Gryfici

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.

Gryfici – jedna z najdłużej panujących w Europie (ponad 600 lat: od około 1046 do 1637) dynastii książęcych, wywodząca się spośród możnowładców współczesnego Pomorza Zachodniego. Jej nazwa pochodzi od herbu - Gryfa Pomorskiego, który od XII wieku był ich godłem rodowym i często widniał na godłach oraz w herbach należących do nich miast i ziem.

Najstarszy zapis historyczny mówiący o księciu pomorskim Siemomyśle (łac. Zemusil) pochodzi z 1046. [1].

Gryfici władali Pomorzem, a więc nadbałtyckimi terytoriami położonymi po obu stronach Odry. To powodowało, że w różnych okresach byli lennikami Polski oraz Cesarstwa Rzymskiego (Królestwa Niemieckiego). Księstwo Pomorskie było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Szczecinie, Wołogoszczy, Bardzie, Darłowie, Dyminie, Słupsku i Stargardzie Szczecińskim. Należy podkreślić, że ziemie Gryfitów siegały na zachodzie do Roztoku (niem. Rostock), a na wschodzie aż po Sławno (okresowo).

Ostatnim księciem Pomorza w linii męskiej był Bogusław XIV Towarzyski (ur. 31 marca 1580 w Bardo, zm. 10 marca 1637 w Szczecinie). Ostatnią władczynią z tego rodu była Anna de Croy (Gryfitka), córka Bogusława XIII. Zmarła 7 lipca 1660 roku w Słupsku. [2].

Ostatnim znanym przedstawicielem rodu Gryfitów był jezuita, Ernest de Croyengreif (zmarł bezdzietnie po roku 1680). Był nieślubnym synem (ale uznanym i uszlachconym) tytularnego biskupa kamieńskiego, księcia Rzeszy, Ernesta Bogusława de Croÿ i mieszczki, Doroty Levins z Roztoku.


Protoplaści Gryfitów

W rzeczywistości początki tej dynastii nie są znane i dlatego kilka sąsiednich narodów, w tym Polacy, próbowali dowodzić „stosownych” związków Gryfitów z własnymi rodami możnowładczymi, a nawet królewskimi. (Piastowie [3]) Między innymi Jan Długosz dowodził ich związków z małopolskimi Świebodzicami. Pewne jest natomiast, że na wczesnośredniowiecznym Pomorzu było kilka ośrodków o charakterze grodów książęcych (m.in. Gall Anonim „miastem królewskim” określił Białogard). Władanie nieznanych książąt zanotowano w źródłach z okresu podbojów Bolesława Krzywoustego w Kołobrzegu i Budzistowie oraz w Kamieniu Pomorskim.

Kronika Galla Anonima (napisana w 1113) wspomina imiona kilku książąt pomorskich:

Dość często przyjmuje się, aczkolwiek niezbyt pewnie udokumentowaną, genealogię wywodzącą Gryfitów od Siemomysła [6], którego synem miał być wyżej wspomniany Świętobor „kołobrzeski”, a dalej znani już lepiej bracia Warcisław I i Racibor I.

Istnieją słabo udowodnione hipotezy, że władcami Pomorza mogli być także:

Za pewnego założyciela dynastii Gryfitów uważa się księcia Warcisława I. Został on odnotowany w dokumentach historycznych jako władca Pomorza, wspólnie z Raciborem I, w roku 1124. Gdy został zamordowany (1135) w Stołpiu nad Pianą (niem. Stolpe). [7] - władzę po nim przejął brat Racibor I, który do swojej śmierci (1155) sprawował opiekę nad nieletnimi synami Warcisława – Bogusławem I (początkowo objął władztwo nad Księstwem Szczecińskim, a następnie także dymińskim) i Kazimierzem I (objął Księstwo Dymińskie przy podziale Pomorza po śmierci Racibora I).

Dynastia Gryfitów

Nad całym Pomorzem panowali:

Po 1220 Księstwo Pomorskie ulega rozbiciu na mniejsze księstwa (okresowo jednoczone), z których najważniejsze były Księstwo Wołogoskie i Księstwo Szczecińskie. Całością Księstwa Pomorskiego władali:

W 1295 księstwo podzielono na szczecińskie i wołogoskie (które ulegały dalszym podziałom). Zjednoczonym w roku 1478 Księstwem Pomorskim władali:

W 1532 Księstwo Pomorskie znów zostaje podzielone – do 1625

Linia szczecińska Gryfitów

Przypisy

  1. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 77, ISBN 83-87879-50-9
  2. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 474 – 476. ISBN 83-87879-50-9
  3. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 37-89, ISBN 83-87879-50-9
  4. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 89. ISBN 83-87879-50-9
  5. Thomas Kantzow: Pomerania – Kronika pomorska z XVI w., T. I (Księga 1 i 2). Wyd. Uniwersytet Szczeciński, Archiwum Państwowe, Szczecin 2005, s. 113, 119-120. ISBN 83-89341-18-2
  6. Jan M. Piskorski (red.): Pomorze Zachodnie poprzez wieki. Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1999, s. 33. ISBN 83-910291-0-7
  7. Stolpe (Stołpie nad Pianą) (dostęp: 18.07.2012)
  8. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 217, ISBN 83-87341-45-2
  9. Założył linię książąt szczecińskich; zob. E. Rymar, Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska. Szczecin 2005, 170.


Bibliografia

  • Białecki T., (red.): Encyklopedia Szczecina. T. 1 (A-O). Wyd. US-Instytut Historii. Szczecin 1999.
  • Piskorski J.M., (red.): Pomorze Zachodnie poprzez wieki. Zamek Książąt Pomorskich. Szczecin 1999.
  • Rymar E., Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska. Szczecin 2005.
  • Kantzow T., Pomerania – Kronika pomorska z XVI w.. T. I (Księga 1 i 2). Wyd. Uniwersytet Szczeciński, Archiwum Państwowe. Szczecin 2005.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak