Pałac Klasycystyczny: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 18: Linia 18:
 
Najstarsza wzmianka o jednej z parcel, na której mieszczą się zabudowania obecnego pałacu Velthusena pochodzi z roku [[1569]], w którym książę [[Barnim IX/XI|Barnim XI]] wydał przywilej zezwalający [[Johann Eichorn|Johannowi Eichornowi]] na założenie w Szczecinie stałej [[Drukarstwo w Szczecinie|oficyny drukarskiej]] i prowadzenie jej przez 12 lat, a także na zbudowanie młyna papierniczego. Zakład drukarski i zabudowania mieszkalne przetrwały w tym miejscu do września [[1713]] roku, gdyż wskutek intensywnego ostrzału artyleryjskiego przez oblegające miasto wojska saskie i rosyjskie, uległy całkowitemu zniszczeniu <ref>Zob. [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI|plan z 1721 roku]], na którym odpowiednim napisem zaznaczono obszary całkowicie zniszczone podczas bombardowania w czasie [[w:III wojna północna|wielkiej wojny północnej]] (''durch Bomben ruinirte Plätze'').</ref> Ciągłość trwania oficyny drukarskiej w tym miejscu wynika m. in. z analizy informacji genealogicznych i powiązań rodzinnych spadkobierców i zarządzających drukarnią Johanna Eichorna: [[Andreas Kelner|Andreasa Kellnera]], [[Margaretha Kelner|Margarethy Kellner]], [[Samuel Kelner|Samuela Kellnera]], [[Georg Goetze|Georga Goetze]] i [[Daniel Starcke|Daniela Starcke]]. <ref>Zob. G. Mohnike, ''Die Geschichte der Buchdrucker-Kunst in Pommern''. Verlag August Ferdinand Bülow. Stettin [[1840]], s. 15-17.</ref>  
 
Najstarsza wzmianka o jednej z parcel, na której mieszczą się zabudowania obecnego pałacu Velthusena pochodzi z roku [[1569]], w którym książę [[Barnim IX/XI|Barnim XI]] wydał przywilej zezwalający [[Johann Eichorn|Johannowi Eichornowi]] na założenie w Szczecinie stałej [[Drukarstwo w Szczecinie|oficyny drukarskiej]] i prowadzenie jej przez 12 lat, a także na zbudowanie młyna papierniczego. Zakład drukarski i zabudowania mieszkalne przetrwały w tym miejscu do września [[1713]] roku, gdyż wskutek intensywnego ostrzału artyleryjskiego przez oblegające miasto wojska saskie i rosyjskie, uległy całkowitemu zniszczeniu <ref>Zob. [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI|plan z 1721 roku]], na którym odpowiednim napisem zaznaczono obszary całkowicie zniszczone podczas bombardowania w czasie [[w:III wojna północna|wielkiej wojny północnej]] (''durch Bomben ruinirte Plätze'').</ref> Ciągłość trwania oficyny drukarskiej w tym miejscu wynika m. in. z analizy informacji genealogicznych i powiązań rodzinnych spadkobierców i zarządzających drukarnią Johanna Eichorna: [[Andreas Kelner|Andreasa Kellnera]], [[Margaretha Kelner|Margarethy Kellner]], [[Samuel Kelner|Samuela Kellnera]], [[Georg Goetze|Georga Goetze]] i [[Daniel Starcke|Daniela Starcke]]. <ref>Zob. G. Mohnike, ''Die Geschichte der Buchdrucker-Kunst in Pommern''. Verlag August Ferdinand Bülow. Stettin [[1840]], s. 15-17.</ref>  
 
===Zabudowa parceli na przełomie XVII/ XVIII wieku===
 
===Zabudowa parceli na przełomie XVII/ XVIII wieku===
Z [[Szwedzki spis katastralny|katastru szwedzkiego]] spisanego w latach [[1706]]-[[1707]] wynika, że do początku [[XVIII wiek]]u na czterech osobnych parcelach przy narożniku u zbiegu ulicy [[Ulica Staromłyńska|Młyńskiej]] (''Mühlen Straße'') i [[Ulica Łaziebna|Małej Tkackiej]] (''Kleine Wollweberstraße'') wznosiły się dwa domy mieszczańskie - kamienica Marii Elisabeth Evers, wdowy po ostatnim właścicielu oficyny drukarskiej Danielu Starcku (parcela nr 225) <ref>Według Fredricha zabudowania drukarni jeszcze w 1659 roku należały do Georga Götzke, natomiast pomiędzy 1663 a 1709 r. do Daniela Starcka i jego spadkobierców; zob. C. Fredrich, ''Das Haus Luisenstraße Nr. 13''..., op. cit., s. 10.</ref>, i kamienica należąca jeszcze w [[1659]] roku do Emanuela Maya, a po [[1704]] zakupiona przez kupca winnego Samuela Bartza (Barthsa), pochodzącego z [[Barlinek|Barlinka]] (parcela nr 226), natomiast wzdłuż ulicy Małej Tkackiej dwie budy - dom wdowy po szewcu Wilhelmie Pegelowie (parcela nr 262), i dom wdowy po browarniku Jacobie Dommerze (parcela nr 263). <ref>Zob. [http://www.dhm.uni-greifswald.de/textband/band_68/directory_Band_68.djvu Landesarchiv Greifswald, Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Text- und Beschreibungsbände, Band 68 = Stettin, s. 588-589] (dalej: LAGw, Rep. 6a, Bd 68); także C. Fredrich, ''Das Haus Luisenstraße Nr. 13''..., op. cit., s. 10.</ref>
+
Z [[Szwedzki spis katastralny|katastru szwedzkiego]] spisanego w latach [[1706]]-[[1707]] wynika, że do początku [[XVIII wiek]]u na czterech osobnych parcelach polożonych w [[Kwartał Młyński|kwartale Młyńskim]] przy narożniku u zbiegu ulicy [[Ulica Staromłyńska|Młyńskiej]] (''Mühlen Straße'') i [[Ulica Łaziebna|Małej Tkackiej]] (''Kleine Wollweberstraße'') wznosiły się dwa domy mieszczańskie - kamienica Marii Elisabeth Evers, wdowy po ostatnim właścicielu oficyny drukarskiej Danielu Starcku (parcela nr 225) <ref>Według Fredricha zabudowania drukarni jeszcze w 1659 roku należały do Georga Götzke, natomiast pomiędzy 1663 a 1709 r. do Daniela Starcka i jego spadkobierców; zob. C. Fredrich, ''Das Haus Luisenstraße Nr. 13''..., op. cit., s. 10.</ref>, i kamienica należąca jeszcze w [[1659]] roku do Emanuela Maya, a po [[1704]] zakupiona przez kupca winnego Samuela Bartza (Barthsa), pochodzącego z [[Barlinek|Barlinka]] (parcela nr 226), natomiast wzdłuż ulicy Małej Tkackiej dwie budy - dom wdowy po szewcu Wilhelmie Pegelowie (parcela nr 262), i dom wdowy po piwowarze Jacobie Dommerze (parcela nr 263). <ref>Zob. [http://www.dhm.uni-greifswald.de/textband/band_68/directory_Band_68.djvu Landesarchiv Greifswald, Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Text- und Beschreibungsbände, Band 68 = Stettin, s. 588-589] (dalej: LAGw, Rep. 6a, Bd 68); także C. Fredrich, ''Das Haus Luisenstraße Nr. 13''..., op. cit., s. 10.</ref>
 
====Wyciąg z katastru szwedzkiego z lat 1706-1707====
 
====Wyciąg z katastru szwedzkiego z lat 1706-1707====
* '''Dom nr 225''' -  szczytowa kamienica kupiecka należy do wdowy po drukarzu Danielu Starcku i położona jest w kwartale Młyńskim przy Rynku Końskim na narożniku ulicy Młyńskiej i Małej Tkackiej. Po obu stronach, tj. od strony ulicy Młyńskiej oraz od strony ulicy Małej Tkackiej otacza go parcela kupca Samuela Bartza. Dwukondygnacyjny dom z mieszkalno-gospodarczym skrzydłem usytuowanym wzdłuż ulicy Małej Tkackiej, posiada od frontu dwie średniej wielkości sklepione piwnice oraz średniej wielkości sień przejazdową na wąskie podwórze położone wzdłuż granicy z działką kupca Bartza. Na dwóch piętrach mieści się jedna kuchnia, trzy izby i jedna alkowa, ponad którymi położone są na całej długości trzy grożące zawaleniem i wymagające naprawy poddasza. W skrzydle od strony Małej Tkackiej mieszczą  się dwie izby i jedna alkowa i trzy piwnice mieszkalne, za które pobiera się od 6 do 8 groszy miesięcznie. Na podwórzu  mieści się stajnia na 4 konie i skład na drewno opałowe, a w zachodniej części podwórza wspólna studnia z sąsiednią parcelą Bartza <ref>[http://www.dhm.uni-greifswald.de/textband/band_68/directory_Band_68.djvu LAGw, Rep. 6a, Bd 68, s. 591-592].</ref>;
+
* '''Dom nr 225''' -  szczytowa kamienica kupiecka należy do wdowy po drukarzu Danielu Starcku i położona jest w kwartale Młyńskim przy Rynku Końskim na narożniku ulicy Młyńskiej i Małej Tkackiej. Po obu stronach, tj. od strony ulicy Młyńskiej oraz od strony ulicy Małej Tkackiej otacza go parcela kupca Samuela Bartza. Dwukondygnacyjny dom z mieszkalno-gospodarczym skrzydłem usytuowanym wzdłuż ulicy Małej Tkackiej, posiada od frontu dwie średniej wielkości sklepione piwnice oraz średniej wielkości sień przejazdową na wąskie podwórze położone wzdłuż granicy z działką kupca Bartza. Na dwóch piętrach mieści się jedna kuchnia, trzy izby i jedna alkowa, ponad którymi położone są na całej długości trzy grożące zawaleniem i wymagające naprawy poddasza. W skrzydle od strony Małej Tkackiej mieszczą  się dwie izby i jedna alkowa i trzy piwnice mieszkalne, za które pobiera się od 6 do 8 groszy miesięcznie. Na podwórzu  mieści się stajnia na 4 konie i skład na drewno opałowe, a w zachodniej części podwórza wspólna studnia z sąsiednią parcelą Bartza. W wykazie podatków dom ujęto jako dom kupiecki na pełnych prawach własnościowych. <ref>[http://www.dhm.uni-greifswald.de/textband/band_68/directory_Band_68.djvu LAGw, Rep. 6a, Bd 68, s. 591-592].</ref>;
* '''Dom nr 226''' - szczytowa kamienica kupiecka należy do kupca winnego Samuela Bartza (Barthsa) i położona jest w kwartale Młyńskim przy ulicy Młyńskiej. Z jednej strony przylega do niej parcela kupca Georga Hindricka Höyera, a z drugiej drukarza Daniela Starcka, natomiast od strony ulicy Małej Tkackiej graniczy z parcelami szewca Wilhelma Pegelowa i browarnika Jacoba Dommera. Dwukondygnacyjny dom szczytowy posiada sporej wielkości sień z umieszczonym w niej kotłem i instalacją do warzenia piwa. Na dwóch piętrach od frontu mieszczą się trzy izby, a od strony wąskiego podwórza dwie zniszczone izby i dwie alkowy. Ponad nimi położone są na całej długości trzy sporej wielkości i będące w dobrym stanie poddasza przeznaczone do przechowywania zboża. Pod domem mieszczą się trzy sklepione piwnice i jedna niesklepiona. Na podwórzu usytuowana jest suszarnia ze sklepioną piwnicą posiadająca palenisko dla suszarni, stajnia dla dwóch koni i kolejna sporej wielkości. Ponad suszarnią i obiema stajniami mieściły się dwa poddasza. Na granicy z parcelą Starcka położona była wspólna studnia. Po zachodniej stronie zabudowań Starcka od strony ulicy Małej Tkackiej połozony jest dwukondygnacyjny przejazd bramny, w którym mieści się jedna izba, dwie alkowy, sień, kuchnia, a ponad nimi trzy poddasza <ref>Tamże, s. 593-595.</ref>;
+
* '''Dom nr 226''' - szczytowa kamienica kupiecka należy do kupca winnego Samuela Bartza (Barthsa) i położona jest w kwartale Młyńskim przy ulicy Młyńskiej. Z jednej strony przylega do niej parcela kupca Georga Hindricka Höyera, a z drugiej drukarza Daniela Starcka, natomiast od strony ulicy Małej Tkackiej graniczy z parcelami szewca Wilhelma Pegelowa i browarnika Jacoba Dommera. Dwukondygnacyjny dom szczytowy posiada sporej wielkości sień z umieszczonym w niej kotłem i instalacją do warzenia piwa. Na dwóch piętrach od frontu mieszczą się trzy izby, a od strony wąskiego podwórza dwie zniszczone izby i dwie alkowy. Ponad nimi położone są na całej długości trzy sporej wielkości i będące w dobrym stanie poddasza przeznaczone do przechowywania zboża. Pod domem mieszczą się trzy sklepione piwnice i jedna niesklepiona. Na podwórzu usytuowana jest suszarnia ze sklepioną piwnicą posiadająca palenisko dla suszarni, stajnia dla dwóch koni i kolejna sporej wielkości. Ponad suszarnią i obiema stajniami mieściły się dwa poddasza. Na granicy z parcelą Starcka położona była wspólna studnia. Po zachodniej stronie zabudowań Starcka od strony ulicy Małej Tkackiej połozony jest dwukondygnacyjny przejazd bramny, w którym mieści się jedna izba, dwie alkowy, sień, kuchnia, a ponad nimi trzy poddasza. W wykazie podatków dom ujęto jako dom kupiecki na pełnych prawach własnościowych. Jest w dobrym stanie i dobrze przystosowany do uprawiania mieszczańskiego i kupieckiego. <ref>Tamże, s. 593-595.</ref>;
* '''Dom nr 262''' -  
+
* '''Dom nr 262''' - należy do wdowy po piwowarze Jacobie Dommerze i położony jest w kwartale Młyńskim przy ulicy Małej Tkackiej. Z jednej strony przylega do niego parcela kupca Georga Hindricka Höyera, a z drugiej szewca Wilhelma Pegelowa. Od północy graniczy z działką kupca Samuela Bartza. Dwukondygnacyjny dom szczytowy posiada jedno poddasze i piwnicę pod całym domem. W wykazie podatków został ujęty jako pół budy (1/4 domu). Inne nieruchomości tu nie występują. <ref>Tamże, s. 658 i n.</ref>;
* '''Dom nr 263''' -  
+
* '''Dom nr 263''' - należy do wdowy po szewcu Wilhelmie Pegelowie i położony jest w kwartale Młyńskim przy ulicy Małej Tkackiej. Z jednej strony przylega do niego parcela piwowara Jacoba Dommera, a z drugiej otacza ją działka kupca Samuela Bartza. Dwukondygnacyjny dom szczytowy posiada jedno małe poddasze i dwie piwnice pod domem, w tym jedną mieszkalną, którą wdowa wynajmuje za 8 groszy miesięcznie. W wykazie podatków został ujęty jako cała buda (1/2 domu). Inne nieruchomości tu nie występują <ref>Tamże, s. 659-661.</ref>.<br/>
 +
===Okres pruski (1713-1780)===
 +
Jak wspomniano powyżej wymienione tu zabudowania zostały zniszczone w 1713 roku w trakcie oblężenia przez wojska saskie i rosyjskie. Odpowiedź króla [[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyka Wilhelma I]] z [[1721]] roku w sprawie pustych placów po zniszczeniach początkowo nie zapewniała odbudowy zabudowan na działce Samuela Bartza. [[24 kwietnia]] [[1722]] roku sekretarz Jakob Pesser, kurator dzieci Bartza – co ostatecznie upewnia nas, że ten ostatni już wtedy nie żył – zaznaczył w protokole, że jego podopieczni nie posiadają żadnych pieniędzy na odbudowę. Tym samym oba puste place zostały sprzedane. W wykazie domów Szczecina z 20 października 1722 roku czytamy: „Samuel Bartes dwa puste miejsca (''Wüste Stelle''), szerokość parceli od frontu 59 stóp 6 cali, natomiast na tyłach 63 stóp 6 cali, długości parceli 171 stop 3 cale. Ujęcie wody w oficynie. Dwa okna piwniczne od strony ulicy Młyńskiej, piwnice także od strony ulicy Małej Tkackiej”. <ref>C. Fredrich, ''Das Haus Luisenstraße Nr. 13''..., op. cit., s. 10.</ref><br/>
 +
Na przełomie [[1724]]/[[1725]] tajny radca i dyrektor kamery wojenno-skarbowej Joachim Albrecht von Laurens korzystając z subwencji materialowej i finansowej króla wzniósł na zakupionej od spadkobierców Bartza parceli nowy budynek, który służył jemu i jego spadkobiercom aż do 1746 roku (J.A. von Laurens zm. w 1733). Następnie właścicielem posesji został podkomorzy hr. Friedrich Wilhelm von Eichstädt (Eickstedt), a po nim w 1756 roku posesję kupił za 6500 talarów prezydent rejencji Christian Friedrich von Ramin (zm. w 1762). Jego spadkobiercy mieszkali w niej jeszcze w latach 1762-1778.<br/>
 +
W dniu [[24 stycznia]] [[1778]] roku parcelę za 6100 talarów nabył kupiec Georg Christian Velthusen.
 
==Zabytek==
 
==Zabytek==
 
Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 13 (decyzja Kl.V-0/14/54 z dnia [[14 czerwca]] [[1954]], nazwa na liście: ''pałac ob. szkoła muzyczna'').
 
Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 13 (decyzja Kl.V-0/14/54 z dnia [[14 czerwca]] [[1954]], nazwa na liście: ''pałac ob. szkoła muzyczna'').
Linia 38: Linia 42:
  
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
[[Kategoria:Zabytki]]
+
[[Kategoria:Zabytki]][[Kategoria:Architektura]]
[[Kategoria:Zabytki WKZ do opracowania]]
 
[[Kategoria:Architektura]]
 

Wersja z 01:26, 23 cze 2015

STRONA W BUDOWIE

Pałac Klasycystyczny
Pałac Klasycystyczny
Pałac Velthusena
Nazwa niemiecka Wolkenhauersche Haus
Wcześniejsze nazwy Velthusensche Haus
Lokalizacja Staromłyńska 13
Projektant Carl Philipp Christian von Gontard [1]
Data budowy 1778-1780
[ Zobacz Pałac Klasycystyczny na mapie.]
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 13 z dnia 14 czerwca 1954[2]

Geolokalizacja: 53.426631,14.554404

Pałac Klasycystyczny, a właściwie Pałac Velthusena nazywany tak od nazwiska pierwszego właściciela, Georga Christiana Velthusena; dwukondygnacyjna kamienica kupiecka, położona na narożniku ulic Staromłyńskiej i Łaziebnej. Budynek pałacu zniszczony podczas bombardowania alianckiego w w nocy 20/21 kwietnia 1943 roku, został odbudowany w latach 1959-1962 z przeznaczeniem na szkołę muzyczną.

Historia

Z dokumentu dotyczącego roztrzygnięcia sporu przeora Teyno z kościoła św. Jakuba z plebanem Johannem, proboszczem kościoła św. Piotra i Pawła, o granice parafii dowiadujemy się, że przyszła parcela pałacu Velthusena w 1268 roku położona była naprzeciw zabudowań Heinricha v. Schonenwerdera usytuowanych na przeciwległym narożniku przy drodze przęcławskiej, przebiegającej po osi ulicy Staromłyńskiej w kierunku Bramy Młyńskiej. [3]
Najstarsza wzmianka o jednej z parcel, na której mieszczą się zabudowania obecnego pałacu Velthusena pochodzi z roku 1569, w którym książę Barnim XI wydał przywilej zezwalający Johannowi Eichornowi na założenie w Szczecinie stałej oficyny drukarskiej i prowadzenie jej przez 12 lat, a także na zbudowanie młyna papierniczego. Zakład drukarski i zabudowania mieszkalne przetrwały w tym miejscu do września 1713 roku, gdyż wskutek intensywnego ostrzału artyleryjskiego przez oblegające miasto wojska saskie i rosyjskie, uległy całkowitemu zniszczeniu [4] Ciągłość trwania oficyny drukarskiej w tym miejscu wynika m. in. z analizy informacji genealogicznych i powiązań rodzinnych spadkobierców i zarządzających drukarnią Johanna Eichorna: Andreasa Kellnera, Margarethy Kellner, Samuela Kellnera, Georga Goetze i Daniela Starcke. [5]

Zabudowa parceli na przełomie XVII/ XVIII wieku

Z katastru szwedzkiego spisanego w latach 1706-1707 wynika, że do początku XVIII wieku na czterech osobnych parcelach polożonych w kwartale Młyńskim przy narożniku u zbiegu ulicy Młyńskiej (Mühlen Straße) i Małej Tkackiej (Kleine Wollweberstraße) wznosiły się dwa domy mieszczańskie - kamienica Marii Elisabeth Evers, wdowy po ostatnim właścicielu oficyny drukarskiej Danielu Starcku (parcela nr 225) [6], i kamienica należąca jeszcze w 1659 roku do Emanuela Maya, a po 1704 zakupiona przez kupca winnego Samuela Bartza (Barthsa), pochodzącego z Barlinka (parcela nr 226), natomiast wzdłuż ulicy Małej Tkackiej dwie budy - dom wdowy po szewcu Wilhelmie Pegelowie (parcela nr 262), i dom wdowy po piwowarze Jacobie Dommerze (parcela nr 263). [7]

Wyciąg z katastru szwedzkiego z lat 1706-1707

  • Dom nr 225 - szczytowa kamienica kupiecka należy do wdowy po drukarzu Danielu Starcku i położona jest w kwartale Młyńskim przy Rynku Końskim na narożniku ulicy Młyńskiej i Małej Tkackiej. Po obu stronach, tj. od strony ulicy Młyńskiej oraz od strony ulicy Małej Tkackiej otacza go parcela kupca Samuela Bartza. Dwukondygnacyjny dom z mieszkalno-gospodarczym skrzydłem usytuowanym wzdłuż ulicy Małej Tkackiej, posiada od frontu dwie średniej wielkości sklepione piwnice oraz średniej wielkości sień przejazdową na wąskie podwórze położone wzdłuż granicy z działką kupca Bartza. Na dwóch piętrach mieści się jedna kuchnia, trzy izby i jedna alkowa, ponad którymi położone są na całej długości trzy grożące zawaleniem i wymagające naprawy poddasza. W skrzydle od strony Małej Tkackiej mieszczą się dwie izby i jedna alkowa i trzy piwnice mieszkalne, za które pobiera się od 6 do 8 groszy miesięcznie. Na podwórzu mieści się stajnia na 4 konie i skład na drewno opałowe, a w zachodniej części podwórza wspólna studnia z sąsiednią parcelą Bartza. W wykazie podatków dom ujęto jako dom kupiecki na pełnych prawach własnościowych. [8];
  • Dom nr 226 - szczytowa kamienica kupiecka należy do kupca winnego Samuela Bartza (Barthsa) i położona jest w kwartale Młyńskim przy ulicy Młyńskiej. Z jednej strony przylega do niej parcela kupca Georga Hindricka Höyera, a z drugiej drukarza Daniela Starcka, natomiast od strony ulicy Małej Tkackiej graniczy z parcelami szewca Wilhelma Pegelowa i browarnika Jacoba Dommera. Dwukondygnacyjny dom szczytowy posiada sporej wielkości sień z umieszczonym w niej kotłem i instalacją do warzenia piwa. Na dwóch piętrach od frontu mieszczą się trzy izby, a od strony wąskiego podwórza dwie zniszczone izby i dwie alkowy. Ponad nimi położone są na całej długości trzy sporej wielkości i będące w dobrym stanie poddasza przeznaczone do przechowywania zboża. Pod domem mieszczą się trzy sklepione piwnice i jedna niesklepiona. Na podwórzu usytuowana jest suszarnia ze sklepioną piwnicą posiadająca palenisko dla suszarni, stajnia dla dwóch koni i kolejna sporej wielkości. Ponad suszarnią i obiema stajniami mieściły się dwa poddasza. Na granicy z parcelą Starcka położona była wspólna studnia. Po zachodniej stronie zabudowań Starcka od strony ulicy Małej Tkackiej połozony jest dwukondygnacyjny przejazd bramny, w którym mieści się jedna izba, dwie alkowy, sień, kuchnia, a ponad nimi trzy poddasza. W wykazie podatków dom ujęto jako dom kupiecki na pełnych prawach własnościowych. Jest w dobrym stanie i dobrze przystosowany do uprawiania mieszczańskiego i kupieckiego. [9];
  • Dom nr 262 - należy do wdowy po piwowarze Jacobie Dommerze i położony jest w kwartale Młyńskim przy ulicy Małej Tkackiej. Z jednej strony przylega do niego parcela kupca Georga Hindricka Höyera, a z drugiej szewca Wilhelma Pegelowa. Od północy graniczy z działką kupca Samuela Bartza. Dwukondygnacyjny dom szczytowy posiada jedno poddasze i piwnicę pod całym domem. W wykazie podatków został ujęty jako pół budy (1/4 domu). Inne nieruchomości tu nie występują. [10];
  • Dom nr 263 - należy do wdowy po szewcu Wilhelmie Pegelowie i położony jest w kwartale Młyńskim przy ulicy Małej Tkackiej. Z jednej strony przylega do niego parcela piwowara Jacoba Dommera, a z drugiej otacza ją działka kupca Samuela Bartza. Dwukondygnacyjny dom szczytowy posiada jedno małe poddasze i dwie piwnice pod domem, w tym jedną mieszkalną, którą wdowa wynajmuje za 8 groszy miesięcznie. W wykazie podatków został ujęty jako cała buda (1/2 domu). Inne nieruchomości tu nie występują [11].

Okres pruski (1713-1780)

Jak wspomniano powyżej wymienione tu zabudowania zostały zniszczone w 1713 roku w trakcie oblężenia przez wojska saskie i rosyjskie. Odpowiedź króla Fryderyka Wilhelma I z 1721 roku w sprawie pustych placów po zniszczeniach początkowo nie zapewniała odbudowy zabudowan na działce Samuela Bartza. 24 kwietnia 1722 roku sekretarz Jakob Pesser, kurator dzieci Bartza – co ostatecznie upewnia nas, że ten ostatni już wtedy nie żył – zaznaczył w protokole, że jego podopieczni nie posiadają żadnych pieniędzy na odbudowę. Tym samym oba puste place zostały sprzedane. W wykazie domów Szczecina z 20 października 1722 roku czytamy: „Samuel Bartes dwa puste miejsca (Wüste Stelle), szerokość parceli od frontu 59 stóp 6 cali, natomiast na tyłach 63 stóp 6 cali, długości parceli 171 stop 3 cale. Ujęcie wody w oficynie. Dwa okna piwniczne od strony ulicy Młyńskiej, piwnice także od strony ulicy Małej Tkackiej”. [12]
Na przełomie 1724/1725 tajny radca i dyrektor kamery wojenno-skarbowej Joachim Albrecht von Laurens korzystając z subwencji materialowej i finansowej króla wzniósł na zakupionej od spadkobierców Bartza parceli nowy budynek, który służył jemu i jego spadkobiercom aż do 1746 roku (J.A. von Laurens zm. w 1733). Następnie właścicielem posesji został podkomorzy hr. Friedrich Wilhelm von Eichstädt (Eickstedt), a po nim w 1756 roku posesję kupił za 6500 talarów prezydent rejencji Christian Friedrich von Ramin (zm. w 1762). Jego spadkobiercy mieszkali w niej jeszcze w latach 1762-1778.
W dniu 24 stycznia 1778 roku parcelę za 6100 talarów nabył kupiec Georg Christian Velthusen.

Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 13 (decyzja Kl.V-0/14/54 z dnia 14 czerwca 1954, nazwa na liście: pałac ob. szkoła muzyczna).

Przypisy

  1. Carl Fredrich, a także Bernhard Saal, wymieniając Karla Gontarda jako projektanta budynku, nie wykluczają jednocześnie jako architektów budowli któregoś z jego uczni, prawdopodobnie Georga Christiana Ungera lub Michaela Philippa Boumanna; por. C. Fredrich, Das Haus Luisenstraße Nr. 13. W: Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, Jg. 37/ H. 3/4, 1923. Stettin 1923, s. 12, także B. Saal, Alt-Stettin. Eine Stadt preussischen Stiles. Ein Beitrag zur Geschichte des städtischen Wohnhauses. Ostsee-Druckerei und Verlag. Stettin 1930, s. 101.
  2. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  3. Zob. PUB II, dok. nr 865 z 23 lipca 1268 r., s. 196 i n.; obecnie w miejscu dawnego domu Heinricha v. Schonenwerdera stoi narożny budynek przy ulicy Staromłyńskiej nr 18 (dawna Luisenstraße Nr. 14-15, a wcześniej Mühlenstraße Nr. 757-756).
  4. Zob. plan z 1721 roku, na którym odpowiednim napisem zaznaczono obszary całkowicie zniszczone podczas bombardowania w czasie wielkiej wojny północnej (durch Bomben ruinirte Plätze).
  5. Zob. G. Mohnike, Die Geschichte der Buchdrucker-Kunst in Pommern. Verlag August Ferdinand Bülow. Stettin 1840, s. 15-17.
  6. Według Fredricha zabudowania drukarni jeszcze w 1659 roku należały do Georga Götzke, natomiast pomiędzy 1663 a 1709 r. do Daniela Starcka i jego spadkobierców; zob. C. Fredrich, Das Haus Luisenstraße Nr. 13..., op. cit., s. 10.
  7. Zob. Landesarchiv Greifswald, Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Text- und Beschreibungsbände, Band 68 = Stettin, s. 588-589 (dalej: LAGw, Rep. 6a, Bd 68); także C. Fredrich, Das Haus Luisenstraße Nr. 13..., op. cit., s. 10.
  8. LAGw, Rep. 6a, Bd 68, s. 591-592.
  9. Tamże, s. 593-595.
  10. Tamże, s. 658 i n.
  11. Tamże, s. 659-661.
  12. C. Fredrich, Das Haus Luisenstraße Nr. 13..., op. cit., s. 10.

Bibliografia

  • Mohnike, G., Die Geschichte der Buchdrucker-Kunst in Pommern. Verlag August Ferdinand Bülow. Stettin 1840.
  • Fredrich C., Das Haus Luisenstraße Nr. 13. W: Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, Jg. 37/ H. 3/4, 1923. Stettin 1923.
  • Kohte J., Das Haus in Stettin Luisenstr. 13. W: Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, Jg. 39/ H. 6, 1925. Stettin 1925.
  • Kohte, J., Nochmals das Haus in Stettin Luisenstr. 13. W: Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, Jg. 42/ H. 4, 1928. Stettin 1928.
  • Saal B., Alt-Stettin. Eine Stadt preussischen Stiles. Ein Beitrag zur Geschichte des städtischen Wohnhauses. Ostsee-Druckerei und Verlag. Stettin 1930.
  • Landesarchiv Greifswald, Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Text- und Beschreibungsbände, Band 68 = Stettin

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk