Stanisław Helsztyński

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 14:59, 17 sty 2019 autorstwa Sylwia Wesołowska (dyskusja | edycje) (Utworzono nową stronę "Stanisław Helsztyński właśc. Stanisław Skorupka (ur. 13 kwietnia 1891 r. w Kosowie nad Obrą, zm. 14 maja 1986 r. w Warszawie) – polski historyk literatury, angli...")
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisław Helsztyński właśc. Stanisław Skorupka (ur. 13 kwietnia 1891 r. w Kosowie nad Obrą, zm. 14 maja 1986 r. w Warszawie) – polski historyk literatury, anglista, tłumacz, powieściopisarz i poeta.

Syn Tomasza Skorupki i Zuzanny z Klupsiów. W latach 1897-1904 uczęszczał do szkoły w Siemowie, po czym rozpoczął naukę we wstępnej klasie seminarium nauczycielskiego we Wschowie. Ze względu na zbyt germanizacyjny charakter tej placówki przeniósł się do Gimnazjum im. Jana Sobieskiego w Krakowie, gdzie w 1913 r. zdał egzamin dojrzałości z wyróżnieniem. W tym samym czasie podjął on pierwsze własne próby literackie, które zostały ogłoszone w szkolnym miesięczniku „Meteor”. Po maturze rozpoczął studia teologiczne w Instytucie Filozofii i Biblistyki w Krakowie, które przerwał w 1915 r., po czym rozpoczął studia filozoficzne na uniwersytecie w Monasterze. W 1916 r. przeniósł się do Monachium, gdzie zaczął studiować anglistykę i romanistykę. W lipcu 1917 r. został wcielony do armii niemieckiej. Przeszkolenie wojskowe przeszedł w garnizonie monachijskim, po czym jesienią znalazł się na froncie francuskim. Po miesiącu wycofano go z jednostki liniowej i skierowano do zarządu niemieckich wojsk okupacyjnych w Północnej Francji i Belgii w charakterze tłumacza. Po załamaniu się ofensywy niemieckiej w 1918 r. jego jednostka rozpoczęła wycofywanie się przez terytorium Belgii. W Akwizgranie opuścił ją i przez Berlin, Leszno dotarł do Kosowa w grudniu 1918 r. Wtedy też oznajmił on rodzicom o swojej decyzji o nie kontynuowaniu studiów teologicznych, co spotkało się z ich ostrą reakcją. Konflikt zakończył się zrzeczeniem się przez Stanisława Helsztyńskiego schedy z działów majątkowych, a także zerwaniem kontaktu na trzy lata. Po krótkim pobycie wyjechał do Poznania, gdzie kontynuował studia na nowoutworzonym Uniwersytecie Poznańskim. W ich trakcie wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego i ukończył Podchorążówkę w Poznaniu oraz w Warszawie. Otrzymawszy 29 listopada 1919 r. nominację na podporucznika, wysłany został pod Bezdany koło Wilna, gdzie uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Po jej zakończeniu, 26 lutego 1921 r., złożył końcowy egzamin na Uniwersytecie w Poznaniu uprawniający do nauczania języka francuskiego, angielskiego i pedagogiki w szkołach średnich. Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę w żeńskim gimnazjum w Toruniu, gdzie poznał swoją przyszłą żonę, Janinę z Polskich, po czym w 1922 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie rozpoczął pracę w gimnazjum Ludwika Lorentza, kontynuując przy tym pracę naukową w dziedzinie anglistyki. W 1926 r. - jako pierwszy w niepodległej Polsce - uzyskał doktorat, a następnie został asystentem profesora Andrzeja Tretiaka. Od 1928 r. był stałym współpracownikiem „Wiadomości Literackich”, dla których do 1939 r. przygotował około 150 artykułów omawiających literaturę anglosaską . [1]

Podczas II wojny światowej brał udział w tajnym nauczaniu, m. in. od połowy maja 1940 r. był dyrektorem tajnego gimnazjum i liceum Lorentza. W kwietniu 1945 r. został powołany na organizatora i pierwszego polskiego kuratora Okręgu Szkolnego w Szczecinie, tworząc podwaliny polskiego szkolnictwa podstawowego i średniego na terenie całego Pomorza Zachodniego. Przebywał tutaj do 30 sierpnia 1945 r., aktywnie przygotowując w tym czasie pierwszy polski rok szkolny w regionie. Plonem literackiego pobytu Helsztyńskiego na Pomorzu Zachodnim był cykl reportaży „W piastowskich grodach Pomorza”. Po powrocie do Warszawy obronił pracę habilitacyjną z historii literatury angielskiej i amerykańskiej. 17 listopada 1946 r. został docentem, a 16 czerwca 1951 r. otrzymał tytuł profesora filologii angielskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Z sukcesem udało mu się reaktywować warszawską anglistykę uniwersytecką. W latach 1951-1953 kierował on również katedrą anglistyki we Wrocławiu. Do 1961 r. pracował na Uniwersytecie Warszawskim. Pod jego kierunkiem powstało kilkaset prac magisterskich i doktorskich. Przez cały ten czas prowadził przy tym ożywioną działalność naukową. W 1951 r. przyjęto go w poczet członków Komitetu Neofilologicznego Polskiej Akademii Nauk, a w 1960 r. został stypendystą fundacji Forda w Stanach Zjednoczonych. W 1961 r. Helsztyński przeszedł na emeryturę, poświęcając się pracy pisarskiej. Zmarł 14 kwietnia 1986 r. w Warszawie, spoczywając na Powązkach. Jego symboliczny grób znajduje się w Starym Gostyniu w kwaterze rodzinnej Skorupków.

Twórczość: Zadebiutował książką Ks. Ignacy Skorupka (1923). Główne miejsce w jego dorobku zajmowały studia dotyczące pisarzy angielskich i amerykańskich, przede wszystkim Williama Szekspira (pierwsza polska biografia źródłowa Człowiek ze Stratfordu 1963) oraz ich recepcji w Polsce (np. Polskie przekłady Miltona iPope'a 1928, Przekłady szekspirowskie w Polsce wczoraj i dziś 1954). W kręgu jego zainteresowań znajdowała się również Młoda Polska, a zwłaszcza jej dwaj przedstawiciele – Stanisław Przybyszewski i Jan Kasprowicz. Autor licznych skryptów oraz podręczników akademickich. Wydał dwie antologie własnych tłumaczeń poetyckich: „Liryka angielska XX w.” (1929) i „Katoliccy poeci Anglii” (1939) .[2]


Dzieła:

• S. Helsztyński, Zmierzch Popielidów - saga z drugiej połowy IX wieku, Poznań 1973 • S. Helsztyński, Apokryf śląski, Warszawa 1981 • S. Helsztyński: Shakespeare, Warszawa 1974 • S. Helsztyński: Feliks i Lucyna. Historia z życia Gostynia i Rydzyny w XVIII wieku, Warszawa 1979 • S. Helsztyński, Pluton Kosynierów, Warszawa 1970 • S. Helsztyński, Dobranoc, miły Książę, Warszawa 1971 • S. Helsztyński, Kronika Maura. Wielkość i upadek Piotra Włostowica. Warszawa 1973 • S. Helsztyński, Uczeń Amosa, Warszawa 1976 • S. Helsztyński, Sekretarz królowej Zofii. Kronika Grzegorza Patronika Bieczanina, Kraków 1977 [3]


Nagrody:

• Szczecińska Nagroda Artystyczna za cykl reportaży „W piastowskich grodach Pomorza Zachodniego” (1948) • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za serię dwunastu opowieści milenijnych (1961) • Nagroda Leszczyńskiego Towarzystwa Kulturalnego za upowszechnianie tradycji kulturalnych regionu (1977) • Nagroda Młodych im. Włodzimierza Pietrzaka (1979)] • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za całokształt twórczości literackiej (1981)


Odznaczenia:

• Srebrny Wawrzyn Akademicki (1937) • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1956) • Odznaka Frontu Jedności Narodu (1979) • Odznaka „Za zasługi dla województwa leszczyńskiego” (1982) [4]


Ciekawostki:

Patron Szkoły Podstawowej nr 51 w Szczecinie . [5]


Bibliografia: 1. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. III: G-J, Jadwiga Czachowska (red.), Alicja Szałagaj, Warszawa 1994 2. Frankel M., Stanisław Helsztyński, Józef Kania - kuratorzy oświaty szczecińskiej (1945-1947), [w:] Pomorze Zachodnie w tysiącleciu, red. P. Bartnik, Szczecin 2000 3. Frankel M., Pionier oświaty i literat, „Gazeta na Pomorzu”, nr 302, 1999 4. Helsztyński S., [w:]Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa-Poznań 1981 5. Furmańczyk W., Tabula Gratulatoria. Na 85-lecie Profesora Helsztyńskiego, UW Acta Philologica, nr 9, 1979

  1. Biogram na stronie Muzeum w Gostyniu, [dostęp 28 listopada 2018].
  2. W. Furmańczyk, Tabula Gratulatoria. Na 85-lecie Profesora Helsztyńskiego, UW Acta Philologica, nr 9, 1979.
  3. W. Furmańczyk, Bibliografia prac Profesora Helsztyńskiego, UW Acta Philologica, nr 9, 1979; W. Matuszewska, Stanisław Helsztyński 1891-1986 (bibliografia - wybór), Leszno 1987.
  4. Kalendarium, [w:] Stanisław Helsztyński: Kronika rodzinna. Warszawa/ 1987, s. 389.
  5. https://sp51.szczecin.pl/szkola/jak-pracujemy/patron, [dostęp: 28 listopada 2018].