Guldeny pomorskie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Monobook icon.svg.png Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.


Guldeny pomorskie
Guldeny pomorskie
Gulden Bogusława X, b. d. (1498/1499), mennica Szczecin, złoto, ø 23,3 mm
Wymiary {{{wymiary}}}

Guldeny pomorskie - złote monety, o ciężarze 3,28 g i próbie 770, bite po raz pierwszy przez księcia Bogusława X na przełomie 1498 i 1499 r.

Władca po uzyskaniu zgody cesarza Maksymiliana I wypuścił krótką ich emisję. Monety nie trafiły do obiegu, ale ich powstanie było jednym z najważniejszych wydarzeń reformy monetarnej, która wpisywała się w ciąg wielkich reform Bogusława X. Unifikacja pieniądza w państwie, wprowadzenie bimetalicznego systemu pieniężnego miały wielkie znaczenie prestiżowe i polityczne w zmaganiach z Brandenburgią. Przyczyniły się do utrzymania niezależności księstwa jako bezpośredniego lenna cesarskiego. Unikalny charakter złotych guldenów wynika zarówno z krótkotrwałego okresu produkcji tych monet, jak też z treści stempli. Dominuje na nich symbolika zjednoczonego państwa i treści religijne. Od strony ikonograficznej stempel awersu przedstawia czteropolową tarczę herbową, podkreślającą jedność i niepodzielność państwa pomorskiego i napis w otoku BOGSLAVS D(ei) G(ratia) DVX STETTIN – Bogusław z Bożej łaski książę szczeciński. Na stronie odwrotnej umieszczono postać Madonny z dzieciątkiem na tle promieni i napis CONSERVA NOS DOMIN(a) – zachowaj nas Pani. Wizerunek Marii Panny otoczonej promieniami przyjęty został z Niemiec, gdzie kult maryjny był powszechny, a na rynku liczyła się rozpoznawalna ikonografia i zaufanie do monety. Akcydentalne bicie guldenów przez Bogusława X nie było kontynuowane.

Kolejne ich emisje miały miejsce sto lat później. Z powodu braku w kraju własnych zasobów kruszców szlachetnych i złego stanu finansów dalsze emisje były również ograniczone. Zmieniła się wizualna strona monet. W okresie renesansu na monetach pojawiły się autentyczne podobizny poszczególnych władców. W księstwie wołogoskim guldeny bił książę Filip Juliusz (1609 i 1611) w nielegalnej mennicy na zamku książęcym we Franzburgu. Widnieje na nich wizerunek księcia w zbroi z charakterystyczną dla epoki krezą. Dziewięciopolowej tarczy herbowej towarzyszą na odwrocie biblijne sentencje, odzwierciedlające religijną ideologię państwa NIL DESPERANDUM DEO DU – nic nie jest stracone, kiedy Bóg jest naszym wodzem. W księstwie szczecińskim guldeny pojawiły się za panowania Filipa II. Na obiegowych emisjach (1612, 1613) widnieje realistyczny portret księcia w zbroi otoczony jego imieniem, na odwrocie herb państwa (dziewięciopolowa tarcza herbowa) otoczony napisem zawierającym ideologię panowania Filipa II CHRISTO ET REIPVBLICAE – dla Chrystusa i wspólnego dobra. W latach 1614-1618 powstały serie pamiątkowych guldenów Filipa II bitych z okazji różnych wydarzeń. Często niedatowane i niesygnowane, ozdabiane alegoriami i religijnymi sentencjami, pełniły funkcję reprezentacyjne i traktowane były jak prezenty na specjalne okazje.

Mennictwo złote kontynuowane było przez ostatnich książąt pomorskich – Franciszka I i Bogusława XIV. Franciszek I wypuścił tylko jedną krótką emisję w 1618 r., która miała znaczenie prestiżowe. Poza typowym awersem z popiersiem władcy i tytulaturą FRANCIS I D(ei) G(ratia) DVX S(edini) POM(eraniae) – Franciszek I z Bożej łaski książę szczecińsko-pomorski, zwraca uwagę wygląd rewersu. W centrum umieszczony został ukoronowany gryf w bojowej pozie z uniesionym mieczem w łapie. Towarzyszy mu legenda AD SIT AB ALTO – niech przybędzie Pan z wysoka. Efektem dużej aktywności na polu menniczym Bogusława XIV były również zwiększone serie guldenów. Bite w Szczecinie (1628, 1629, 1632) w kwestii wizerunków prezentowały największą różnorodność. Emisje z 1628 r. pozostawały w obrębie tradycyjnego schematu, popiersie księcia w zbroi i czteropolowa tarcza herbowa oraz pełna tytulatura panującego: BOGISLAVS XIV D(ei) G(ratia) DVX S(tetinensis) P(omeraniae) C(assuborum) ET V(andalroum) P(rinceps) R(vgiae) EP(iscopus) CA(mminensis) CO(mes) GVT(zkoviae) TER(rarum) L(eoburgensis) ET B(vtoviensis) D(ominus) – Bogusław XIV z Bożej łaski książę szczecińsko-pomorski, Kaszubów i Wendów, książę Rugii, biskup kamieński, hrabia Choćkowa, pan ziemi lęborskiej i bytowskiej. Natomiast na emisjach z 1629 r. do portretu Bogusława w paradnej zbroi dodano hełm z pióropuszem. Na drugiej stronie występuje ukoronowany gryf w pozie bojowej z mieczem i księgą w łapach. Z wizerunkami koresponduje legenda HIC REGIT ILLE TVE TVR – ten panuje, ów strzeże. W 1632 r. wybito ostatni, bardzo rzadki typ z wyobrażeniem popiersia książęcego, zaś na rewersie gryfa w tarczy herbowej nakrytej czapką książęcą. Moneta nieuchwytna w zbiorach, była pewnie krótkotrwałą emisją i nie odegrała w obiegu większej roli.

Zobacz też

Galeria



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Genowefa Horoszko