Heliodor Sztark: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 62: Linia 62:
  
 
[[Kategoria:Pomeranica zredagowane 2017]]
 
[[Kategoria:Pomeranica zredagowane 2017]]
 +
{{DEFAULTSORT: Sztark, Heliodor}}

Wersja z 16:29, 2 lut 2018

200px-Monobook icon.svg.png Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.


Heliodor Sztark
inżynier budowlany, dyplomata
brak zdjecia
Heliodor Sztark, konsul polski w Szczecinie w latach 1931-1938, Narodowe Archiwum Cyfrowe
Data urodzenia 28 marca 1886
Miejsce urodzenia Konin
Data śmierci 3 lutego 1969
Miejsce spoczynku Weslaw (USA)
Narodowość polska



Heliodor Sztark (1886-1969) - inżynier budowlany, konsul RP w Szczecinie 1931-1938.

Życiorys

Urodził się 28 marca 1886 r. w Koninie, jako syn Daniela i Natalii z domu Peczke. Ukończył politechnikę w Darmstadt i Brnie Morawskim. Do wybuchu I wojny światowej był zatrudniony w firmie "Lolat Eisenbeton" prowadzącej roboty na terenie ziem polskich w Łodzi, Warszawie i Wilnie. W latach 1915-1918 przebywał w Rosji pracując kolejno w Moskwie, na Białorusi oraz przy rozbudowie kolei Murmańskiej.

Począwszy od stycznia 1919 r. z ramienia Polskiej Misji Wojskowej na obszar Archangielska prowadził biuro werbunkowo-rejestracyjne, po czym jesienią powrócił do Polski, gdzie rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Z nominacji Ignacego Jana Paderewskiego w grudniu tego roku objął stanowisko wicekonsula w Kolonii, na którym pozostawał do 1922 r. Następnie przez blisko cztery lata pracował w warszawskiej centrali MSZ, po czym objął stanowisko konsula w Leningradzie.[1]

W czerwcu 1931 r. decyzją ówczesnego podsekretarza stanu Józefa Becka został mianowany konsulem I klasy w Szczecinie, gdzie w miarę swoich możliwości starał się opiekować miejscową Polonią, m.in. czynnie zabiegając o uzyskanie środków i miejsca dla polskiej szkółki w Szczecinie, wspierając pracę polonijnych instytucji kulturalnych i oświatowych, a także współpracując z polskim kościołem katolickim w wielu akcjach charytatywnych.

Prowadził także prace wspierające inicjatywę przyłączenia Kaszubów zamieszkujących w ówczesnym powiecie lęborskim i bytowskim do Polski. W 1933 r. zainicjował powstanie Związku Polskich Robotników Rolnych, który reprezentował interesy sezonowych robotników przebywających z Polski w poszukiwaniu pracy. Nie mniej ważna była również opieka nad polskimi Żydami mieszkającymi na terenie ówczesnej Prowincji Pomorskiej.

Jako konsul przygotowywał i przesyłał do MSZ coroczne sprawozdania morskie, zawierające oceny sytuacji gospodarki szczecińskiej, zwłaszcza portu i przemysłu stoczniowego, które obecnie stanowią bardzo cenne źródło wiedzy dla historyków.[2]

W ramach ocieplenia relacji polsko-niemieckich, będącego efektem podpisania „Deklaracji o niestosowaniu przemocy”, w maju 1934 r. Heliodor Sztark zaprosił przedstawicieli Pomorskiej Izby Przemysłowo-Handlowej w Szczecinie na Targi Poznańskie, co spowodowało nawiązane pierwszych oficjalnych kontaktów z władzami miasta.[3] 1 stycznia 1936 r. został awansowany na stanowisko Konsula Generalnego.

W lutym 1938 r. opuścił Szczecin, skąd udał się do Wiednia, gdzie otrzymał misję zlikwidowania poselstwa polskiego. Po jej wykonaniu w listopadzie 1938 r. stanął na czele Konsulatu Generalnego w Pittsburgu w Stanach Zjednoczonych, który prowadził aż do momentu przejęcia go przez rząd komunistyczny jesienią 1945 r.

Podczas II wojny światowej wygłosił blisko sto odczytów przez radio, na uniwersytetach, zebraniach amerykańskiej młodzieży i wśród Polonii, agitując za sprawami polskimi. Po utracie placówki osiedlił się w Weslaco w Teksasie, gdzie zaczął uprawiać plantację drzew cytrusowych, która ze względu na przymrozki została zniszczona, co zmusiło go do pozbycia się gospodarstwa. W następnych latach Sztark imał się różnych zajęć, był m.in. przysięgłym wagowym warzyw, tłumaczem, prowadził również lektorat języka rosyjskiego dla początkujących w Pan-American College oraz w Bazie Lotniczej w Harlingen. Jednocześnie propagował muzykę polską (Fryderyka Chopina, Mieczysława Karłowicza, Karola Szymanowskiego), m.in. organizując koncert zaprzyjaźnionego z nim Artura Rubinsteina.
U schyłku życia zamierzał opracować informację na temat pobytu Szymanowskiego w Stanach Zjednoczonych i upowszechniania jego muzyki, a także napisać wspomnienia „Od Murmanu do Teksasu”, co jednak nie doszło do skutku.
Heliodor Sztark zmarł w 1969 r., w wieku 83 lat, i został pochowany na katolickim cmentarzu w Weslaw w dolinie Rio Grande.[4]

Ordery i odznaczenia

W trakcie służby konsularnej otrzymał odznaczenia belgijskie, francuskie, włoskie, jugosłowiańskie, rumuńskie, watykańskie. Z polskich odznaczeń otrzymał: Polonia Restituta IV klasy oraz Medal Niepodległości.[5]

Przypisy

  1. Życiorys Heliodora Sztarka napisany przez Izabellę Wierzbicką w 1969 r., zbiory Muzeum Narodowego w Szczecinie
  2. Wybitni Szczecinianie. Katalog wystawy ze zbiorów Książnicy Pomorskiej, Szczecin 1993, s. 142.
  3. A. Lew-Machniak, Między otwartą wrogością a fasadową przyjaźnią. Heliodor Sztark-polski konsul w niemieckim Szczecinie, Szczecin 2016, s. 37-41.
  4. Życiorys Heliodora Sztarka… dz. cyt.
  5. W. Skóra, Konsulat RP w Szczecinie w latach 1925-1939, Słupsk 2001, s. 34.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Anna Lew Machniak