Stanisław Dauksza

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
Stanisław Dauksza
dziennikarz, publicysta, dramaturg
brak zdjecia
Data urodzenia 1 kwietnia 1918
Miejsce urodzenia Wilno
Data śmierci 7 listopada 1989
Miejsce śmierci Gdynia
Miejsce spoczynku Cmentarz Komunalny w Sopocie


Stanisław Dauksza (1918-1989) – dziennikarz, publicysta, dramaturg

Życiorys

Stanisław Dauksza urodził się 1 kwietnia 1918 roku w Wilnie. Był synem kolejarza, Michała Daukszy, i Marii z d. Mateli. Wychowywał się we wsi Wejszyce w okolicach Wołkowyska (obecnie Białoruś). Aby pomóc w wychowaniu trojga rodzeństwa (siostry Helena i Bronisława, brat Józef), jako nastolatek, w celach zarobkowych, wstąpił do orkiestry wojskowej III Pułku Strzelców Konnych w Wołkowysku. Po ukończeniu w Wołkowysku szkoły o specjalności handlowej postanowił zdawać do szkoły dla podchorążych, jednak wybuch II wojny światowej zniweczył te plany. W czasie okupacji pomagał ojcu na kolei. W 1940 roku dostał się do radzieckiej niewoli. Przebywał w areszcie w Mińsku. Niedługo po zwolnieniu poznał Irenę z Puchalskich, z którą 25 kwietnia 1943 roku wziął ślub w Grodnie. Do wyzwolenia zamieszkiwał w Wejszycach. W styczniu 1945 roku wraz z żoną i jej rodzicami został repatriowany do Włocławka.

W lipcu 1945 roku wyjechał do Szczecina, gdzie z Państwowego Urzędu Repatriacyjnego otrzymał mieszkanie przy Gabelsbergerstraße (obecnie Pocztowa) 7. Początkowo wraz z żoną prowadził niewielki sklepik. W 1945 roku został magazynierem na kolei (DOKP Szczecin). Wkrótce przeniósł się do portu. Najpierw pracował jako robotnik portowy, a później jako spedytor w międzynarodowej firmie spedytorskiej C. Hartwig - Szczecin. W marcu 1947 roku został członkiem Związku Zawodowego Marynarzy i Portowców. Rozpoczął studia w Akademii Handlowej, których jednak nie ukończył.

Pracując w porcie, rozpoczął współpracę z Rozgłośnią Polskiego Radia w Szczecinie. Od 16 lutego 1953 do 30 listopada 1963 roku był zatrudniony w Redakcji Morskiej PR. Od 1 grudnia 1953 do 17 lipca 1958 roku kierował tą redakcją. Był autorem pierwszego w historii Rozgłośni Szczecińskiej reportażu radiowego z uroczystości wodowania statku w Stoczni Szczecińskiej (1954). Należał do ekipy sprawozdawczej z pochodów pierwszomajowych. W maju 1955 roku został zamustrowany na statek s/s „Fryderyk Chopin”. Tu zainaugurował działalność ekspozytury Polskiego Radia Szczecin na Morzu Północnym. Z pokładu statku nadawał dla rybaków audycje, serwisy prasowe i koncerty życzeń. Stworzył radiowy most pomiędzy załogami statków na dalekomorskich łowiskach i ich rodzinami na lądzie. Był jednym z pomysłodawców popularnej cyklicznej ogólnopolskiej audycji Dla tych, co na morzu.

Prowadził akcję na rzecz przywrócenia do pracy marynarzy zwolnionych ze względów politycznych (1945-1956). Optował na forum ogólnopolskim za rozbudową polskiej floty handlowej i powołaniem na stanowisko ministra gospodarki morskiej prof. Stanisława Darskiego. W 1957 roku współtworzył Związek Zawodowy Marynarzy.

Jako prozaik zadebiutował w 1952 roku tomikiem nowel Nad Odrą. Był autorem cyklicznych Szkiców portowych, które publikował m.in. w „Głosie Koszalińskim”, oraz Opowieści Neptusiowych. Owocem jego zainteresowań literackich były również sztuki, które napisał dla szczecińskich teatrów amatorskich. Dzieciom z podwórka przy ul. Pocztowej, przy której mieszkał, poświęcił opowiadanie Mieszaniec.

W drugiej połowie lipca 1958 roku wyjechał do Trójmiasta. Był pomysłodawcą powołania do życia nowego czasopisma „Tygodnik Morski”, które powstało z połączenia fachowych pism morskich: „Głosu Portowca”, „Steru” i „Rybaka Morskiego”. W wydawanym przez gdyńskie Wydawnictwo Morskie tygodniku objął stanowisko redaktora naczelnego (od 16 lipca 1958 do 31 marca 1963). Od 1 kwietnia 1961 do 1978 roku był redaktorem naczelnym miesięcznika „Namiary” Polskich Linii Oceanicznych w Gdyni. Swoje opowiadania, reportaże i felietony publikował m.in. w „Banderze”, „Dzienniku Bałtyckim”, „Gazecie Pomorskiej”, „Głosie Szczecińskim”, „Głosie Wybrzeża”, „Ilustrowanym Kurierze Polskim”, „Kulturze”, „Literach”, „Morzu”, „Naszej Trybunie”, „Po Prostu”, „Przekroju”, „Rejsach”, „Tygodniku Morskim”, „7-mym Głosie Tygodnia” (także pod pseudonimem Stanisław Wejszycki), katowickim „Wieczorze”, „Ziemi i Morzu”, „Życiu i Kulturze”.

Był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej, a po 1948 roku Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Należał do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, przy którym współtworzył Klub Publicystów Morskich. Był sekretarzem Polskiego Towarzystwa Nautologicznego (Oddział w Szczecinie).

Działał społecznie i na niwie sportowej. Będąc miłośnikiem turystyki rowerowej, założył klub rowerowy „Kręcinogi”. W ramach „Roku turystyki rowerowej marynarzy i rybaków na świecie” (1976) jako członek załogi statku m/s „Wyspiański”, na prototypowym rowerze „Polocean”, ze Zjednoczonych Zakładów Rowerowych „Romet” w Bydgoszczy, przebył liczącą około 5 tys. km trasę po Europie (NRD, RFN, Holandia, Belgia, Portugalia) i Ameryce Południowej (Kolumbia, Ekwador, Peru, okolice jeziora Titicaca). W lipcu 1984 roku wraz z grupą rowerową złożył w Watykanie wizytę papieżowi Janowi Pawłowi II.

Jego starsza córka Maria Dauksza jest obecnie emerytowaną nauczycielką, instruktorką ZHP i turystyczną przewodniczką młodzieży. Młodsza córka, Anna Dauksza-Wołkowicz, do emerytury była aktorką i solistką Teatru Muzycznego w Gdyni.

Zmarł 7 listopada 1989 roku w Gdyni. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym w Sopocie przy ul. Malczewskiego 31.

Z rodzinnego archiwum



Dokumenty (wybór)



Twórczość

Audycje radiowe (wybór)

  • 1954Wodowanie s/s „Malbork” - prem. 30 listopada
  • 1955Twardy kark (reportaż)
  • 1956Audycja okolicznościowa w związku ze śmiercią Bolesława Bieruta (wspólnie z Zdzisławem Kunstmanem) - prem. 4 marca
  • 1956Kto winien? - prem. 28 marca
  • 1957Granica (reportaż) - prem. 11 czerwca




Sztuki teatralne

Tytuł Reżyseria Wykonawcy Miejsce Data
Bandera na trap Feliks Pluszyński Świetlicowy Zespół Teatralny Związku Zawodowego Transportowców przy C. Hartwig Szczecin sala Teatru Współczesnego 11-18 maja 1950
Szkice portowe 1950
Zielone ulice 1952
Wineta 1954





Artykuły, reportaże i opowiadania w prasie (wybór)

  • 1951Azor; Zosia goniec, „Życie i Kultura” - dodatek tygodniowy „Głosu Szczecińskiego” 1951 nr 21
  • 1955Wacek (opowiadanie), „Życie Kulturalne Wsi” 1955 nr 2, s. 2-3
  • 1956Gdzie gospodarz?, „Po Prostu” 1956 nr 26, s. 3
  • 1956Bajka o morskiej kurze (reportaż), „Ziemia i Morze” 1956 nr 1, s. 1 i 5
  • 1956Gnom (opowiadanie), „Ziemia i Morze” 1956 nr 8, s. 2-3
  • 1956Co robić dalej? (współautor Władysław Czaja), „Ziemia i Morze” 1956 nr 28, s. 2 i 7
  • 1957Twardy kark (reportaż), „Ziemia i Morze” 1957 nr 9, s. 6-7
  • 1957W sprawie mapy (list do redakcji), „Ziemia i Morze” 1957 nr 12, s. 7
  • 1958100 lat Hartwiga, „Kurier Szczeciński” 1958 nr 146, s. 3
  • 1960Śmierć widma; Do you understand?; Szczerbate dni (z cyklu: Szkice portowe), „Bandera” 1960 nr 31
  • 1960Zapomniana legenda, „Głos Koszaliński” 1960 nr 19, s. 3
  • 1960Pikuś majstra Mrożka, „Głos Koszaliński” 1960 nr 193 z dn. 13-14 sierpnia
  • 1960W poszukiwaniu lepszych dróg (współautor Zygmunt Makowski), „Tygodnik Morski” 1960 nr 3, s. 1 i 3
  • 1962Kolorowe fotografie (reportaż), „7-my Głos Tygodnia” 1962 z dn. 16 września, s. 5
  • 1962Mieszaniec (opowiadanie), „7-my Głos Tygodnia” z dn. 30 września 1962
  • 1963Zielone morze, „Głos Szczeciński” z dn. 2-3 lutego 1963
  • 1963Poezja, czyli tajniki kuchni redakcyjnej, „7-my Głos Tygodnia” 1963 z 3 lutego
  • 1964Plotka, „Litery” 1964 nr 4
  • 1964Noc artysty, „7-my Głos Tygodnia” 1964 nr 20, s. 9-10
  • 1964Kolacja rekina, „7-my Głos Tygodnia” 1964 nr 35
  • 1964Marynarskie cienie, „7-my Głos Tygodnia” 1964 nr 36
  • 1964Bal Arlekina, „7-my Głos Tygodnia” 1964 z dn. 26 lipca
  • 1964Krytyczna mijanka, „7-my Głos Tygodnia” 1964 z dn. 23 sierpnia
  • 1964Black and White, „7-my Głos Tygodnia” 1964 z dn. 11 października
  • 1964Kim jest marynarz, „7-my Głos Tygodnia” 1964 z dn. 22 listopada
  • 1965Od dnia powrotu statku „Kraków”, „Ilustrowany Kurier Polski” 1965 nr 148 z dn. 24 czerwca
  • 1965Marynarska anakonda, „Kultura” 1965 nr 7 z dn. 14 lutego
  • 1965Pytania, „7-my Głos Tygodnia” 1965 nr 6 z dn. 7 lutego
  • 1966Jak zostałem Jonaszem (reportaż), „Kultura” 1966 nr 35 z dn. 28 sierpnia
  • 1966Rozgrzeszam chłopaki... Ładujcie!, „Rejsy” 1966 nr 20 z dn. 29 maja
  • 1966Wnoszę o rewolwer, „Tygodnik Morski” 1966 nr 1 z dn. 2 stycznia
  • 1966W drodze na Jawę, „Tygodnik Morski” 1966 nr 7 z dn. 13 lutego
  • 1966Wrak ze „Smugi cienia”, „Tygodnik Morski” z dn. 10 kwietnia 1966
  • 1966W ojczyźnie radży Huseina, „Tygodnik Morski” 1966 z dn. 28 sierpnia
  • 1967Co dzień na statku, „Gazeta Pomorska” z dn. 11-12 lutego, s. 4
  • 1967Żaglowiec Conrada, „Przekrój” 1967 nr 539, s. 6-7
  • 1967Szable z redy Belawanu, „7-my Głos Tygodnia” 1967 nr 1, s. 1
  • 1967Koralowiec z Pandjangu, „Tygodnik Morski” 1967 z dn. 15 stycznia
  • 1968Tonah Airku - ukochany kraj, „Tygodnik Morski” 1968 nr 9, z dn. 3 marca
  • 1968Monsunowa kołysanka, „Tygodnik Morski” 1968 nr 13 z dn. 31 marca
  • 1968Pożegnanie bramina, „Tygodnik Morski” 1968 nr 16 z dn. 21 kwietnia
  • 1968Mister Jack Malang, „Tygodnik Morski” 1968 nr 36 z dn. 8 września
  • 1969Rafa (opowiadanie), „Kultura” 1969 nr 48 z dn. 30 listopada
  • 1969Sonata szczecińska, „7-my Głos Tygodnia” 1969 z grudnia
  • 1969Prawo dżungli, „Tygodnik Morski” z dn. 23 lutego 1969
  • 1975„Polocean” (reportaż), „Morze” 1975 nr 10
  • 1976Maniana (opowiadanie), „Dziennik Bałtycki” 1976 z dn. 10 stycznia
  • 1976Księżniczka Zulia, „Dziennik Bałtycki” 1976 nr 71, z dn. 27-28 marca
  • 1976W krainie boga Pachacámac (korespondencja własna z Peru), „Dziennik Bałtycki” 1976 nr 88 z dn. 18-19 kwietnia
  • 1976Pustynne miraże (korespondencja własna z Peru), „Dziennik Bałtycki” z dn. 19 czerwca 1976
  • 1976Bożek z osady La Curva, (korespondencja własna z Peru), „Dziennik Bałtycki” 1976 nr 162 z dn. 17-18 lipca
  • 1976Muerte Pisco (korespondencja własna z Peru), „Dziennik Bałtycki” 1976 nr 259 z dn. 12-14 listopada
  • 1976Ludzie z dżungli, „Dziennik Bałtycki” 1976 nr 271 z dn. 27-28 listopada
  • 1976Gdzie ci piraci, gdzie?, „Głos Wybrzeża” 1976 z dn. 10 marca
  • 1976Droga nad chmurami, „Głos Wybrzeża” 1976 nr 19
  • 1976Za sztormami i morzami, „Nasza Trybuna” 1976 nr 10
  • 1976W cieniu wulkany El Mi Sti, „Wieczór” 1976 z dn. 18 października 1976
  • 1976Arequipa - La Unika, „Wieczór” 1976 z dn. 19 października
  • 1977Pięcioramienny świecznik, „Dziennik Bałtycki” 1977 z dn. 26-27 lutego 1977
  • 1977„Czarna Błyskawica” (korespondencja własna z Kolumbii), „Dziennik Bałtycki” 1977 nr 130 z dn. 11-12 czerwca
  • 1977Drugi brzeg, „Dziennik Bałtycki” 1977 z dn. 27 sierpnia
  • 1977Wieczór w Tokaju (korespondencja własna z Węgier), „Dziennik Bałtycki” 1977 nr 205 z dn. 10-11 września
  • 1979Western Samoa „Dziennik Bałtycki” 1979 nr 37 z dn. 17-18 lutego
  • 1979Żmija ptaka Cucu Bar, „Dziennik Bałtycki” 1979 nr 88 z dn. 21-22 kwietnia
  • 1979Diamentowa Zatoka (korespondencja własna), „Dziennik Bałtycki” 1979 nr 100 z dn. 5-6 maja
  • 1979Tasmańskie wspomnienie, „Dziennik Bałtycki” 1979 nr 117 z dn. 26-27 maja
  • 1979Tina z Istana Klang, „Dziennik Bałtycki” 1979 z dn. 23 czerwca
  • 1979Joseph Conrad nie śnił, „Dziennik Bałtycki” 1979 nr 162 z dn. 20-22 lipca
  • 1980Kandelabr Andów, „Dziennik Bałtycki” 1980 nr 117 z dn. 24-25 maja
  • 1980I tym razem udało się 1980 z kwietnia
  • 1980W kolebce rzutu Mercatora 1980 z maja
  • 1980W brylantowym grodzie Rubensa, „Nasza Trybuna” 1980 nr 4 z dn. 15 lutego
  • 1980Ulica wielkiego zegara, „Nasza Trybuna” 1980 z dn. 1 marca
  • 1980Brama Słońca, „Nasza Trybuna” 1980 z dn. 30 kwietnia



Sport i podróże



Odznaczenia

  • 1954 – Medal Dziesięciolecia
  • 1955 – Złoty Krzyż Zasługi
  • 1956 – srebrna odznaka „Zasłużony Pracownik Morza”
  • 1957srebrna Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego
  • 1971 – złota odznaka „Zasłużony Pracownik Morza”
  • 1978 – złota odznaka „Zasłużony Pracownik Handlu Zagranicznego”
  • 1984 – Kolarska Odznaka Turystyczna „Za Wytrwałość”



Ciekawostki

  • W dniu 17 maja 1966 roku kpt. ż.w. Antoni Strzelbicki – dowódca statku PLO „Janek Krasicki”, i red. Stanisław Dauksza – pasażer tego statku, przekazali Centralnemu Muzeum Morskiemu w Gdańsku kilka przywiezionych z Tasmanii fragmentów wraku statku „Otago”, którym dowodził Józef Konrad Korzeniowski



Bibliografia

Inne





IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz