Ulica Korsarzy: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 28 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 
{{Ulica infobox
 
{{Ulica infobox
 
| ulica_nazwa = Ulica Korsarzy  
 
| ulica_nazwa = Ulica Korsarzy  
| ulica_grafika = ulica_brak.jpg
+
| ulica_grafika = Korsarzy.jpg  
| grafika_opis = {{Pomoz_foto_ulica}}  
+
| grafika_opis = Ulica Korsarzy  
 
| nazwa_pelna = [[w:Korsarz|Korsarzy]]  
 
| nazwa_pelna = [[w:Korsarz|Korsarzy]]  
| nazwa_dawna =
+
| nazwa_dawna = Podwale (1. poł. lat 60 XX w.)
| nazwa_niemiecka = Grosse Ritterstraße  
+
| nazwa_niemiecka = Große Ritterstraße  
 
| dzielnica = [[Śródmieście]]  
 
| dzielnica = [[Śródmieście]]  
 
| osiedle = [[Stare Miasto]]  
 
| osiedle = [[Stare Miasto]]  
 
| dlugosc = 110,6
 
| dlugosc = 110,6
| mapa_google = http://maps.google.pl/maps?q=Korsarzy,+Szczecin&hl=pl&ll=53.426783,14.559846&spn=0.006482,0.016512&sll=53.467965,14.55192&sspn=0.006476,0.016512&vpsrc=6&t=h&z=17&iwloc=A
+
| mapa_google = http://maps.google.pl/maps?q=Korsarzy,+Szczecin&hl=pl&ll=53.426783,14.559846&spn=0.006482,0.016512&sll=53.467965,14.55192&sspn=0.006476,0.016512&vpsrc=6&t=h&z=17&iwloc=A
| ulica_nazwa_mapa =Korsarzy}}
+
| google_street = https://maps.google.pl/maps?q=Korsarzy,+Szczecin&hl=pl&ll=53.427128,14.558558&spn=0.006316,0.016512&sll=53.467965,14.55192&sspn=0.006476,0.016512&t=h&hnear=Korsarzy,+Szczecin,+Zachodniopomorskie&z=17&layer=c&cbll=53.42707,14.558697&panoid=AaaS9FmO0_GK1iXyQX1m8w&cbp=12,129.32,,0,-6.37
 +
| ulica_nazwa_mapa =Korsarzy}}
 +
[[Kategoria:Ulice Szczecina]]
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
{{DEFAULTSORT:Korsarzy}}
 
{{DEFAULTSORT:Korsarzy}}
[[Kategoria:Historyczne ulice Szczecina]]
+
'''Ulica Korsarzy''' (niem. ''Große Ritterstraße''), nazwa historyczna „Przy murze miejskim”, także „Ulica Wielka Rycerska”. Łączy obecną ulicę [[Ulica Farna|Farną]] z prostopadłą do niej ulicą [[Ulica Rycerska|Rycerską]] i umożliwia dojście do [[Zamek Książąt Pomorskich|Zamku Książąt Pomorskich]]. Istniejąca po obu stronach ulicy zabudowa mieszkalna została całkowicie zniszczona podczas bombardowań alianckich w ciągu 2. wojnie światowej. W [[1945]] roku została nazwana ulicą Korsarzy, a w latach 60. [[XX wiek]]u odbudowano tylko budynki od południowej strony (Korsarzy 2-32).
 
+
== Historia ulicy ==
'''Ulica Korsarzy''' (niem. Große Ritterstraße), łączy obecną ulicę Farną z prostopadłą do niej ulicą [[Rycerska|Rycerską]] i umożliwia dojście do [[Zamek |Zamku Książąt Pomorskich]]. Istniejąca po obu stronach ulicy zabudowa mieszkalna została całkowicie zniszczona podczas bombardowań alianckich w 2. wojnie światowej. W [[1945]] roku została nazwana ulicą Korsarzy /.../
+
Zanim obecna ulica Korsarzy zyskała miano ulicy „Wielkiej Rycerskiej” (''Große Ritterstraße''), przez kilka stuleci była wąskim przejściem wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Farnej (''Große Domstraße''). Pierwsza znana nam wzmianka pochodząca z końca [[XIV wiek]]u określa to przejście jako położone [[Średniowieczne mury obronne Szczecina|„po stronie murów]] /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona” (''penes murum apud S. Ottonem''). Jeszcze na początku [[XVIII wiek]]u przejście to określano nazwą „przy murze miejskim” (''beym Stadt Maur''). Stanowiła dojście do budynków stanowiących [[Stan posiadania kościoła Mariackiego w Szczecinie|własność kościoła Mariackiego]]. Po zburzeniu murów miejskich w drugiej połowie XVIII w. powstała tu ulica o nazwie „Przy Fosie” (''am Graben''). Po zabudowaniu jej północnej strony pod koniec XVIII wieku określano ją mianem ulicy „Zamkowej” (''Schloßstraße''), a jej przedłużenie przy północnym skrzydle zamku nazwano „Na tyłach zamku” (''Hinterm Schloß''). Na początku [[XIX wiek]]u położone przy niej budynki nosiły już adres ulicy „Wielkiej Rycerskiej” (''Große Ritterstraße'') dla odróżnienia od pobliskiej ulicy [[Rycerska|''Kleine Ritterstraße'']].
 
+
===Przy Murze Miejskim===
==Przy Murze Miejskim (bei der Stadt Maure), obecnie ulica Korsarzy==
+
[[Plik:Sedina Rycerska 1.jpg|200px|thumb|left|Położenie ulicy [[Rycerska|„''ridderstrate''”]] i „''bi der muren''”, 1594]]
 
+
[[Plik:Beym_Stadt_Maur.jpg|200px|thumb|right|Przejście przy murze miejskim, 1706
Wąskie przejście położone wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Große Domstraße [Farna], początkowo określano nazwą „po stronie murów [przyległych do kościoła] Świętego Ottona” (penes murum apud S. Ottonem, 1374), w odróżnieniu od kolejnego odcinka po drugiej stronie ulicy Wielkiej Tumskiej, położonego na wysokości kościoła Mariackiego i zwanego „po stronie murów przy [kościele] Najświętszej Marii Panny” (apud beatam virginem penes murum, 1383). Z czasem przejście to określano nazwą „przy murach pomiędzy [kościołem] św. Ottona a kościołem naszej Pani [tj. Mariackim]” (bi der muren tüschen S. Otten und unser vrowem kerken, 1401) lub „[przejściem] przy murach”(bi der muren, 1586), a na krótko przed zburzeniem murów miejskich „Przy Murze Miejskim”(bei der Stadt Maure, 1709). Po likwidacji średniowiecznych umocnień i zasypaniu fos miejskich powstała ulica określana była mianem „Przy Fosie” (am Graben, 1777), i zaliczana do pobliskiej ulicy Rycerskiej (Ritterstraße, 1792) lub Farnej (Grosse Tumstraße, 1792). Powstałe od jej północnej strony wolne działki [od nr 1180b/5 do nr 1178/8], sprzedane w czerwcu 1794 roku pod zabudowę, określano w zachowanych dokumentach, jako działki położone przy ulicy Grosse Ritterstraße (1996, Reg. 453 – 455, 322 i n.), by odróżnić je od zabudowań pobliskiej ulicy Kleine Ritterstraße.  
+
b - przejście Przy Murze Miejskim,
 
+
w - baszty łupinowa prostokątna zamknięta (tzw. Wiekhaus),
W pierwszej połowie XIX wieku, do ulicy Große Ritterstraße zaliczano również zabudowania wzniesiono częściowo na resztkach muru miejskiego od północnej strony skarpy zamkowej i wchodzące w skład zabudowy zamkowej (Hinterm Schloß 832, 833, 834, 835, 836). Wg ksiąg adresowych z tego okresu, Große Ritterstraße Nr. 832 to mieszkanie kustosza zamku, Große Ritterstraße Nr. 835 było oznaczone jako „Königliche Gebäude“, z kolei Große Ritterstraße Nr. 836 było oznaczone jako „Münzhof”. Budynki te zburzono na początku lat pięćdziesiątych XIX wieku (podaję za Johann-Sebastain-Bachinstitut • Stettin, Forum sedina.pl). Wspomniana tu mennica książęca (Münzhof), wymieniona przy wzmiance o dziedzińcu przy kościele św. Ottona, cyt.: „dziedziniec przy [kościele] św. Ottona [w miejscu] gdzie była mennica [książęca](hof by Sunte Otten to der munte werd, 1397), położona była na narożnej działce przy ulicy Małej Rycerskiej (Kleine Ritterstraße 481 [811/1]).
+
S. Otten - Kościół zamkowy św. Ottona,
 
+
J - Junckergasse,
==Ulica Wielka Rycerska (Grosse Ritterstraße), obecnie ulica Korsarzy==
+
M - średniowieczna mennica książęca,
 
+
R - Stajnia Zamkowa,
Teren, na którym położona jest obecna ulica Rycerska, we wczesnym średniowieczu leżał w północno-zachodniej części grodu-świątyni (in castro, 1306), którą miasto przejęło we władanie po 1249 roku. Na obszarze tym występowało kilka uliczek, z których jedną odnotowano w dokumentach jako , (platea castri, 1305, borgstrate, 1399). Jak podaje Hans Kröcher (1914), jej nazwa występuje tu w powiązaniu z położonym tu źródłem solankowym, „przy obok źródła solankowego” (in platea castri iuxta fontem (1344). Natomiast na narożniku obecnej ulicy Korsarzy i Rycerskiej, naprzeciw kościoła św. Ottona, położona była mennica książęca, czyli „przy dziedzińcu [kościelnym] Świętego Ottona, gdzie bito monety” (hof by Sunte Otten to der munte werd, 1397). Ustalenia te skłoniły
+
P - Ulica Kuśnierska,
C. Fredricha (1926, 38) do postawienia tezy, że jest to późniejsza ulica Kleine Ritterstraße.
+
D - Ulica Farna,
 
+
Nr. 83 - książęca kancelaria krajowa,
W ciągu XV stulecia pojawia się dla niej nazwa związana z osiadłą tu rodziną Ridder (1483), której miejsce zamieszkania według Paula von Niessena (1922, 45, 1923, 16), lokowano w pobliżu ulicy Szewców Łataczy. Wynika to z zapisu w jednym z kontraktów z 1492 roku. Znaczenie tej nazwy nie jest jednoznaczne. W zależności, jak zostało zapisane, może oznaczać „rycerza” (ridder), jak również „jeźdźca” (rider, ryder), ale także monetę o wartości 12 guldenów (rider, ryder – gulden, odpowiednik włoskiego florena, bity w mennicy szczecińskiej od czasów Bogusława X).
+
K - cmentarz przy kościele Mariackim,
 
+
C - osiedle przy klasztorze cysterek (Klosterhof),
Nazwa ulicy „ridderstrate” wymieniona została w księgach miejskich w zapisie dotyczącym dziedzicznego sołtysa szczecińskiego Ludeke Wussowa, cyt.:: „dom Ludeke Wussowa na ulicy [zwanej od zamieszkałej tam rodziny] ], którego wieża [stojąca] obok czasowo [służyła] sądowi sołeckiemu [jako więzienie](Ludeke Wussen sin hus in der ridderstrate dar nu tor tidt dat Schultenrichte in is, 1485). Nazwisko Ludeke Wussowa wielokrotnie przewija się w regestach opublikowanych przez K.O. Grotefenda. W jednym z nich Bogusław X stara się m.in. rozstrzygnąć jego spór z Radą Miejską o sołectwo i wynikające z tego kompetencje i dochody. W innym, z 1612 roku, w którym książę Filip II dochodzi do porozumienia z miastem Szczecin w sprawie spornych kwestii, niezałatwionych od wielu lat, wymieniony jest dom sołtysa (Schulzenhaus). W budynku tym, położonym naprzeciw zabudowań zamku, mieszkał wówczas kanclerz książęcy, Martin Chemnitius (1996, Reg. 224, 163, Reg. 353, 153).
+
G - fosa miejska]]
 
+
Wąskie przejście położone wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Farnej, początkowo określano nazwą „po stronie murów /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona” (''penes murum apud S. Ottonem'', [[1374]]), w odróżnieniu od kolejnego odcinka położonego na wysokości [[Kościół Mariacki w Szczecinie|kościoła Mariackiego]], nazywanego „po stronie murów przy /kościele/ Najświętszej Marii Panny” (''apud beatam virginem penes murum'', [[1383]]). Z czasem to przejście określano nazwą „przy murach pomiędzy /kościołem/ św. Ottona a kościołem naszej Pani /tj. Mariackim/” (''bi der muren tüschen S. Otten und unser vrowem kerken'', [[1401]]), lub po prostu /przejściem/ przy murach"(''bi der muren'', [[1586]]). Na początku XVIII wieku, do czasu zburzenia murów miejskich pojawiła się nazwa „/przejście/ przy murze miejskim"(''beym Stadt Maur'', [[1706]]), jak odnotowano to na szkicu zamieszczonym w [[Szwedzki spis katastralny|katastrze szwedzkim]]. <ref>[http://www.dhm.uni-greifswald.de/textband/band_68/directory_Band_68.djvu ''Matrikelkarten der Landesaufnahme von Schwedisch-Pommern'' 1692-1709], Rep. 6a, Bd. 68, s. 307. (172/398).</ref> Przyległe do niej od strony południowej parcele od nr 91 do nr 93, będące własnością [[Stan posiadania kościoła Mariackiego w Szczecinie|Fundacji Mariackiej]], kataster szwedzki zalicza do obszaru ulicy [[Kuśnierska|Kuśnierskiej]] (''Poeltzerstraß'', 1706), podobnie jak wykaz właścicieli budynków umieszczony na planie miasta z [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI|1721]] roku (''Peltzer Straß'' 482-485, [[1721]]).
W XVII wieku pojawiają się dla niej kolejne określenia jak „Przy domu panującego księcia” (Beim Fürstliche Hause, 1627), czy „Przejście koło zamku” (im Gange beim Schloße, 1659), Określenia te nawiązują do faktu, że ówczesna ulica Rycerska była tylko wąskim przejściem, umożliwiającym dojście do murów miejskich i położonych tam zabudowań, m.in. do kaplicy zamkowej, usytuowanej w północnym skrzydle zamku, do „Nowego Arsenału Najjaśniejszego Księcia Pana” (Fürstlicher Gnade Nie Zeughaus, 1625), usytuowanego w skrzydle zwanym obecnie Menniczym, oraz do stajni i ujeżdżalni książęcej, wzniesionej podczas rozszerzania terenu zamku, wg niektórych źródeł, już w latach 1616/19. Wcześniej, w miejscu wybudowanego skrzydła Menniczego, wzdłuż ulicy posadowione były luźno stojące zabudowania księcia i kilka kamieniczek mieszczańskich, wzniesione na fundamentach z cegły i kamieni.
+
===Ulica Przy Fosie===
Prawdopodobnie to ta uliczka została ujęta w urzędowym wykazie ulic z 1709 roku jako „Junkerstraß”. Jak podaje Fredrich (1926, 35), była to próba wyjaśnienia średniowiecznej nazwy„ridder”, zaginionej w międzyczasie i już nieużywanej oficjalnie. Nie ma jednak potwierdzenia, że użyta tu zamiennie nazwa „Junker” mogłaby mieć związek z zamieszkałymi tu, urodzonymi w stanie rycerskim poddanymi księcia (junker =juncher, jungher, yuncker młodszy syn rodziny panującej, także lennik, junkier, tu nieletni syn lennika, książęcego wasala). Poza tym w innych miastach ulice te określano łacińską nazwą „platea militum” (miles = wojownik, rycerz, także żołnierz stanu szlacheckiego).
+
W latach [[1756]]–[[1758]] zasypano fosę miejską położoną przy [[Plac Żołnierza Polskiego|Placu Parad]] i rozebrano mury miejskie przy uliczce przymurnej, prowadzącej do zamku od przejścia na teren cmentarza przy [[Kościół św. Piotra i św. Pawła w Szczecinie|kościele św. Piotra i Pawła]] usytuowanego w ciągu ulicy Große Domstraße i określanego mianemn „Kamienna Grobla” (''Stein Damm''). Powstałą na miejscu uliczki przymurnej ulicę nazwano „Przy Fosie” (''am Graben'', [[1777]]). Wspomniane wyżej zabudowania Fundacji Mariackiej zaliczano wówczas do pobliskiej ulicy [[Rycerska|Rycerskiej]] (''Ritterstraße'', 1777) lub do ulicy Farnej. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Berlin-Writzen/O [[1876]], Th. 2, Bd. 9, s. 1068-1070.</ref>
 
+
===Ulica Zamkowa===
Usytuowana od strony zachodniej średniowieczna mennica [nr 481/811/1] została przez władze pruskie zamknięta w 1715 roku, natomiast dla uliczki pojawia się nazwa „Przy Masztalerni Książęcej” (am Reitstall, 1721) od wspomnianej „stajni jeździeckiej”, zwanej też „ujeżdżalnią zamkową” [nr 809/3]. W dalszym ciągu określana jest także nazwą „Przy Zamku” (beym Schloß, 1729).
+
W [[1767]] roku cieśla Johann David Müller otrzymał koncesję na zagospodarowanie placu powstałego po zasypaniu fosy położonej wzdłuż domów Fundacji Mariackiej. Wytyczone na nim działki sprzedano w czerwcu [[1794]] roku pod zabudowę, określając je w dokumentach sprzedaży jako położone przy ulicy ''Schloßstraße'', co wynika z pisma szczecińskiego sądu miejskiego do magistratu z [[4 stycznia]] [[1798]] r. (''Schloßstraße'' 1178-1180). <ref>H. K. W. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin''...op. cit., s. 1095–1096;<br/>''Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin [[1243]]–[[1856]]''. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin [[1996]], Reg. 453 – 455, s. 322 i n.</ref>
 
+
[[Plik:Große Ritterstraße.Tab.1.jpg| 400px|thumb|right|Zmiany w numeracji budynków przy ulicy Große Ritterstraße w latach 1706-1945]]
Zanim ułożone do siebie prostopadle uliczki, obecna ulica Rycerska i Korsarzy, otrzymały w 1794 roku nazwę Kleine Ritterstrasse [Mała Rycerska] i Große Ritterstraße [Wielka Rycerska], budynki usytuowane po zachodniej i południowej stronie obu ulic, od nr 479 [808/4] do nr 481 [811/1] i od nr 485 [815/1] do nr 482 [812/4], zaliczano do obszaru ulicy Kuśnierskiej (Pelzerstraß]. Położone tuż za murami miejskimi fosy zasypano na początku panowania pruskiego, wskutek czego powstały po jednej i drugiej stronie muru wolne place, początkowo przeznaczone na place ćwiczeń, i zaliczane najczęściej do obszaru ulicy Große Domstraße [Wielka Tumska].  
+
===Ulica Wielka Rycerska===
 
+
Nazwę ulicy ''Große Ritterstraße'' znajdujemy na planie kpt. Nordta [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI]] z 1721, wpisaną do legendy pod nr 3. Wydaje się jednak, że jest to późniejszy wpis, gdyż w dokumentach źródłowych spotykamy się z nią dopiero na przełomie XVIII/[[XIX wiek]]u. <ref>Na planie z [[1811]] ulica nosiła już nazwę ''Große Ritterstraße'', zob. plan miasta ''Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks Eintheilung'', or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant (w zasobach [[Archiwum Państwowe w Szczecinie|Archiwum Państwowego w Szczecinie]]).</ref> Jej przedłużenie oraz zabudowania (od nr 832 do nr 835), wzniesione na skraju skarpy zamkowej na resztkach muru miejskiego i wchodzące w skład zabudowy zamkowej, określano mianem uliczki ''Hinterm Schloß''. Według [[Stettiner Adreßbuch|ksiąg adresowych]] z tego okresu, budynek nr 832 był mieszkaniem kustosza zamku, natomiast nr 835 był określany jako „Königliche Gebäude”. Po [[1829]] roku nazwa „Hinterm Schloß” zanika i usytuowane na niej zabudowania zostały zaliczone do obszaru ulicy ''Große Ritterstraße''. Stały tam do czasu ich rozbiórki w [[1852]] roku.  
Usytuowana przy nich ulica, umożliwiająca przemieszczanie się na tyłach usytuowanych tam działek, jako uliczka przymurna, była dotąd określaną nazwą „Przy murach [miejskich]” (początkowo jako penes murum, 1374, potem bi der muren, 1586, a na koniec bei der Stadt Maure, 1709). Z czasem obie uliczki zaczęto określać wspólną nazwą ulicy Rycerskiej (Ritterstraße, 1762), ale już w 1777 roku usytuowane od strony dawnej fosy place określano jako położone „Przy Fosie” (am Graben, 1777). Te wolne działki [od nr 1180b/5 do nr 1178/8], sprzedane w czerwcu 1794 roku pod zabudowę, by odróżnić je od zabudowań pobliskiej ulicy Kleine Ritterstraße, wymieniono w zachowanych dokumentach jako działki położone przy ulicy Große Ritterstraße (1996, Reg. 453 – 455, 322 i n.).
+
{{przypisy}}
 
 
Po 1945 roku uliczka Mała Rycerska powraca do historycznej nazwy ulicy Rycerskiej, a Wielka Rycerska, czasowo nosząca nazwę ulicy Podwale, została ulicą Korsarzy.  
 
 
 
 
== Galeria ==
 
== Galeria ==
 
<gallery>
 
<gallery>
Plik:Sedina Rycerska 1.jpg|Położenie ulicy ridderstrate i bi der muren /wg:/ Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu, G. Braun & F. Hogenberg, 1594 (fragment) /kR – ridderstrate, gK – bi der muren, F – fosa przed murami miejskimi, N – Große Domstraße, Sch – Schloß, U – Bullenstraße/
+
Plik:Sedina Korsarzy 1.JPG|Tyły zabudowań położonych przy fosie zamkowej w [[1829]] r.<br/>(''Hinterm Schloß'' 833-835)
Plik:Sedina Rycerska 2.JPG|Zakres obszaru Ritterstraße, Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment) /kR – Kleine Ritterstraße, gK – Große Ritterstraße, m – Masztalernia Książęca, F – fosa przed murami miejskimi, N – Große Domstraße, Sch – Schloß, T – Pelzerstraße, U – Bullenstraße/
+
Plik:Große Ritterstraße.1.jpg|Ulica ''Große Ritterstraße'', ok. 1926
Plik:Sedina Korsarzy 1.JPG|Tyły zabudowań położonych przy fosie zamkowej w 1829 r., fragment obrazu Augusta Ludwiga Mosta „Schloß Stettin von der Mitternachtsseite”
+
Plik:Große Ritterstraße.2..jpg|Ulica ''Große Ritterstraße'', [[1905]]-[[1935]]
Plik:Sedina Korsarzy 2.JPG|Zasięg północnej uliczki przymurnej „bi der muren”, Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment)
+
Plik:Große Ritterstraße.3.jpg|Ulica ''Große Ritterstraße'' po nalocie bombowym z 20/[[21 kwietnia]] [[1943]] roku
/a – „przy murze miejskim“, b – „od strony murów“, c – Prinzipalien, d – „przymurna“. f – fosy miejskie, B – Mühlentor, C – Große Wollweberstraß, E – Im Saltzgas, F – Mühlenstraß, G – bey Marienkirch, M – St. Marien – Kirche, N – Große Duhmstraß,S – Schloß, x – Dziedziniec Biskupi (Nr. 4)/
+
Plik:Korsarzy.1.jpg|Budynki przy ulicy Korsarzy 2-32 po odbudowie w latach 60. [[XX wiek]]u
 
</gallery>
 
</gallery>
 +
== Bibliografia ==
 +
* ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von [[Hugo Lemcke|H. Lemcke]], zweite neubearbeitete Auflage von [[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]]. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin [[1926]].
 +
* Berghaus H.K.W., ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Berlin-Writzen/O 1876, Th. 2, Bd. 9.
 +
* Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bde. 68-71 (Text- und Beschreibungsbände http://greif.uni-greifswald.de/geogreif/?p=4552&coll_id=71).
 +
* ''Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243–1856''. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin 1996.
  
== Bibliografia ==
+
==Linki zewnętrzne ==  
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/02/05/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-20/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (20) - na portalu sedina.pl]
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/02/05/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-20/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (20) - na portalu sedina.pl]
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/04/02/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-26/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (26) - na portalu sedina.pl]
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/04/02/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-26/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (26) - na portalu sedina.pl]
 +
* [http://sedina.pl/index.php/2010/09/09/fotografia-lotnicza-z-1937-r-11/ Fotografia lotnicza z 1937 r. (11)- na portalu sedina.pl]
 +
* [http://sedina.pl/index.php/2010/09/16/fotografia-lotnicza-z-1937-r-12/ Fotografia lotnicza z 1937 r. (12) - na portalu sedina.pl]
 +
* [http://sedina.pl/index.php/2010/09/30/fotografia-lotnicza-z-1937-r-13/ Fotografia lotnicza z 1937 r. (13) - na portalu sedina.pl]
 +
* [http://sedina.pl/index.php/2010/11/24/uzupelnienie-do-historii-zabudowy-placu/ Uzupełnienie do historii zabudowy placu… - na portalu sedina.pl]
 +
  
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 +
[[Kategoria:Ulice Szczecina]]
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
[[Kategoria:Historyczne ulice Szczecina]]
 
[[Kategoria:Historyczne ulice Szczecina]]

Aktualna wersja na dzień 21:57, 29 kwi 2015

Ulica Korsarzy
Śródmieście
Ulica Korsarzy
Ulica Korsarzy
  Nazwa pełna Korsarzy
  Inne nazwy Podwale (1. poł. lat 60 XX w.)
  Nazwa niemiecka Große Ritterstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 110,6
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Korsarzy (niem. Große Ritterstraße), nazwa historyczna „Przy murze miejskim”, także „Ulica Wielka Rycerska”. Łączy obecną ulicę Farną z prostopadłą do niej ulicą Rycerską i umożliwia dojście do Zamku Książąt Pomorskich. Istniejąca po obu stronach ulicy zabudowa mieszkalna została całkowicie zniszczona podczas bombardowań alianckich w ciągu 2. wojnie światowej. W 1945 roku została nazwana ulicą Korsarzy, a w latach 60. XX wieku odbudowano tylko budynki od południowej strony (Korsarzy 2-32).

Historia ulicy

Zanim obecna ulica Korsarzy zyskała miano ulicy „Wielkiej Rycerskiej” (Große Ritterstraße), przez kilka stuleci była wąskim przejściem wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Farnej (Große Domstraße). Pierwsza znana nam wzmianka pochodząca z końca XIV wieku określa to przejście jako położone „po stronie murów /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona” (penes murum apud S. Ottonem). Jeszcze na początku XVIII wieku przejście to określano nazwą „przy murze miejskim” (beym Stadt Maur). Stanowiła dojście do budynków stanowiących własność kościoła Mariackiego. Po zburzeniu murów miejskich w drugiej połowie XVIII w. powstała tu ulica o nazwie „Przy Fosie” (am Graben). Po zabudowaniu jej północnej strony pod koniec XVIII wieku określano ją mianem ulicy „Zamkowej” (Schloßstraße), a jej przedłużenie przy północnym skrzydle zamku nazwano „Na tyłach zamku” (Hinterm Schloß). Na początku XIX wieku położone przy niej budynki nosiły już adres ulicy „Wielkiej Rycerskiej” (Große Ritterstraße) dla odróżnienia od pobliskiej ulicy Kleine Ritterstraße.

Przy Murze Miejskim

Położenie ulicy ridderstrate i „bi der muren”, 1594
Przejście przy murze miejskim, 1706 b - przejście Przy Murze Miejskim, w - baszty łupinowa prostokątna zamknięta (tzw. Wiekhaus), S. Otten - Kościół zamkowy św. Ottona, J - Junckergasse, M - średniowieczna mennica książęca, R - Stajnia Zamkowa, P - Ulica Kuśnierska, D - Ulica Farna, Nr. 83 - książęca kancelaria krajowa, K - cmentarz przy kościele Mariackim, C - osiedle przy klasztorze cysterek (Klosterhof), G - fosa miejska

Wąskie przejście położone wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Farnej, początkowo określano nazwą „po stronie murów /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona” (penes murum apud S. Ottonem, 1374), w odróżnieniu od kolejnego odcinka położonego na wysokości kościoła Mariackiego, nazywanego „po stronie murów przy /kościele/ Najświętszej Marii Panny” (apud beatam virginem penes murum, 1383). Z czasem to przejście określano nazwą „przy murach pomiędzy /kościołem/ św. Ottona a kościołem naszej Pani /tj. Mariackim/” (bi der muren tüschen S. Otten und unser vrowem kerken, 1401), lub po prostu „/przejściem/ przy murach"(bi der muren, 1586). Na początku XVIII wieku, do czasu zburzenia murów miejskich pojawiła się nazwa „/przejście/ przy murze miejskim"(beym Stadt Maur, 1706), jak odnotowano to na szkicu zamieszczonym w katastrze szwedzkim. [1] Przyległe do niej od strony południowej parcele od nr 91 do nr 93, będące własnością Fundacji Mariackiej, kataster szwedzki zalicza do obszaru ulicy Kuśnierskiej (Poeltzerstraß, 1706), podobnie jak wykaz właścicieli budynków umieszczony na planie miasta z 1721 roku (Peltzer Straß 482-485, 1721).

Ulica Przy Fosie

W latach 17561758 zasypano fosę miejską położoną przy Placu Parad i rozebrano mury miejskie przy uliczce przymurnej, prowadzącej do zamku od przejścia na teren cmentarza przy kościele św. Piotra i Pawła usytuowanego w ciągu ulicy Große Domstraße i określanego mianemn „Kamienna Grobla” (Stein Damm). Powstałą na miejscu uliczki przymurnej ulicę nazwano „Przy Fosie” (am Graben, 1777). Wspomniane wyżej zabudowania Fundacji Mariackiej zaliczano wówczas do pobliskiej ulicy Rycerskiej (Ritterstraße, 1777) lub do ulicy Farnej. [2]

Ulica Zamkowa

W 1767 roku cieśla Johann David Müller otrzymał koncesję na zagospodarowanie placu powstałego po zasypaniu fosy położonej wzdłuż domów Fundacji Mariackiej. Wytyczone na nim działki sprzedano w czerwcu 1794 roku pod zabudowę, określając je w dokumentach sprzedaży jako położone przy ulicy Schloßstraße, co wynika z pisma szczecińskiego sądu miejskiego do magistratu z 4 stycznia 1798 r. (Schloßstraße 1178-1180). [3]

Zmiany w numeracji budynków przy ulicy Große Ritterstraße w latach 1706-1945

Ulica Wielka Rycerska

Nazwę ulicy Große Ritterstraße znajdujemy na planie kpt. Nordta Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI z 1721, wpisaną do legendy pod nr 3. Wydaje się jednak, że jest to późniejszy wpis, gdyż w dokumentach źródłowych spotykamy się z nią dopiero na przełomie XVIII/XIX wieku. [4] Jej przedłużenie oraz zabudowania (od nr 832 do nr 835), wzniesione na skraju skarpy zamkowej na resztkach muru miejskiego i wchodzące w skład zabudowy zamkowej, określano mianem uliczki Hinterm Schloß. Według ksiąg adresowych z tego okresu, budynek nr 832 był mieszkaniem kustosza zamku, natomiast nr 835 był określany jako „Königliche Gebäude”. Po 1829 roku nazwa „Hinterm Schloß” zanika i usytuowane na niej zabudowania zostały zaliczone do obszaru ulicy Große Ritterstraße. Stały tam do czasu ich rozbiórki w 1852 roku.

Przypisy

  1. Matrikelkarten der Landesaufnahme von Schwedisch-Pommern 1692-1709, Rep. 6a, Bd. 68, s. 307. (172/398).
  2. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1876, Th. 2, Bd. 9, s. 1068-1070.
  3. H. K. W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin...op. cit., s. 1095–1096;
    Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 12431856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin 1996, Reg. 453 – 455, s. 322 i n.
  4. Na planie z 1811 ulica nosiła już nazwę Große Ritterstraße, zob. plan miasta Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung, or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant (w zasobach Archiwum Państwowego w Szczecinie).

Galeria

Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1876, Th. 2, Bd. 9.
  • Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bde. 68-71 (Text- und Beschreibungsbände http://greif.uni-greifswald.de/geogreif/?p=4552&coll_id=71).
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243–1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin 1996.

Linki zewnętrzne




IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk