Gmina Manowo

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
Gmina Manowo
Powiat koszaliński
Rodzaj gminy wiejska
Liczba sołectw 9[1].
Liczba miejscowości 23[2]
Strona internetowa miejscowości.

Gmina Manowo – gmina wiejska w północno-zachodniej Polsce, położona w woj. zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim. Siedzibą gminy jest wieś Manowo.

Geografia

Pod względem geograficznym gmina Manowo usytuowana jest na pograniczu dwóch większych jednostek: Pobrzeża Słowińskiego oraz Pojezierza Zachodniopomorskiego.

W gminie Manowo wyróżnia się następujące podstawowe formy geomorfologiczne:

  • wysoczyzna moreny dennej,
  • rozległe obniżenie przyjez. wokół Jeziora Lubiatowskiego oraz system dolin roztopowych o torfiastych dnach,
  • wzgórz moreny czołowej spiętrzonej,
  • równina sandrowa i tarasy pradoliny pomorskiej towarzyszące dolinie Radwi.

Położenie

Gmina Manowo położona jest w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego i środkowej powiatu koszalińskiego. Sąsiaduje z miastem Koszalin oraz gminami miejsko – wiejskimi: Sianów, Bobolice, Polanów i gminą wiejską Świeszyno. Obszar gminy wynosi 18 857 ha[3].

Klimat

Gmina Manowo leży na pograniczu dzielnicy klimatycznej zachodnio - bałtyckiej i zachodnio - pomorskiej w strefie ścierania się wpływu klimatu morskiego i kontynentalnego. Charakterystyczną cechą tego połączenia jest duża zmienność stanów pogodowych, częste silne wiatry, stosunkowo wysokie opady. Wpływ morza uwidoczniony jest w dość łagodnych zimach i umiarkowanie chłodnym latem. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń o średniej temperaturze -1,5ºC, najcieplejszym lipiec o śr. temp. 16,7ºC. Suma opadów rocznych wynosi 600 - 700 mm. Wiatry wykazują dość dużą prędkość, przeważają wiatry z kierunków południowo- zachodnich i zachodnich. Na klimat lokalny gminy wpływają:

  • generalne pochylenie w głąb mas powietrza morskiego,
  • rozległe podmokłe obniżenia, głównie w rejonie J. Lubiatowskiego (zaleganie mgieł),
  • duże kompleksy leśne, wytwarzające korzystne cechy klimatu: (czyste powietrze, wyrównana temperatura, wyciszenie wiatrów)[4].

Obiekty fizjograficzne

Charakterystyczną cechą gminy jest różnorodność form geomorfologicznych, takich jak: wysoczyzny moreny dennej, pagórki kemowe (wzgórze w Manowie i Wyszewie), pagórki moreny czołowej akumulacyjnej (w okolicach Policka) oraz równina sandrowa, terasy pradolinne i dolinne, obniżenia przyjeziorne i wytopiskowe, doliny rzek roztopowych i dolinki erozyjne. Występują tu więc wszystkie typy rzeźby: górzysta (rejon wsi Policko, Wyszebórz, Dęborogi), pagórkowata , falista i płaska. W znacznej części gminy Manowo rzeźba jest klasycznym przykładem pagórkowatej moreny kemowej z dużą ilością małych wzniesień i zagłębień bezodpływowych. Największe w rejonie obniżenia obejmują: Jezioro Lubiatowo, dolinę rzeki Bagnicy, Czarnej, Mszanki i Raduszki[5].

Przyroda

Przyroda w gminie Manowo została w znacznym stopniu przekształcona przez gospodarkę rolną. Post PGR-owskie grunty orne nie są obecnie w pełni wykorzystywane, a użytki zielone stopniowo zarastają, stając się dzięki temu siedliskiem różnych gatunków roślin i zwierząt, które nie niepokojone przez człowieka znajdują tu dla siebie korzystne warunki rozwoju. Na terenach nieużytkowanych oraz w rozległych zatorfionych dolinach rozprzestrzeniają się ziołorośla i łozowiska, co prowadzi do unifikacji roślinności, kosztem jej różnorodności. Także lasy podlegają modyfikacji z uwagi na potrzeby gospodarcze regionu. W gminie występują jednak partie leśne z cennymi starodrzewami o cechach naturalności. W gminie Manowo istnieją 3 obiekty przestrzenne oraz 5 punktowych, podlegających ochronie, są nimi:

Na terenie gminy Manowo znajduje się 13 jezior oraz liczne oczka śródleśne i bagna. Są to zbiorniki pochodzenia wytopiskowego. Większa część obszaru gminy znajduje się w zlewni jeziora Jamno w zasięgu rzek: Dzierżęcinki, Wyszewki i Unieści. Pozostały obszar odwadniany jest przez rzekę Radew i jej dopływy. Radew prowadzi wody o dużej zasobności (środkowy bieg rzeki), które na terenie gminy wykorzystywane są dla celów energetyki jako zbiornik zaporowy (Jezioro Rosnowskie i jezioro Hajka)[6].

Historia

W okresie średniowiecza (XI-XIII wiek) tereny obecnej gminy Manowo były integralnie związane z politycznymi dziejami Pomorza. Zostały objęte chrystianizacją za czasów Bolesława Krzywoustego, przetrwały okres rozbicia dzielnicowego i przeszło 200-letnie zagrożenia ze strony Marchii Brandenburskiej, Danii, Krzyżaków. Kilka wsi w obecnej gminie Manowo zostało założonych w okresie późnośredniowiecznym (XIII-XVI wiek). Pierwsze wzmianki w źródłach pisanych pojawiają się odpowiednio: Bonin - 1288 rok, Cewlino - 1507 rok, Grzybnica - 1491 rok, Kretomino - 1425 rok, Manowo - 1300, 1346 r., Rosnowo - 1533 rok, Wyszebórz - 1240 rok. Wioski te stanowiły lenna rycerskie, nadane - w części lub w całości - przedstawicielom rodów niemieckich von Glasenapp (np. Manowo, Rosnowo, Wyszebórz, Wyszewo), von Boninn (Bonin), von Marten (Grzybnica). Kilka średniowiecznych wsi i osad zostało – na przestrzeni wieków - zniszczonych lub zostały założone na nowo, na nowym miejscu.

Po sekularyzacji dóbr kościelnych w 1534 roku, region koszaliński przeszedł we władanie książąt pomorskich, po wojnie 30-letniej (1618-1648) w 1653 roku znalazł się pod panowaniem elektorów brandenburskich, a na ziemiach dawnego biskupstwa utworzono (w 1690 roku) powiat. Od 1701 roku tereny dawnego księstwa zachodniopomorskiego weszły w skład Królestwa Pruskiego. W tym okresie osadnictwo związane było z kolejnymi nadaniami rodzin rycerskich, np. Dęborogi - von Schwerin, von Glasenapp, Poniki - von Hellermann, Zacisze - von Glasenapp.

W pierwszej połowie XIX wieku rozpoczął się proces kształtowania wielkoobszarowej własności szlacheckiej i regulacji (separacji) gruntów. Zakładano nowe folwarki (np. Policko, Podbórz, Wiąże, Żydówko) oraz kolonie i wybudowania chłopskie (np. Grzybniczka, Kliszno, Kopanica). Z kolei od drugiej połowy XIX w. kształtowała się administracja leśna. W 1815 roku według nowej reformy administracyjnej, wprowadzono podział na prowincje, rejencje i powiaty. Powstał wówczas powiat koszaliński, który obowiązywał do 1939 roku[7].

Po roku 1945 Koszalin i okolice zostały zasiedlone przez ludność Polską napływającą z różnych zakątków kraju w szczególności z południowego wschodu.

Gospodarka i infrastruktura

Na terenie gminy gospodarka rolna prowadzona jest w ograniczonym stopniu, użytki rolne stanowią zaledwie 23,2% powierzchni gminy. Większość gospodarstw stanowi własność rolników indywidualnych, uprawiane są głównie żyto i ziemniaki. Zdecydowanie większą rolę pełni gospodarka leśna, lasy zajmują zajmują 63 % powierzchni gminy, leżą w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Manowo, Bobolice i Tychowo. Większość prac w lesie prowadzą firmy prywatne, pozyskane surowiec jest dostarczany do tartaku w Manowie, do zakładów przemysłu drzewnego w Kar1inie, Szczecinku i Sławnie. Pozostałe funkcje gospodarcze gminy to: przetwórstwo, budownictwo, handel, administracja, edukacja, służba zdrowia i opieka socjalna. Przyrodniczo - krajobrazowe walory gminy umożliwiają rozwój gospodarstw agroturystycznych.

Układ komunikacyjny gminy składa się z jednej drogi krajowej nr 11 z Koszalina do Bobolic tj. z kierunku północno-zachodniego w kierunku południowo-wschodnim oraz z dróg prostopadłych w tym dwóch drogi wojewódzkie nr 168 i 200 dających połączenie z miejscowościami gminy oraz terenem gmin sąsiednich.

Samorząd

Podstawową jednostka organizacyjną gminy jest Urząd Gminy z siedzibą w Manowie. Urząd działa na podstawie obowiązujących przepisów prawa, Statutu Gminy, regulaminu pracy urzędu oraz aktów prawnych wydawanych przez Radę oraz Wójta. Organem wykonawczym gminy jest Wójt, który wykonuje uchwały Rady Gminy i zadania gminy określone przepisami prawa. Do zadań Wójta należy w szczególności: kierowanie pracą urzędu, bieżącymi sprawami Gminy, reprezentowanie jej na zewnątrz oraz powoływanie komisji i zespołów do realizacji określonych zadań[8].

Kultura

Na terenie gminy istnieje Gminny Ośrodek Kultury w Wyszewie. Celem Ośrodka jest prowadzenie działalności na rzecz rozwoju i zaspokajania potrzeb kulturalnych mieszkańców Gminy Manowo przez tworzenie,promowanie i upowszechnianie kultury lokalnej, zaspokajanie potrzeb oświatowych i informacyjnych mieszkańców. Ośrodek Kultury prowadzi działalność kulturalną polegającą na: edukacji i wychowaniu przez sztukę, tworzeniu warunków do rozwoju amatorskiego ruchu artystycznego, organizowaniu twórczego spędzania wolnego czasu dzieci, młodzieży oraz dorosłych, także osób niepełnosprawnych, współdziałaniu z innymi organizacjami kultury.

W strukturze Ośrodka Kultury funkcjonują ponadto: Biblioteka Publiczna w Wyszewie oraz jej filie w Rosnowie i Boninie[9].

Poza GOK w Wyszewie działalność kulturalna gminy Manowo jest realizowana w świetlicach zlokalizowanych w Boninie, Cewlinie, Grzybnicy, Kretominie, Manowie, Rosnowie, Wyszeborzu ,przy świetlicy w Cewlinie została zorganizowana Galeria "Na Zakręcie", w której odbywają się wystawy lokalnych twórców oraz zaproszonych gości.

Oświata

Funkcje edukacyjne na terenie gminy spełniają 2 szkoły podstawowe w Rosnowie i Boninie oraz gimnazjum w Manowie.

W zakresie szkolnictwa średniego można edukować się w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego im. Wincentego Witosa w Boninie, zarówno w systemie dziennym jak i zaocznym. W ramach 4-letniego technikum można kształcić się w zawodach:

  • Architektura krajobrazu
  • Technik mechanizacji rolnictwa
  • Technik weterynarii
  • Technik żywienia i usług gastronomicznych
  • Technik turystyki wiejskiej
  • Technik agrobiznesu

Zasadnicza Szkoła Zawodowa oferuje uprawnienia kucharza i operatora pojazdów i maszyn rolniczych. Dla młodszych mieszkańców zorganizowano Przedszkole Samorządowe w Rosnowie oraz Gminne Przedszkole w Boninie[10].

Kościoły i związki wyznaniowe

Sport

Na terenie gminy istnieją 3 kluby sportowe:

  • Gminny Klub Sportowy Leśnik-Zefir-Rossa Manowo-Wyszewo. Skupia on w swojej sekcji piłki nożnej przede wszystkim mieszkańców Manowa, Wyszewa, Wyszeborza, Policka, Rosnowa i Bonina. Pozwala również na utrzymanie trzech drużyn młodzieżowych: juniorów starszych, trampkarzy i orlików.
  • Zryw - Kretomino klub sportowy rozwijający swa działalność na terenie gminy od 1962 r.
  • Centrum Rekreacji Wyszewo młodzieżowy klub sportowy założony w 2003 r.[12].

Turystyka

Gmina Manowo jest obszarem atrakcyjnym turystycznie, głównie z uwagi na warunki przyrodniczo-krajobrazowe: brak zanieczyszczeń, rozległe kompleksy leśne, liczne jeziora i rzeki. Dodatkowymi atutami są zabytki architektoniczne i archeologiczne. Przez teren gminy prowadzą szlaki turystyczne: 3 piesze i 4 rowerowe, a rzeka Radew jest szlakiem wędrówek kajakowych. Od 2000 r. na terenie parku leśnego „Czapla Góra” utworzono ścieżkę edukacji przyrodniczej.

Największą atrakcją turystyczną gminy są Kamienne Kręgi na terenie rezerwatu archeologicznego w Lesie Grzybnickim.

Demografia

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (na dzień 31 grudnia 2011 r.) Gminę Manowo zamieszkiwało 6809 osób, w tym 3408 mężczyzn i 3401 kobiet[13].

System ochrony zdrowia

Opieka medyczna nad mieszkańcami gminy koncentruje się w 3 ośrodkach:

  • Ośrodek Zdrowia w Boninie (podstawową opiekę zdrowotną w tym ośrodku świadczy Zakład Opieki Zdrowotnej Zespół Lekarza Rodzinnego s.c. ELKAP)
  • Ośrodek Zdrowia w Manowie (podstawową opiekę zdrowotną w ośrodku świadczy Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „OTWARTE SERCE” sp.c.)
  • Ośrodek Zdrowia w Rosnowie (podstawową opiekę zdrowotną w ośrodku świadczy Samodzielny NZOZ „ZDROWIE” w Świeszynie)[14].

Herb

Herb Gminy Manowo został opracowany na podstawie konkursu ogłoszonego w 1994 r. przez Wójta Gminy Manowo. Przedstawia w polu złotym, na trójwzgórzu zielonym, czaplę czarną zwróconą w prawo. (Opracowanie heraldyczne: Marian Czerner, opracowanie graficzne: Ewa Jędrzejewska - Drygas.)[15].

Miejscowości i sołectwa

Manowo (wieś gminna)
Sołectwa gminy Manowo
Bonin, Cewlino, Grzybnica, Kretomino, Rosnowo (Rosnowo-Osiedle i Rosnowo-Wieś), Wyszebórz i Wyszewo.
Miejscowości bez statusu sołectwa
Dęborogi, Gajewo, Grąpa, Grzybniczka, Jagielno, Kliszno, Kopanica, Kopanino, Kostrzewa, Lisowo, Mostowo, Policko, Poniki, Wiewiórowo, Zacisze.

Przypisy

  1. Manowo - gmina wiejska. W: Statystyczne Vademecum Samorządowca 2012 [online]. [Przeglądany 26 października 2013].
  2. Tamże.
  3. Walendzik, Bartosz. Program ochrony środowiska dla gminy Manowo na lata 2008-2011 : z perspektywą do roku 2015. Załącznik do uchwały Nr XXV/182/2008 Rady Gminy Manowo z dnia 30 grudnia 2008 r., s. 5.
  4. Tamże, s. 23.
  5. Tamże, s.13.
  6. Tamże, s.15.
  7. Uchwała Nr XLVI/334/2010 Rady Gminy Manowo z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie uchwalenia gminnego programu opieki nad zabytkami na lata 2009-2013.
  8. Zarządzenie Nr 87/2010 Wójta Gminy Manowo z dnia 31 grudnia 2010 roku w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Gminy Manowo.
  9. Statut Gminnego Ośrodka Kultury w Wyszewie. Załącznik do Uchwały Nr XIII/87/2003 Rady Gminy Manowo z dnia 29 października 2003 r.
  10. Gmina Manowo [online]. [Przeglądany 05 maja 2013 r].
  11. Parafia Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Manowie W: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska] [online]. [Przeglądany 05 czerwca 2013].
  12. Sport. W: Gmina Manowo [online]. [Przeglądany 05. czerwca 2013].
  13. Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012, s. 96.
  14. Zdrowie W: Gmina Manowo [online]. [Przeglądany 05 czerwca 2013]
  15. Uchwała w sprawie nadania herbu Gminie Manowo Nr XXXIV/224/94 z 26 maja 1994 r.


Bibliografia

  • Statut Gminnego Ośrodka Kultury w Wyszewie. Załącznik do Uchwały Nr XIII/87/2003 Rady Gminy Manowo z dnia 29 października 2003 r.
  • Uchwała Nr XLVI/334/2010 Rady Gminy Manowo z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie uchwalenia gminnego programu opieki nad zabytkami na lata 2009-2013.
  • Uchwała w sprawie nadania herbu Gminie Manowo Nr XXXIV/224/94 z 26 maja 1994 r.
  • Walendzik, Bartosz. Program ochrony środowiska dla gminy Manowo na lata 2008-2011 : z perspektywą do roku 2015. Załącznik do uchwały Nr XXV/182/2008 Rady Gminy Manowo z dnia 30 grudnia 2008 r.
  • Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012.
  • Zarządzenie Nr 87/2010 Wójta Gminy Manowo z dnia 31 grudnia 2010 roku w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Gminy Manowo.

Linki zewnętrzne





Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Przybyło