Fortyfikacje pruskie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 21 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
{{WEdycji|Schulz}}
+
'''Fortyfikacje pruskie''' powstawały w kilku fazach. Zanim w [[1720]] roku została uregulowana prawno-polityczna sytuacja Szczecina  powstało kilka niezrealizowanych projektów modernizacji i rozbudowy istniejących dotąd [[Fortyfikacje szwedzkie|fortyfikacji szwedzkich]]. <ref>Był to m. in. projekt przebudowy twierdzy budowniczego fortyfikacji elektora brandenburskiego [[w:Fryderyk Wilhelm I (Wielki Elektor)|Fryderyka Wilhelma]], Johanna Bernharda Scheithera z [[1678]] r., propozycja budowy nowych fortyfikacji francuskiego inżyniera Jaena de Bodt z [[1716]] r., oraz dwa plany architekta holenderskiego Gerharda Corneliusvan Wallrawe z [[1717]] i [[1723]] roku; zob. [[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]], ''Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I'' W: [[Baltische Studien|BSt]] NF Bd. XXXI, Stettin [[1929]], 65-73, tamże plany: ryc. 1, s. 66, ryc. 3, s. 69, ryc. 4, s. 70 i ryc. 5, s. 71.</ref>
'''Fortyfikacje pruskie'''<br />
+
 
* Forty
+
===Rozwój fortyfikacji pruskich w latach 1713-1873===
* [[Nowożytne bramy miejskie]]  
+
Prace nad projektem nowych umocnień, zatwierdzone przez króla [[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyka Wilhelma I]], ostatecznie zlecono architektowi holenderskiemu [[Gerhard Cornelius van Wallrawe|G. Wallrawemu]], którego koncepcje zostały przyjęte. Kamień węgielny pod nowe fortyfikacje pruskie położono przy Nowej Bramie Panieńskiej [[8 maja]] [[1724]] roku, natomiast prace murarskie w tym miejscu były prowadzone już od [[16 kwietnia]] 1724 r. <ref>I. Kozłowska, ''Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej''. Rozprawa doktorska, mps. Szczecin [[2007]], s. 38.</ref> W ten sposób w 1724 roku rozpoczęły się prace forteczne, które pozwoliły przetrwać twierdzy szczecińskiej kolejne 150 lat. Zanim w 1873 roku nastąpiła ostateczna decyzja o likwidacji twierdzy, w 1845 roku król [[w:Fryderyk Wilhelm IV Pruski|Fryderyk Wilhelm IV]] wyraził zgodę na powiększenie obszaru miasta w rejonie obecnego [[Nowe Miasto|Nowego Miasta]]. W wyniku tej decyzji rozebrano południowy front fortyfikacji od Bramy Berlińskiej do Bastionu IX przy [[Brama Ślimacza|Bramie Ślimaka]] (bastion IX otrzymał jednocześnie nr 10). Powstał nowy wał główny w ciągu obecnej dolnej ulicy [[Ulica Dworcowa|Dworcowe]] z trzema nowymi bastionami, a także dwa forty reditowe, kaponiery oraz nowa linia umocnień w rejonie [[Dworzec Główny|Dworca Głównego]], tj. mur Carnota łączący dwie baterie, Północną i Południową. Do powstałej na tym obszarze nowej dzielnicy Nowe Miasto można się było dostać przez nowo utworzone trzy bramy: [[Brama Góry Młyńskiej|Bramy Góry Młyńskiej]], [[Brama Odrzańska|Odrzańską]] i [[Brama Nowa|Nową]].<br/>
* Wały ziemne, bastiony, kurtyny i raweliny  
+
[[Plik:Fortyfikacje_pruskie_1738.jpg|500px|thumb|right|Fortyfikacje pruskie ok. 1738 roku]] 
* Fosy
+
Prace te można podzielić na dwa etapy:
[[Kategoria:Etap II Historia]] <!-- proszę nie usuwać tej kategorii Admin-->
+
* lata 1713-1845, kiedy to wzniesiono fortyfikacje według zasad szkoły staro pruskiej,
 +
* lata 1845-1873, w czasie których trwała rozbudowa fortyfikacji wg zasad szkoły nowo pruskiej w związku z powstaniem Nowego Miasta, do czasu zniesienia całości fortyfikacji.
 +
====Elementy fortyfikacji pruskich w latach 1713-1845====
 +
* Wały ziemne;
 +
* [[Nowożytne bramy miejskie|nowożytne bramy miejskie]]:
 +
** [[Nowa Brama Panieńska]],
 +
** [[Brama Portowa|Brama Berlińska]],
 +
** [[Brama Królewska]],
 +
** [[Brama Ślimacza]].
 +
* Bastiony I-IX wzmocnione o dodatkowy płaszcz naroży i przeciwstraże;
 +
* kurtyny rozbudowane o dodatkowe raweliny i lunety;
 +
* kazamaty;
 +
* forty:
 +
** Leopolda,
 +
** Wilhelma,
 +
** [[Brama Ślimacza|Ślimak]],
 +
** Prusy, w tym:
 +
*** dom komendanta,
 +
*** koszary na terenie Fortu Prusy.
 +
* fosy mokre, suche i drogi zakryte;
 +
* kłody drewniane położone w poprzek rzeki Odry
 +
* zmiany związane z wprowadzeniem linii kolejowej i związana z tym likwidacja części umocnień przed Bramą Ślimaczą;
 +
[[Plik:Fortyfikacje_pruskie_1850.jpg|500px|thumb|right|Fortyfikacje pruskie, 1850]]
 +
* obiekty garnizonowe:
 +
** [[Pałac pod Głowami|komendantura generalna]],
 +
** [[Ulica Panieńska|Koszary Bramy Panieńskiej]],
 +
** koszary zwane „Stare Baraki”,
 +
** koszary zwane „Nowe Baraki”),
 +
** [[Podwale|Koszary Bramy Ślimaczej]],
 +
** [[Podwale|magazyny prowiantowe Nr. 1, 2, 3]],
 +
** [[Stadtgymnasium|magazyn prowiantowy Nr. 4]],
 +
** [[Pomorski Uniwersytet Medyczny|magazyn prowiantowy Nr. 5]],
 +
** [[Elisabeth-Mädchemittelschule|magazyn prowiantowy Nr. 6]],
 +
** [[Podwale|lazaret garnizonowy]],
 +
** [[Ulica Kaszubska|Stare Koszary Artyleryjskie]].
 +
* Umocnienia Łasztowni;
 +
* fortyfikacje Kępy Parnickiej.
 +
 
 +
====Elementy fortyfikacji pruskich w latach 1845-1873====
 +
* Fortyfikacje Nowego Miasta:
 +
** wały ziemne-kurtyny,
 +
** [[Nowożytne bramy miejskie|nowożytne bramy miejskie]]:
 +
*** Brama Odrzańska,
 +
*** Brama Góry Młyńskiej,
 +
*** Brama Nowa (Nowe Miasto),
 +
*** [[Brama Ślimacza|dzieło forteczne Ślimak]] (główny element [[Brama Odrzańska|Rawelin 8-9]]), pozostałe raweliny, dodatkowe szańce i dzieła polowe.
 +
** Bateria Południowa i [[Brama Odrzańska|Bateria Północna]],
 +
** [[Brama Góry Młyńskiej|Mur Carnota]],
 +
** Fosy mokre, suche i drogi zakryte,
 +
** Obiekty garnizonowe:
 +
*** [[Budynek komendantury twierdzy|Budynek Komendantury]],
 +
*** Budynek [[Kasyno wojskowe|Kasyna oficerskiego]].
 +
{{przypisy}}
 +
 
 +
== Galeria ==
 +
<gallery>
 +
Plik:Bateria_Północna.jpg|Umocnienia Bastionu 9., forty reditowe i mur Carnota od północy
 +
Plik:Bastion_Ślimaczy.jpg|Fragment dzieła fortecznego Ślimak od południa
 +
</gallery>
 +
== Bibliografia ==
 +
* ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von [[Hugo Lemcke]], zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
 +
* Fredrich C., ''Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I'' W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
 +
* Kozłowska I., ''Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej''. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007 (zasoby internetowe: [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=8063&from=FBC I. Kozłowska, ''Szczecińskie fortyfikacje nowożytne''...])
 +
 
 +
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 +
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Etap III 02 Architektura historyczna]] <!-- proszę nie usuwać tej kategorii Admin-->

Aktualna wersja na dzień 22:45, 8 kwi 2019

Fortyfikacje pruskie powstawały w kilku fazach. Zanim w 1720 roku została uregulowana prawno-polityczna sytuacja Szczecina powstało kilka niezrealizowanych projektów modernizacji i rozbudowy istniejących dotąd fortyfikacji szwedzkich. [1]

Rozwój fortyfikacji pruskich w latach 1713-1873

Prace nad projektem nowych umocnień, zatwierdzone przez króla Fryderyka Wilhelma I, ostatecznie zlecono architektowi holenderskiemu G. Wallrawemu, którego koncepcje zostały przyjęte. Kamień węgielny pod nowe fortyfikacje pruskie położono przy Nowej Bramie Panieńskiej 8 maja 1724 roku, natomiast prace murarskie w tym miejscu były prowadzone już od 16 kwietnia 1724 r. [2] W ten sposób w 1724 roku rozpoczęły się prace forteczne, które pozwoliły przetrwać twierdzy szczecińskiej kolejne 150 lat. Zanim w 1873 roku nastąpiła ostateczna decyzja o likwidacji twierdzy, w 1845 roku król Fryderyk Wilhelm IV wyraził zgodę na powiększenie obszaru miasta w rejonie obecnego Nowego Miasta. W wyniku tej decyzji rozebrano południowy front fortyfikacji od Bramy Berlińskiej do Bastionu IX przy Bramie Ślimaka (bastion IX otrzymał jednocześnie nr 10). Powstał nowy wał główny w ciągu obecnej dolnej ulicy Dworcowe z trzema nowymi bastionami, a także dwa forty reditowe, kaponiery oraz nowa linia umocnień w rejonie Dworca Głównego, tj. mur Carnota łączący dwie baterie, Północną i Południową. Do powstałej na tym obszarze nowej dzielnicy Nowe Miasto można się było dostać przez nowo utworzone trzy bramy: Bramy Góry Młyńskiej, Odrzańską i Nową.

Fortyfikacje pruskie ok. 1738 roku

Prace te można podzielić na dwa etapy:

  • lata 1713-1845, kiedy to wzniesiono fortyfikacje według zasad szkoły staro pruskiej,
  • lata 1845-1873, w czasie których trwała rozbudowa fortyfikacji wg zasad szkoły nowo pruskiej w związku z powstaniem Nowego Miasta, do czasu zniesienia całości fortyfikacji.

Elementy fortyfikacji pruskich w latach 1713-1845

  • Wały ziemne;
  • nowożytne bramy miejskie:
  • Bastiony I-IX wzmocnione o dodatkowy płaszcz naroży i przeciwstraże;
  • kurtyny rozbudowane o dodatkowe raweliny i lunety;
  • kazamaty;
  • forty:
    • Leopolda,
    • Wilhelma,
    • Ślimak,
    • Prusy, w tym:
      • dom komendanta,
      • koszary na terenie Fortu Prusy.
  • fosy mokre, suche i drogi zakryte;
  • kłody drewniane położone w poprzek rzeki Odry
  • zmiany związane z wprowadzeniem linii kolejowej i związana z tym likwidacja części umocnień przed Bramą Ślimaczą;
Fortyfikacje pruskie, 1850

Elementy fortyfikacji pruskich w latach 1845-1873

Przypisy

  1. Był to m. in. projekt przebudowy twierdzy budowniczego fortyfikacji elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma, Johanna Bernharda Scheithera z 1678 r., propozycja budowy nowych fortyfikacji francuskiego inżyniera Jaena de Bodt z 1716 r., oraz dwa plany architekta holenderskiego Gerharda Corneliusvan Wallrawe z 1717 i 1723 roku; zob. C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929, 65-73, tamże plany: ryc. 1, s. 66, ryc. 3, s. 69, ryc. 4, s. 70 i ryc. 5, s. 71.
  2. I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska, mps. Szczecin 2007, s. 38.


Galeria

Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Kozłowska I., Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007 (zasoby internetowe: I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne...)



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk