Jan Papuga: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 43 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
'''Jan Papuga''' '''(1915-1974)''' – pisarz-marynista, marynarz, globtroter
+
__NOTOC__
 +
{{Osoba infobox
 +
|osoba=Jan Papuga
 +
|funkcja=pisarz marynista
 +
|grafika_osoba=Papuga_Jan01.jpg
 +
|grafika_opis=
 +
|urodziny_data=[[16 lutego]] [[1915]]
 +
|urodziny_miejsce=[[w:Zbyszek|Zbyszek]]
 +
|smierc_data=[[2 stycznia]] [[1974]]
 +
|smierc_miejsce=[[Szczecin]]
 +
|miejsce_spoczynku=[[Cmentarz Centralny]] w [[Szczecin|Szczecinie]] (kw. 44-1-17)
 +
|lokalizacja_grobu=http://cmentarze.szczecin.pl/Cmentarze/chapter_11975.asp?smode=3&p1oid=4EFBF6C7D79247F185CAFCCEB4B75BF6&p2oid=38A570DF0C2B41589971AFB5E7A8894F
 +
|lata_dzialalnosci =
 +
|tytuly=
 +
|narodowosc=
 +
|pseudonim=
 +
}}
  
 +
 +
'''Jan Papuga''' '''(1915-1974)''' – pisarz marynista, marynarz, globtroter
 +
<br />
 
== Życiorys ==
 
== Życiorys ==
 +
'''Jan Franciszek Papuga''' urodził się [[16 lutego]] [[1915]] roku we wsi Zbyszek koło Piotrkowa Trybunalskiego w rodzinie Wawrzyńca i Bronisławy. Wychowywał się w robotniczych dzielnicach Łodzi. Tu ukończył sześć klas szkoły powszechnej i zdał egzamin nadzwyczajny z klasy siódmej. W latach 1929-1935 był robotnikiem w łódzkim przemyśle. Później wstąpił do Dywizjonu Lotniczego w Pucku, skąd został usunięty za przynależność do Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej. Krótko uczęszczał do Podoficerskiej Szkoły Lotniczej w Sadkowie koło Radomia. Postanowił zrealizować swoje marzenie o pływaniu. Po dotarciu do Konstancy, zamustrował się na statek s/s „Polonia”, gdzie pracował jako palacz. Od 1935 roku pływał na statkach handlowych różnych bander. Opłynął niemal cały świat. Często opuszczał statki i podejmował samotną włóczęgę. Wybuch II wojny światowej wojny zastał go w Goeteborgu w Szwecji. W drugiej połowie 1942 roku zaciągnął się na polskie statki „Lublin” i „Bałtyk”, na których do końca 1943 roku pływał w konwojach do USA i Kanady. Aresztowany za włóczęgostwo, trafił do więzienia w El Paso. Tam podjął próby literackie. Zadebiutował w 1942 roku na łamach nowojorskiego czasopisma „Nowy Świat”. Lata 1944-1945 spędził w Londynie, gdzie był członkiem organizacji „Jedność i Czyn”. Swoje wojenne przeżycia i morskie wędrówki opisał w książce ''Najpiękniejszy rejs'', którą wydał w Londynie w 1945 roku dzięki pomocy Antoniego Słonimskiego. Publikował również w londyńskiej „Nowej Polsce”. 
 +
 +
Od 1946 roku związany ze '''[[Szczecin|Szczecinem]]'''. Już w marcu tego roku razem z Marią Boniecką, Witoldem Wirpszą, Władysławem Broniewskim, Gustawem Morcinkiem wziął udział w inauguracji Klubu Literacko-Artystycznego. Pracował dorywczo. Nigdy nie podjął żadnej stałej pracy. Niezależnie od tego pisał. Pierwszy reportaż ''W Karsiborskim Kanale'' zamieścił  14 lipca 1947 roku na łamach [[Szczeciński Głos Ludu|„Szczecińskiego Głosu Ludu”]] ( późniejszy [[Głos Szczeciński|„Głos Szczeciński”]]). Odtąd nieregularnie, ale aż do śmierci, zamieszczał w lokalnej prasie, m.in. w [[Kurier Szczeciński|„Kurierze Szczecińskim”]] i [[Spojrzenia|„Spojrzeniach”]] barwne reportaże i opowiadania przedstawiające losy wszystkich, którzy swoje życie związali z morzem. Ponadto publikował w „Dzienniku Bałtyckim”, „Kuźnicy”, „Polsce Zbrojnej”, „Wietrze od Morza”, „Trybunie Ludu”, „Kulturze”, „Życiu Literackim” i w „Twórczości”. W 1949 roku ukończył powieść ''Czterech z Albatrosa'', którą pod tytułem ''Okrutny świat'' wydano dopiero w 1987 roku. W 1951 roku powrócił do pracy marynarza. Po rocznym rejsie do Chin, niesłusznie oskarżony politycznie, został odsunięty od pracy na morzu. Został też usunięty z PZPR. Książeczkę żeglarską zwrócono mu dopiero po Październikowej odwilży. W 1958 roku na krótko powrócił na morze. Pływał na statku bandery fińskiej. Później pracował jako rybak. Aby utrzymać żonę Irenę i syna, udzielał licznych wywiadów. Głównie jednak utrzymywał się ze stypendiów ZLP i spotkań autorskich.
 +
 
[[Plik:Papuga_karta01.jpg|400px|right|thumb]]
 
[[Plik:Papuga_karta01.jpg|400px|right|thumb]]
 
[[Plik:Papuga_karta02.jpg|400px|right|thumb|Karta rybacka '''Jana Papugi''']]
 
[[Plik:Papuga_karta02.jpg|400px|right|thumb|Karta rybacka '''Jana Papugi''']]
  
Jan Franciszek Papuga urodził się [[16 lutego]] [[1915]] roku we wsi Zbyszek koło Piotrkowa Trybunalskiego w rodzinie Wawrzyńca i Bronisławy. Wychowywał się w robotniczych dzielnicach Łodzi. Tu ukończył sześć klas szkoły powszechnej i zdał egzamin nadzwyczajny z klasy siódmej. W latach 1929-1935 był robotnikiem w łódzkim przemyśle. Później wstąpił do Dywizjonu Lotniczego w Pucku, skąd został usunięty za przynależność do Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej. Krótko uczęszczał do Podoficerskiej Szkoły Lotniczej w Sadkowie koło Radomia. Postanowił zrealizować swoje marzenie o pływaniu. Po dotarciu do Konstancy, zamustrował się na statek s/s „Polonia”, gdzie pracował jako palacz. Od 1935 roku pływał na statkach handlowych różnych bander. Opłynął niemal cały świat. Często opuszczał statki i podejmował samotną włóczegę. Wybuch II wojny światowej wojny zastał go w Goeteborgu w Szwecji. W drugiej połowie 1942 roku zaciągnął się na polskie statki „Lublin” i „Bałtyk”, na których do końca 1943 roku pływał w konwojach do USA i Kanady. Aresztowany za włóczegostwo, trafił do więzienia w El Paso. Tam podjął próby literackie. Zadebiutował w 1942 roku na łamach nowojorskiego czasopisma „Nowy Świat”. Lata 1944-1945 spędził w Londynie, gdzie był członkiem organizacji „Jedność i Czyn”. Swoje wojenne przeżycia i morskie wędrówki opisał w książce ''Najpiękniejszy rejs'', którą wydał w Londynie w 1945 roku dzięki pomocy Antoniego Słonimskiego. Publikował również w londyńskiej „Nowej Polsce”.
+
Autor głośnych ''Listów do żony'', które w interpretacji [[Krzysztof Chamiec|Krzysztofa Chamca]] nadało [[Polskie Radio Szczecin]] 23 marca 1958 roku. W 1965 roku dzięki pomocy Michała Misiornego wydał zbiór opowiadań ''Guadalajara! Guadalajara!''. Po raz kolejny stał się literackim odkryciem [[Szczecin|Szczecina]]. W 1967 roku w ramach przyznanego mu stypendium literackiego wypłynął w dalekomorski rejs. Ponownie planował samotną podróż po świecie. Rozpoczął pieszą wędrówkę po Afryce, rezultatem której miała być kolejna książka. Aresztowany w Kamerunie, powrócił do Polski jako więzień. Po załamaniu nerwowym, zamieszkał samotnie w Barlinku. Wydał książkę ''Papierowa dżungla'' i zbiór opowiadań ''Rio Papagaio''. Powrócił do [[Szczecin|Szczecina]] i zamieszkał na poddaszu domu przy ul. [[Małopolska|Małopolskiej]] w bardzo skromnych warunkach. Nękany ciężką chorobą, do której publicznie się nie przyznawał, odsunął się całkowicie od znajomych i przyjaciół. Zajął się porządkowaniem swoich maszynopisów i notatek. Większość z nich została opublikowana dopiero po śmierci pisarza. Ostatnią podróż odbył w 1973 roku do NRD.
  
Od końca 1946 roku związany ze Szczecinem. Pracował dorywczo. Nigdy nie podjął żadnej stałej pracy. Niezależnie od tego pisał. Pierwszy reportaż ''W Karsiborskim Kanale'' zamieścił  14 lipca 1947 roku na łamach [[Szczeciński Głos Ludu|„Szczecińskiego Głosu Ludu”]] ( póżniejszy [[Głos Szczeciński|„Głos Szczeciński”]]). Odtąd nieregularnie, ale aż do śmierci, zamieszczał w lokalnej prasie, m.in. w [[Kurier Szczeciński|„Kurierze Szczecińskim”]] i [[Spojrzenia|„Spojrzeniach”]] barwne reportaże i opowiadania przedstawiające losy wszystkich, którzy swoje życie związali z morzem.
+
Wśród czytelników i krytyków literackich ceniony za prostotę języka, zwięzłość i autentyzm. Ze współczesnych mu, wysoko był ceniony przez Zofię Nałkowską i Jarosława Iwaszkiewicza. Jednak jego warsztat pisarski praktycznie został uznany dopiero kilka lat po śmierci. Obecnie uważany jest za jednego z najciekawszych polskich marynistów.
Ponadto publikował w „Dzienniku Bałtyckim”, „Kuźnicy”, „Polsce Zbrojnej”, „Wietrze od Morza”, „Trybunie Ludu”, „Kulturze”, „Życiu Literackim” i w „Twórczości”. W 1949 roku ukończył powieść ''Czterech z Albatrosa'', którą pod tytułem ''Okrutny świat'' wydano dopiero w 1987 roku. W 1951 roku powrócił do pracy marynarza. Po rocznym rejsie do Chin, niesłusznie oskarżony politycznie, został odsunięty od pracy na morzu. Został też usunięty z PZPR. Książeczkę żeglarską zwrócono mu dopiero po Październikowej odwilży. W 1958 roku na krótko powrócił na morze. Pływał na statku bandery fińskiej. Później pracował jako rybak. Aby utrzymać żonę Irenę i syna, udzielał licznych wywiadów. Głównie jednak utrzymywał się ze stypendiów ZLP i spotkań autorskich.
 
 
 
Autor głośnych ''Listów do żony'', które w interpretacji [[Krzysztof Chamiec|Krzysztofa Chamca]] nadało [[Polskie Radio Szczecin]] 23 marca 1958 roku. W 1965 roku dzięki pomocy Michała Misiornego wydał zbiór opowiadań ''Guadalajara! Guadalajara!''. Po raz kolejny stał się literackim odkryciem Szczecina. W 1967 roku w ramach przyznanego mu stypendium literackiego wypłynął w dalekomorski rejs. Ponownie planował samotną podróż po świecie. Rozpoczął pieszą wedrówkę po Afryce, rezultatem której miała być kolejna książka. Aresztowany w Kamerunie, powrócił do Polski jako więzień. Po załamaniu nerwowym, zamieszkał samotnie w Barlinku. Wydał ksiazkę ''Papierowa dżungla'' i zbiór opowiadań ''Rio Papagaio''. Powrócił do Szczecina i zamieszkał na poddaszu domu przy ul. [[Małopolska|Małopolskiej]] w bardzo skromnych warunkach. Nękany ciężką chorobą, do której publicznie się nie przyznawał, odsunął się całkowicie od znajomych i przyjaciół. Zajął się porządkowaniem swoich maszynopisów i notatek. Większość z nich została opublikowana dopiero po śmierci pisarza. Ostatnią podróż odbył w 1973 roku do NRD.
 
 
 
Wsród czytelników i krytyków literackich ceniony za prostotę języka, zwięzłość i autentyzm. Ze współczesnych mu, wysoko był ceniony przez Zofię Nałkowską i Jarosława Iwaszkiewicza. Jednak jego warsztat pisarski praktycznie został uznany dopiero kilka lat po śmierci. Obecnie uważany jest za jednego z najciekawszych polskich marynistów.  
 
 
   
 
   
 +
Niski, krępy, w kolorowej koszuli, wytartych, spłowiałych spodniach, sandałach na bosych stopach i z nieodłącznym chlebakiem przerzuconym przez ramię, był jedną z najlepiej rozpoznawalnych i najbarwniejszych postaci [[Szczecin|Szczecina]].
  
Jan Papuga zmarł [[2 stycznia]] [[1974]] roku w Szczecinie. Został pochowany w Alei Zasłużonych na [[Cmentarz Centralny|Cmentarzu Centralnym]].
 
  
 +
Zmarł [[2 stycznia]] [[1974]] roku w [[Szczecin|Szczecinie]]. Został pochowany w Kwaterze Zasłużonych na [[Cmentarz Centralny|Cmentarzu Centralnym]] (kw. [http://cmentarze.szczecin.pl/Cmentarze/chapter_11975.asp?smode=3&p1oid=4EFBF6C7D79247F185CAFCCEB4B75BF6&p2oid=38A570DF0C2B41589971AFB5E7A8894F// 44-1-17]).
 +
<br/><br/>
 +
<br/><br/>
  
Niski, krępy, w kolorowej koszuli, wytartych, spłowiałych spodniach, sandałach na bosych stopach i z nieodłącznym chlebakiem przerzuconym przez ramię, był jedną z najlepiej rozpoznawalnych i najbarwniejszych postaci Szczecina.
 
<br/><br/>
 
 
== Twórczość ==
 
== Twórczość ==
* 1945 - ''Najpiękniejszy rejs'' (opowiadania) - wyd. Orbis, Londyn
+
* '''1945''' – ''Najpiękniejszy rejs'' (opowiadania) - wyd. Orbis, Londyn
* 1946 - ''Szczury morskie'' - wyd. Polskie Pismo i Książka, Warszawa (polskie wydanie ''Najpiękniejszego rejsu'')
+
* '''1946''' – ''Szczury morskie'' - wyd. Polskie Pismo i Książka, Warszawa (polskie wydanie ''Najpiękniejszego rejsu'')
* 1965 - ''Guadalajara! Guadalajara!'' (opowiadania) - Wydawnictwo Poznańskie, Poznań
+
* '''1955''' – ''Agitator'' (opowiadanie), „Życie Kulturalne Wiejskie” 1955 nr 4, s. 4-5
* 1969 - ''Rio Papagaio'' (opowiadania) - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
+
* '''1959''' – ''Salem, przyjaciele'' (opowiadanie), „Dodatek literacki Głosu Szczecińskiego” nr 6, „Głos Szczeciński” 1959 nr 152, s. 2
* 1975 - ''Oceany, oceany'' (opowiadania) - Wydawnictwo Poznańskie, Poznań (w opracowaniu Stanisława Telegi)
+
* '''1963''' – ''W lodach. Reportaż z Zalewu'', [[Kurier Szczeciński|„Kurier Szczeciński”]] 1963 nr 62, s. 4
* 1982 - ''Papierowa dżungla'' (powieść) - Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin
+
* '''1963''' – ''Dom piękna i radości'', [[Kurier Szczeciński|„Kurier Szczeciński”]] 1963 nr 304, s. 4
* 1983 - ''Singsiarz'' (opowiadania) - Wydawnictwo Literackie, Kraków
+
* '''1963''' – ''Konwój'' (opowiadanie), [[Kurier Szczeciński|„Kurier Szczeciński”]] 1963, s. 5
* 1984 - ''Okrutny świat'' (powieść) - Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin (w opracowaniu Mariusza Czarnieckiego)
+
* '''1965''' – ''Guadalajara! Guadalajara!'' (opowiadania) - Wydawnictwo Poznańskie, Poznań
 +
* '''1966''' – ''Freski bałtyckie'', „Tygodnik Kulturalny” 1966 nr 26, s. 5
 +
* '''1969''' – ''Rio Papagaio'' (opowiadania) - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
 +
* '''1975''' – ''Oceany, oceany'' (opowiadania) - Wydawnictwo Poznańskie, Poznań (w opracowaniu Stanisława Telegi)
 +
* '''1982''' – ''Papierowa dżungla'' (powieść) - Krajowa Agencja Wydawnicza, [[Szczecin]] (w opracowaniu [[Mariusz Czarniecki|Mariusza Czarnieckiego]])
 +
* '''1983''' – ''Singsiarz'' (opowiadania) - Wydawnictwo Literackie, Kraków
 +
* '''1984''' – ''Okrutny świat'' (powieść) - Krajowa Agencja Wydawnicza, [[Szczecin]] (w opracowaniu [[Mariusz Czarniecki|Mariusza Czarnieckiego]])
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
<gallery perrow=7>
+
== ==
 +
<gallery widths=220 heights=250 perrow=4>
 
Plik:Papuga02.jpg|''Szczury morskie'', Polskie Pismo i Książka, Warszawa 1946
 
Plik:Papuga02.jpg|''Szczury morskie'', Polskie Pismo i Książka, Warszawa 1946
 
Plik:Papuga11.jpg|''Guadalajara! Guadalajara!'', Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1965
 
Plik:Papuga11.jpg|''Guadalajara! Guadalajara!'', Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1965
 
Plik:Papuga12.jpg|''Rio Papagaio'', Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1969
 
Plik:Papuga12.jpg|''Rio Papagaio'', Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1969
 
Plik:Papuga03.jpg|''Oceany, oceany...'', Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1975
 
Plik:Papuga03.jpg|''Oceany, oceany...'', Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1975
Plik:Papuga05.jpg|''Papierowa dżungla'', Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin 1982
+
</gallery>
 +
<gallery widths=220 heights=250 perrow=4>
 +
Plik:Papuga05.jpg|''Papierowa dżungla'', Krajowa Agencja Wydawnicza, [[Szczecin]] 1982
 
Plik:Papuga07.jpg|''Singsiarz'', Wydawnictwo Literackie, Kraków 1983
 
Plik:Papuga07.jpg|''Singsiarz'', Wydawnictwo Literackie, Kraków 1983
Plik:Papuga06.jpg|''Okrutny świat'', Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin 1984
+
Plik:Papuga06.jpg|''Okrutny świat'', Krajowa Agencja Wydawnicza, [[Szczecin]] 1984
 
</gallery>
 
</gallery>
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
  
 
== Nagrody ==
 
== Nagrody ==
* 1949 – Nagroda Literacka miasta Szczecina.
+
* '''1949''' – Nagroda Literacka miasta [[Szczecin|Szczecina]]
* 1966 – odznaka „Gryf Pomorski” za zasługi dla rozwoju województwa szczecińskiego
+
* '''1966''' [[Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego]] za zasługi dla rozwoju [[Województwo szczecińskie|województwa szczecińskiego]]
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
  
 
== Ciekawostki ==
 
== Ciekawostki ==
* Jan Papuga jest patronem [[Papugi|ulicy]] na szczecińskim Świerczewie.
+
* Jan Papuga jest patronem [[Papugi|ulicy]] na szczecińskim [[Świerczewo|Świerczewie]]
 +
* Na ścianie budynku przy ul. [[Ulica Małopolska|Małopolskiej]] 46B, w którym mieszkał pisarz, umieszczono pamiątkową mosiężną tablicę o treści: ''Tu mieszkał w latach 80-tych Jan Papuga pisarz marynista. ZLP, UM i RO''. Tablica zawiera błędną informację o dacie zamieszkania pisarza. Jan Papuga zmarł w 1974 roku
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
  
== Źródła ==
+
== Zobacz także ==
 +
* [https://www.janpapuga.ga Strona poświęcona Janowi Papudze]
 +
* [http://www.youtube.com/watch?v=pbHkbkZ6i8Y Fragment archiwalnego programu telewizyjnego z udziałem Jana Papugi]
 +
<br/><br/>
 +
 
 +
== Bibliografia ==
 
* Lesław M. Bartelski, ''Polscy pisarze współcześni 1939-1991. Leksykon'', PWN, Warszawa 1995
 
* Lesław M. Bartelski, ''Polscy pisarze współcześni 1939-1991. Leksykon'', PWN, Warszawa 1995
* Mariusz M. Czarniecki, ''Szaleństwa Jana Papugi'' w: ''Poszukiwacze piękna'', Ottonianum, Szczecin 1998
+
* [[Paweł Bartnik]], Jan Macholak, ''Kronika Szczecina 1945-2005. Z biegiem lat, z biegiem dni'', Wydawnictwo „Dokument”, [[Szczecin]] 2005
* Katalog wystawy „Wybitni Szczecinianie” w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie
+
* [[Mariusz Czarniecki|Mariusz M. Czarniecki]], ''Szaleństwa Jana Papugi'' w: ''Poszukiwacze piękna'', Ottonianum, [[Szczecin]] 1998
 +
* Katalog wystawy „Wybitni Szczecinianie” w [[Zamek Książąt Pomorskich|Zamku Książąt Pomorskich]] w [[Szczecin|Szczecinie]]
 
* Piotr Kuncewicz, ''Agonia i nadzieja'' t. IV  ''Proza polska od 1956'', Graf-Punkt, Polska Oficyna Wydawnicza BGW, Warszawa 1994, s. 121-123
 
* Piotr Kuncewicz, ''Agonia i nadzieja'' t. IV  ''Proza polska od 1956'', Graf-Punkt, Polska Oficyna Wydawnicza BGW, Warszawa 1994, s. 121-123
* Joanna Osajda, ''Samotny włóczega'' w: ''Ku Słońcu 125'' (pod red. Mariusza Czarnieckiego), Wyd. Glob, Szczecin 1987, s. 141-148
+
* Joanna Osajda, ''Samotny włóczęga'' w: ''Ku Słońcu 125'' (pod red. [[Mariusz Czarniecki|Mariusza Czarnieckiego]]), Wyd. Glob, [[Szczecin]] 1987, s. 141-148
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
  
== Zobacz także ==
 
  
[http://www.brp1.republika.pl Strona poświęcona Janowi Papudze]
+
 
 
{{Autor|[[User:Andriusza|Andrzej Androchowicz]]}}
 
{{Autor|[[User:Andriusza|Andrzej Androchowicz]]}}
 
{{DEFAULTSORT: Papuga, Jan}}
 
{{DEFAULTSORT: Papuga, Jan}}
Linia 68: Linia 102:
 
[[Kategoria:Pisarze]]
 
[[Kategoria:Pisarze]]
 
[[Kategoria:Marynarze]]
 
[[Kategoria:Marynarze]]
 +
[[Kategoria:Wyróżnieni Odznaką Honorową Gryfa Pomorskiego]]
 
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym]]
 
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym]]

Aktualna wersja na dzień 10:32, 30 kwi 2021

Jan Papuga
pisarz marynista
brak zdjecia
Data urodzenia 16 lutego 1915
Miejsce urodzenia Zbyszek
Data śmierci 2 stycznia 1974
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 44-1-17)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie



Jan Papuga (1915-1974) – pisarz marynista, marynarz, globtroter

Życiorys

Jan Franciszek Papuga urodził się 16 lutego 1915 roku we wsi Zbyszek koło Piotrkowa Trybunalskiego w rodzinie Wawrzyńca i Bronisławy. Wychowywał się w robotniczych dzielnicach Łodzi. Tu ukończył sześć klas szkoły powszechnej i zdał egzamin nadzwyczajny z klasy siódmej. W latach 1929-1935 był robotnikiem w łódzkim przemyśle. Później wstąpił do Dywizjonu Lotniczego w Pucku, skąd został usunięty za przynależność do Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej. Krótko uczęszczał do Podoficerskiej Szkoły Lotniczej w Sadkowie koło Radomia. Postanowił zrealizować swoje marzenie o pływaniu. Po dotarciu do Konstancy, zamustrował się na statek s/s „Polonia”, gdzie pracował jako palacz. Od 1935 roku pływał na statkach handlowych różnych bander. Opłynął niemal cały świat. Często opuszczał statki i podejmował samotną włóczęgę. Wybuch II wojny światowej wojny zastał go w Goeteborgu w Szwecji. W drugiej połowie 1942 roku zaciągnął się na polskie statki „Lublin” i „Bałtyk”, na których do końca 1943 roku pływał w konwojach do USA i Kanady. Aresztowany za włóczęgostwo, trafił do więzienia w El Paso. Tam podjął próby literackie. Zadebiutował w 1942 roku na łamach nowojorskiego czasopisma „Nowy Świat”. Lata 1944-1945 spędził w Londynie, gdzie był członkiem organizacji „Jedność i Czyn”. Swoje wojenne przeżycia i morskie wędrówki opisał w książce Najpiękniejszy rejs, którą wydał w Londynie w 1945 roku dzięki pomocy Antoniego Słonimskiego. Publikował również w londyńskiej „Nowej Polsce”.

Od 1946 roku związany ze Szczecinem. Już w marcu tego roku razem z Marią Boniecką, Witoldem Wirpszą, Władysławem Broniewskim, Gustawem Morcinkiem wziął udział w inauguracji Klubu Literacko-Artystycznego. Pracował dorywczo. Nigdy nie podjął żadnej stałej pracy. Niezależnie od tego pisał. Pierwszy reportaż W Karsiborskim Kanale zamieścił 14 lipca 1947 roku na łamach „Szczecińskiego Głosu Ludu” ( późniejszy „Głos Szczeciński”). Odtąd nieregularnie, ale aż do śmierci, zamieszczał w lokalnej prasie, m.in. w „Kurierze Szczecińskim” i „Spojrzeniach” barwne reportaże i opowiadania przedstawiające losy wszystkich, którzy swoje życie związali z morzem. Ponadto publikował w „Dzienniku Bałtyckim”, „Kuźnicy”, „Polsce Zbrojnej”, „Wietrze od Morza”, „Trybunie Ludu”, „Kulturze”, „Życiu Literackim” i w „Twórczości”. W 1949 roku ukończył powieść Czterech z Albatrosa, którą pod tytułem Okrutny świat wydano dopiero w 1987 roku. W 1951 roku powrócił do pracy marynarza. Po rocznym rejsie do Chin, niesłusznie oskarżony politycznie, został odsunięty od pracy na morzu. Został też usunięty z PZPR. Książeczkę żeglarską zwrócono mu dopiero po Październikowej odwilży. W 1958 roku na krótko powrócił na morze. Pływał na statku bandery fińskiej. Później pracował jako rybak. Aby utrzymać żonę Irenę i syna, udzielał licznych wywiadów. Głównie jednak utrzymywał się ze stypendiów ZLP i spotkań autorskich.

Papuga karta01.jpg
Karta rybacka Jana Papugi

Autor głośnych Listów do żony, które w interpretacji Krzysztofa Chamca nadało Polskie Radio Szczecin 23 marca 1958 roku. W 1965 roku dzięki pomocy Michała Misiornego wydał zbiór opowiadań Guadalajara! Guadalajara!. Po raz kolejny stał się literackim odkryciem Szczecina. W 1967 roku w ramach przyznanego mu stypendium literackiego wypłynął w dalekomorski rejs. Ponownie planował samotną podróż po świecie. Rozpoczął pieszą wędrówkę po Afryce, rezultatem której miała być kolejna książka. Aresztowany w Kamerunie, powrócił do Polski jako więzień. Po załamaniu nerwowym, zamieszkał samotnie w Barlinku. Wydał książkę Papierowa dżungla i zbiór opowiadań Rio Papagaio. Powrócił do Szczecina i zamieszkał na poddaszu domu przy ul. Małopolskiej w bardzo skromnych warunkach. Nękany ciężką chorobą, do której publicznie się nie przyznawał, odsunął się całkowicie od znajomych i przyjaciół. Zajął się porządkowaniem swoich maszynopisów i notatek. Większość z nich została opublikowana dopiero po śmierci pisarza. Ostatnią podróż odbył w 1973 roku do NRD.

Wśród czytelników i krytyków literackich ceniony za prostotę języka, zwięzłość i autentyzm. Ze współczesnych mu, wysoko był ceniony przez Zofię Nałkowską i Jarosława Iwaszkiewicza. Jednak jego warsztat pisarski praktycznie został uznany dopiero kilka lat po śmierci. Obecnie uważany jest za jednego z najciekawszych polskich marynistów.

Niski, krępy, w kolorowej koszuli, wytartych, spłowiałych spodniach, sandałach na bosych stopach i z nieodłącznym chlebakiem przerzuconym przez ramię, był jedną z najlepiej rozpoznawalnych i najbarwniejszych postaci Szczecina.


Zmarł 2 stycznia 1974 roku w Szczecinie. Został pochowany w Kwaterze Zasłużonych na Cmentarzu Centralnym (kw. 44-1-17).



Twórczość

  • 1945Najpiękniejszy rejs (opowiadania) - wyd. Orbis, Londyn
  • 1946Szczury morskie - wyd. Polskie Pismo i Książka, Warszawa (polskie wydanie Najpiękniejszego rejsu)
  • 1955Agitator (opowiadanie), „Życie Kulturalne Wiejskie” 1955 nr 4, s. 4-5
  • 1959Salem, przyjaciele (opowiadanie), „Dodatek literacki Głosu Szczecińskiego” nr 6, „Głos Szczeciński” 1959 nr 152, s. 2
  • 1963W lodach. Reportaż z Zalewu, „Kurier Szczeciński” 1963 nr 62, s. 4
  • 1963Dom piękna i radości, „Kurier Szczeciński” 1963 nr 304, s. 4
  • 1963Konwój (opowiadanie), „Kurier Szczeciński” 1963, s. 5
  • 1965Guadalajara! Guadalajara! (opowiadania) - Wydawnictwo Poznańskie, Poznań
  • 1966Freski bałtyckie, „Tygodnik Kulturalny” 1966 nr 26, s. 5
  • 1969Rio Papagaio (opowiadania) - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
  • 1975Oceany, oceany (opowiadania) - Wydawnictwo Poznańskie, Poznań (w opracowaniu Stanisława Telegi)
  • 1982Papierowa dżungla (powieść) - Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin (w opracowaniu Mariusza Czarnieckiego)
  • 1983Singsiarz (opowiadania) - Wydawnictwo Literackie, Kraków
  • 1984Okrutny świat (powieść) - Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin (w opracowaniu Mariusza Czarnieckiego)





Nagrody



Ciekawostki

  • Jan Papuga jest patronem ulicy na szczecińskim Świerczewie
  • Na ścianie budynku przy ul. Małopolskiej 46B, w którym mieszkał pisarz, umieszczono pamiątkową mosiężną tablicę o treści: Tu mieszkał w latach 80-tych Jan Papuga pisarz marynista. ZLP, UM i RO. Tablica zawiera błędną informację o dacie zamieszkania pisarza. Jan Papuga zmarł w 1974 roku



Zobacz także



Bibliografia

  • Lesław M. Bartelski, Polscy pisarze współcześni 1939-1991. Leksykon, PWN, Warszawa 1995
  • Paweł Bartnik, Jan Macholak, Kronika Szczecina 1945-2005. Z biegiem lat, z biegiem dni, Wydawnictwo „Dokument”, Szczecin 2005
  • Mariusz M. Czarniecki, Szaleństwa Jana Papugi w: Poszukiwacze piękna, Ottonianum, Szczecin 1998
  • Katalog wystawy „Wybitni Szczecinianie” w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie
  • Piotr Kuncewicz, Agonia i nadzieja t. IV Proza polska od 1956, Graf-Punkt, Polska Oficyna Wydawnicza BGW, Warszawa 1994, s. 121-123
  • Joanna Osajda, Samotny włóczęga w: Ku Słońcu 125 (pod red. Mariusza Czarnieckiego), Wyd. Glob, Szczecin 1987, s. 141-148






IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz