już od 16 kwietnia 1724 r. [2] W ten sposób w 1724 roku rozpoczęły się prace forteczne, które pozwoliły przetrwać twierdzy szczecińskiej kolejne 150 lat. Zanim w 1873 roku nastąpiła ostateczna decyzja o likwidacji twierdzy, w 1845 roku król Fryderyk Wilhelm IV wyraził zgodę na powiększenie obszaru miasta w rejonie obecnego Nowego Miasta. W wyniku tej decyzji rozebrano południowy front fortyfikacji od Bramy Berlińskiej do Bastionu IX przy Bramie Ślimaka (bastion IX otrzymał jednocześnie nr X). Powstał nowy wał główny w ciągu obecnej dolnej ulicy Dworcowe z trzema nowymi bastionami, a także dwa forty reditowe, kaponiery oraz nowa linia umocnień w rejonie Dworca Głównego, tj. mur Carnota łączący dwie baterie, Północną i Południową. Do powstałej na tym obszarze nowej dzielnicy Nowe Miasto można się było dostać przez nowo utworzone trzy bramy: Bramy Góry Młyńskiej, Odrzańską i Nową.

Fortyfikacje pruskie ok. 1738 roku

Prace te można podzielić na dwa etapy:

  • lata 1713-1845, kiedy to wzniesiono fortyfikacje według zasad szkoły staro pruskiej,
  • lata 1845-1873, w czasie których trwała rozbudowa fortyfikacji wg zasad szkoły nowo pruskiej w związku z powstaniem Nowego Miasta, do czasu zniesienia całości fortyfikacji.

Elementy fortyfikacji pruskich w latach 1713-1845

  • Wały ziemne;
  • nowożytne bramy miejskie:
  • Bastiony I-IX wzmocnione o dodatkowy płaszcz naroży i przeciwstraże;
  • kurtyny rozbudowane o dodatkowe raweliny i lunety;
  • kazamaty;
  • forty:
    • Leopolda,
    • Wilhelma,
    • Ślimak,
    • Prusy, w tym:
      • dom komendanta,
      • koszary na terenie Fortu Prusy.
  • Fosy mokre, suche i drogi zakryte;
  • zmiany związane z wprowadzeniem linii kolejowej i związana z tym likwidacja części umocnień przed Bramą Ślimaczą;
Fortyfikacje pruskie, 1850

Elementy fortyfikacji pruskich w latach 1845-1873

Przypisy

  1. Był to m. in. projekt przebudowy twierdzy budowniczego fortyfikacji elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma, Johanna Bernharda Scheithera z 1678 r., propozycja budowy nowych fortyfikacji francuskiego inżyniera Jaena de Bodt z 1716 r., oraz dwa plany architekta holenderskiego Gerharda Corneliusvan Wallrawe z 1717 i 1723 roku; zob. C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929, 65-73, tamże plany: ryc. 1, s. 66, ryc. 3, s. 69, ryc. 4, s. 70 i ryc. 5, s. 71.
  2. I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska, mps. Szczecin 2007, s. 38.


Galeria

Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Kozłowska I., Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007 (zasoby internetowe: I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne...)



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk