Ulica Korsarzy: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 13: Linia 13:
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
{{DEFAULTSORT:Korsarzy}}
 
{{DEFAULTSORT:Korsarzy}}
 
 
'''Ulica Korsarzy''' (niem. ''Große Ritterstraße''), łączy obecną ulicę [[Farna|Farną]] z prostopadłą do niej ulicą [[Rycerska|Rycerską]] i umożliwia dojście do [[Zamek Książąt Pomorskich|Zamku Książąt Pomorskich]]. Istniejąca po obu stronach ulicy zabudowa mieszkalna została całkowicie zniszczona podczas bombardowań alianckich w 2. wojnie światowej. W [[1945]] roku została nazwana ulicą Korsarzy, a w latach 60. [[XX wiek]]u odbudowano tylko budynki od południowej strony (Korsarzy 2-32).  
 
'''Ulica Korsarzy''' (niem. ''Große Ritterstraße''), łączy obecną ulicę [[Farna|Farną]] z prostopadłą do niej ulicą [[Rycerska|Rycerską]] i umożliwia dojście do [[Zamek Książąt Pomorskich|Zamku Książąt Pomorskich]]. Istniejąca po obu stronach ulicy zabudowa mieszkalna została całkowicie zniszczona podczas bombardowań alianckich w 2. wojnie światowej. W [[1945]] roku została nazwana ulicą Korsarzy, a w latach 60. [[XX wiek]]u odbudowano tylko budynki od południowej strony (Korsarzy 2-32).  
 
 
== Historia ulicy ==
 
== Historia ulicy ==
 
+
Zanim obecna ulica Korsarzy zyskała miano ulicy "Wielkiej Rycerskiej" (''Große Ritterstraße''), stanowiła przez kilka stuleci wąskie przejście wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy [[Farna|Farnej]] (''Große Domstraße''). Pierwsza znana nam wzmianka pochodząca z końca [[XIV wiek]]u określa to przejście jako położone [[Średniowieczne mury obronne Szczecina|"po stronie murów]] /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona" (''penes murum apud S. Ottonem''). Jeszcze na początku [[XVIII wiek]]u nazywane było przejściem "przy murze miejskim" (''beym Stadt Maur''). Stanowiła dojście do budynków stanowiących własność kościoła Mariackiego. Po zburzeniu murów miejskich w drugiej połowie XVIII w. powstała tu ulica o nazwie "Przy Fosie" (''am Graben''). Po zabudowaniu jej północnej strony pod koniec XVIII w. określano ją mianem ulicy "Zamkowej" (''Schloßstraße''), a jej przedłużenie przy północnym skrzydle zamku nazwano "Na tyłach zamku" (''Hinterm Schloß''). Na początku [[XIX wiek]]u położone przy niej budynki noszą już adres ulicy "Wielkiej Rycerskiej" (''Große Ritterstraße'') dla odróżnienia od pobliskiej ulicy [[Rycerska|''Kleine Ritterstraße'']].
Zanim obecna ulica Korsarzy zyskała miano ulicy "Wielkiej Rycerskiej" (Große Ritterstraße), stanowiła przez kilka stuleci wąskie przejście wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy [[Farna|Farnej]] (Große Domstraße). Pierwsza znana nam wzmianka pochodząca z końca [[XIV wiek]]u określa to przejście jako położone [[Średniowieczne mury obronne Szczecina|"po stronie murów]] /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona" (''penes murum apud S. Ottonem''). Jeszcze na początku [[XVIII wiek]]u nazywane było przejściem "przy murze miejskim" (''beym Stadt Maur''). Stanowiła dojście do budynków stanowiących własność kościoła Mariackiego. Po zburzeniu murów miejskich w drugiej połowie XVIII w. powstała tu ulica o nazwie "Przy Fosie" (''am Graben''). Po zabudowaniu jej północnej strony pod koniec XVIII w. otrzymała nazwę ulicy "Zamkowej" (''Schloßstraße''), a jej przedłużenie przy północnym skrzydle zamku określano mianem "Na tyłach zamku" (''Hinterm Schloß''). Na początku [[XIX wiek]]u położone przy niej budynki noszą już adres ulicy "Wielkiej Rycerskiej" (''Große Ritterstraße'') dla odróżnienia od pobliskiej ulicy [[Rycerska|''Kleine Ritterstraße'']].
 
 
 
 
===Przy Murze Miejskim (bei der Stadt Maure)===
 
===Przy Murze Miejskim (bei der Stadt Maure)===
 
+
[[Plik:Sedina Rycerska 1.jpg|200px|thumb|left|Położenie ulicy "ridderstrate" i "bi der muren"<br/><center>/wg:/ Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu, G. Braun & F. Hogenberg, [[1594]] (fragment)<br/>/kR – ridderstrate, gK – bi der muren, F – fosa przed murami miejskimi, N – Große Domstraße, Sch – Schloß, U – Bullenstraße/</center>]]
 
[[Plik:beym_Stadt_Maur.1.jpg|200px|thumb|right|Przejście przy murze miejskim (beym Stadt Maur), 1706<br/><center>/według szkicu /w:/ Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bd. 68 (Text- und Beschreibungsbände 68-71), s. 307/</center>]]
 
[[Plik:beym_Stadt_Maur.1.jpg|200px|thumb|right|Przejście przy murze miejskim (beym Stadt Maur), 1706<br/><center>/według szkicu /w:/ Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bd. 68 (Text- und Beschreibungsbände 68-71), s. 307/</center>]]
Wąskie przejście położone wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Farnej, początkowo określano nazwą "po stronie murów /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona" (''penes murum apud S. Ottonem'', [[1374]]), w odróżnieniu od kolejnego odcinka położonego na wysokości [[Kościół Mariacki w Szczecinie|kościoła Mariackiego]], nazywanego "po stronie murów przy /kościele/ Najświętszej Marii Panny" (''apud beatam virginem penes murum'', [[1383]]). Z czasem to przejście określano nazwą "przy murach pomiędzy /kościołem/ św. Ottona a kościołem naszej Pani /tj. Mariackim/" (''bi der muren tüschen S. Otten und unser vrowem kerken'', [[1401]]), lub po prostu "/przejściem/ przy murach"(''bi der muren'', [[1586]]). Na początku XVIII wieku, do czasu zburzenia murów miejskich pojawia się nazwa "/przejście/ przy murze miejskim"(''beym Stadt Maur'', [[1706]]), jak odnotowano to na szkicu zamieszczonym w [[Szwedzki spis katastralny|katastrze szwedzkim]]. <ref>Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bd 68, s. 307.</ref> Przyległe do niej od strony południowej parcele od nr 91 do nr 93, będące własnością [[Stan posiadania kościoła Mariackiego w Szczecinie|Fundacji Mariackiej]], kataster szwedzki zalicza do obszaru ulicy [[Kuśnierska|Kuśnierskiej]] (''Poeltzerstraß'', 1706), podobnie jak wykaz właścicieli budynków umieszczony na planie miasta z [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI|1721]] roku (Peltzer Straß 482-485, [[1721]]).
+
Wąskie przejście położone wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Farnej, początkowo określano nazwą "po stronie murów /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona" (''penes murum apud S. Ottonem'', [[1374]]), w odróżnieniu od kolejnego odcinka położonego na wysokości [[Kościół Mariacki w Szczecinie|kościoła Mariackiego]], nazywanego "po stronie murów przy /kościele/ Najświętszej Marii Panny" (''apud beatam virginem penes murum'', [[1383]]). Z czasem to przejście określano nazwą "przy murach pomiędzy /kościołem/ św. Ottona a kościołem naszej Pani /tj. Mariackim/" (''bi der muren tüschen S. Otten und unser vrowem kerken'', [[1401]]), lub po prostu "/przejściem/ przy murach"(''bi der muren'', [[1586]]). Na początku XVIII wieku, do czasu zburzenia murów miejskich pojawia się nazwa "/przejście/ przy murze miejskim"(''beym Stadt Maur'', [[1706]]), jak odnotowano to na szkicu zamieszczonym w [[Szwedzki spis katastralny|katastrze szwedzkim]]. <ref>Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bd 68, s. 307.</ref> Przyległe do niej od strony południowej parcele od nr 91 do nr 93, będące własnością [[Stan posiadania kościoła Mariackiego w Szczecinie|Fundacji Mariackiej]], kataster szwedzki zalicza do obszaru ulicy [[Kuśnierska|Kuśnierskiej]] (''Poeltzerstraß'', 1706), podobnie jak wykaz właścicieli budynków umieszczony na planie miasta z [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI|1721]] roku (''Peltzer Straß'' 482-485, [[1721]]).
 
 
 
===Ulica Przy Fosie (am Graben)===
 
===Ulica Przy Fosie (am Graben)===
 
+
W latach [[1756]]–[[1758]] zasypano fosę miejską położoną przy [[Plac Żołnierza Polskiego|Placu Parad]] i rozebrano mury miejskie przy uliczce przymurnej, prowadzącej do zamku od przejścia na teren cmentarza przy [[Kościół św. Piotra i św. Pawła w Szczecinie|kościele św. Piotra i Pawła]] usytuowanego w ciągu ulicy Große Domstraße i określanego mianemn "Kamienna Grobla" (''Stein Damm''). Powstałą na miejscu uliczki przymurnej ulicę nazwano "Przy Fosie" (''am Graben'', [[1777]]). Wspomniane wyżej zabudowania Fundacji Mariackiej zaliczano wówczas do pobliskiej ulicy [[Rycerska|Rycerskiej]] (''Ritterstraße'', 1777) lub Farnej. <ref>Berghaus H.K.W., ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Berlin-Writzen/O [[1876]], Th. 2, Bd. 9, s. 1068-1070.</ref>
W latach [[1756]]–[[1758]] zasypano fosę miejską położoną przy [[Plac Żołnierza Polskiego|Placu Parad]] i rozebrano mury miejskie przy uliczce przymurnej, prowadzącej do zamku od przejścia na teren cmentarza przy [[Kościół św. Piotra i św. Pawła w Szczecinie|kościele św. Piotra i Pawła]] usytuowanego w ciągu ulicy Große Domstraße i określanego mianemn "Kamienna Grobla" (''Stein Damm''). Powstałą na miejscu uliczki przymurnej ulicę nazwano "Przy Fosie" (''am Graben'', [[1777]]). Wspomniane wyżej zabudowania Fundacji Mariackiej zaliczano wówczas do pobliskiej ulicy [[Rycerska|Rycerskiej]] (Ritterstraße, 1777) lub Farnej. <ref>Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1876, Th. 2, Bd. 9, s. 1068-70.</ref>
 
 
 
 
===Ulica Zamkowa (Schloßstraße)===
 
===Ulica Zamkowa (Schloßstraße)===
 
+
W [[1767]] roku cieśla Johann David Müller otrzymał koncesję na zagospodarowanie placu powstałego po zasypaniu fosy położonej wzdłuż domów Fundacji Mariackiej. Wytyczone na nim działki sprzedano w czerwcu [[1794]] roku pod zabudowę, określając je w dokumentach sprzedaży jako położone przy ulicy ''Schloßstraße'', co wynika z pisma szczecińskiego sądu miejskiego do magistratu z 4 stycznia [[1798]] r. (''Schloßstraße'' 1178-1180). <ref>Berghaus, H. K. W., Geschichte der Stadt Stettin...op. cit., s. 1095–1096;<br/>''Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin [[1243]]–[[1856]]''. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin [[1996]], Reg. 453 – 455, s. 322 i n.</ref>
W [[1767]] roku cieśla Johann David Müller otrzymał koncesję na zagospodarowanie placu powstałego po zasypaniu fosy położonej wzdłuż domów Fundacji Mariackiej. Wytyczone na nim działki sprzedano w czerwcu [[1794]] roku pod zabudowę, określając je w dokumentach sprzedaży jako położone przy ulicy ''Schloßstraße'', co wynika z pisma szczecińskiego sądu miejskiego do magistratu z 4 stycznia [[1798]] r. (Schloßstraße 1178-1180)<ref>Berghaus, H. K. W., Geschichte der Stadt Stettin..., s. 1095–1096;<br/>Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin [[1243]]–[[1856]]. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin [[1996]], Reg. 453 – 455, s. 322 i n.</ref>
 
 
[[Plik:Große Ritterstraße.Tab.1.jpg| 400px|thumb|right|Zmiany w numeracji budynków przy ulicy Große Ritterstraße w latach 1706-1945]]
 
[[Plik:Große Ritterstraße.Tab.1.jpg| 400px|thumb|right|Zmiany w numeracji budynków przy ulicy Große Ritterstraße w latach 1706-1945]]
 
 
===Ulica Wielka Rycerska (Große Ritterstraße)===
 
===Ulica Wielka Rycerska (Große Ritterstraße)===
 
+
Nazwę ulicy Große Ritterstraße znajdujemy na planie kpt. Nordta [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI]] z 1721, wpisaną do legendy pod nr 3. Wydaje się jednak, że jest to późniejszy wpis, gdyż z nazwą tą spotykamy się w dokumentach źródłowych dopiero na przełomie XVIII/[[XIX wiek]]u. <ref>Na planie z [[1811]] ulica nosi już nazwę Große Ritterstraße, zob. plan miasta Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung, or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant (Archiwum Państwowe w Szczecinie.</ref> Jej przedłużenie oraz zabudowania (od nr 832 do nr 835), wzniesione na skraju skarpy zamkowej na resztkach muru miejskiego i wchodzące w skład zabudowy zamkowej, określano mianem uliczki ''Hinterm Schloß''. Według [[Stettiner Adreßbuch|ksiąg adresowych]] z tego okresu, budynek nr 832 był mieszkaniem kustosza zamku, natomiast nr 835 był określany jako "Königliche Gebäude". Po [[1829]] roku nazwa "Hinterm Schloß" zanika i usytuowane na niej zabudowania zostały zaliczone do obszaru ulicy Große Ritterstraße. Stały tam do czasu ich rozbiórki w [[1852]] roku.  
Nazwę ulicy Große Ritterstraße znajdujemy na planie kpt. Nordta [[Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI]] z 1721, wpisaną do legendy pod nr 3. Wydaje się jednak, że jest to późniejszy wpis, gdyż z nazwą tą spotykamy się w dokumentach źródłowych dopiero na przełomie XVIII/XIX wieku. <ref>Na planie z [[1811]] ulica nosi już nazwę Große Ritterstraße, zob. Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung, or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant (Archiwum Państwowe w Szczecinie.</ref> Jej przedłużenie oraz zabudowania (od nr 832 do nr 835), wzniesione na skraju skarpy zamkowej na resztkach muru miejskiego i wchodzące w skład zabudowy zamkowej, określano mianem uliczki ''Hinterm Schloß''. Według [[Stettiner Adreßbuch|ksiąg adresowych]] z tego okresu, budynek nr 832 był mieszkaniem kustosza zamku, natomiast nr 835 był określany jako "Königliche Gebäude". Po [[1829]] roku nazwa "Hinterm Schloß" zanika i dotychczas zaliczane do niej zabudowania zostały zaliczone do Große Ritterstraße. Stały tam do czasu ich rozbiórki w [[1852]] roku.  
 
 
{{przypisy}}
 
{{przypisy}}
 
 
== Galeria ==
 
== Galeria ==
 
<gallery>
 
<gallery>
Plik:Sedina Rycerska 1.jpg|Położenie ulicy "ridderstrate" i "bi der muren"<br/><center>/wg:/ Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu, G. Braun & F. Hogenberg, 1594 (fragment)<br/>/kR – ridderstrate, gK – bi der muren, F – fosa przed murami miejskimi, N – Große Domstraße, Sch – Schloß, U – Bullenstraße/</center>
+
Plik:Sedina Korsarzy 1.JPG|Tyły zabudowań położonych przy fosie zamkowej w [[1829]] r.<br/>(Hinterm Schloß 833-835)<br/><center>/fragment obrazu Augusta Ludwiga Mosta "''Schloß Stettin von der Mitternachtsseite''"/</center>
Plik:Sedina Korsarzy 1.JPG|Tyły zabudowań położonych przy fosie zamkowej w 1829 r.<br/>(Hinterm Schloß 833-835)<br/><center>/fragment obrazu Augusta Ludwiga Mosta "Schloß Stettin von der Mitternachtsseite"/</center>
 
 
Plik:Große Ritterstraße.1.jpg|Große Ritterstraße, ok. 1926<br/><center>/Galeria sedina.pl/</center>
 
Plik:Große Ritterstraße.1.jpg|Große Ritterstraße, ok. 1926<br/><center>/Galeria sedina.pl/</center>
 
Plik:Große Ritterstraße.2..jpg|Große Ritterstraße, [[1905]]-[[1935]]<br/><center>/Galeria sedina.pl, ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie - MNS/A. Foto/15493/</center>
 
Plik:Große Ritterstraße.2..jpg|Große Ritterstraße, [[1905]]-[[1935]]<br/><center>/Galeria sedina.pl, ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie - MNS/A. Foto/15493/</center>
Linia 48: Linia 36:
 
Plik:Korsarzy.1.jpg|Budynki przy ulicy Korsarzy 2-32 po odbudowie w latach 60. XX wieku<br/><center>/Galeria sedina.pl, /fot. S. Salamon, udostępniono dzięki uprzejmości MINIFOT/</center>
 
Plik:Korsarzy.1.jpg|Budynki przy ulicy Korsarzy 2-32 po odbudowie w latach 60. XX wieku<br/><center>/Galeria sedina.pl, /fot. S. Salamon, udostępniono dzięki uprzejmości MINIFOT/</center>
 
</gallery>
 
</gallery>
 
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==
* Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
+
* ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung [[1926]].
* H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1876, Th. 2, Bd. 9.  
+
* H.K.W. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Berlin-Writzen/O 1876, Th. 2, Bd. 9.  
 
* Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bde. 68-71 (Text- und Beschreibungsbände http://greif.uni-greifswald.de/geogreif/?p=4552&coll_id=71).
 
* Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bde. 68-71 (Text- und Beschreibungsbände http://greif.uni-greifswald.de/geogreif/?p=4552&coll_id=71).
* Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243–1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin 1996.  
+
* ''Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243–1856''. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin 1996.  
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/02/05/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-20/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (20) - na portalu sedina.pl]
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/02/05/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-20/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (20) - na portalu sedina.pl]
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/04/02/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-26/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (26) - na portalu sedina.pl]
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/04/02/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-26/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (26) - na portalu sedina.pl]

Wersja z 11:37, 2 lip 2012

Ulica Korsarzy
Śródmieście
Ulica Korsarzy
Ulica Korsarzy
  Nazwa pełna Korsarzy
  Nazwa niemiecka Grosse Ritterstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 110,6
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
[{{{google_street}}} Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Korsarzy (niem. Große Ritterstraße), łączy obecną ulicę Farną z prostopadłą do niej ulicą Rycerską i umożliwia dojście do Zamku Książąt Pomorskich. Istniejąca po obu stronach ulicy zabudowa mieszkalna została całkowicie zniszczona podczas bombardowań alianckich w 2. wojnie światowej. W 1945 roku została nazwana ulicą Korsarzy, a w latach 60. XX wieku odbudowano tylko budynki od południowej strony (Korsarzy 2-32).

Historia ulicy

Zanim obecna ulica Korsarzy zyskała miano ulicy "Wielkiej Rycerskiej" (Große Ritterstraße), stanowiła przez kilka stuleci wąskie przejście wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Farnej (Große Domstraße). Pierwsza znana nam wzmianka pochodząca z końca XIV wieku określa to przejście jako położone "po stronie murów /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona" (penes murum apud S. Ottonem). Jeszcze na początku XVIII wieku nazywane było przejściem "przy murze miejskim" (beym Stadt Maur). Stanowiła dojście do budynków stanowiących własność kościoła Mariackiego. Po zburzeniu murów miejskich w drugiej połowie XVIII w. powstała tu ulica o nazwie "Przy Fosie" (am Graben). Po zabudowaniu jej północnej strony pod koniec XVIII w. określano ją mianem ulicy "Zamkowej" (Schloßstraße), a jej przedłużenie przy północnym skrzydle zamku nazwano "Na tyłach zamku" (Hinterm Schloß). Na początku XIX wieku położone przy niej budynki noszą już adres ulicy "Wielkiej Rycerskiej" (Große Ritterstraße) dla odróżnienia od pobliskiej ulicy Kleine Ritterstraße.

Przy Murze Miejskim (bei der Stadt Maure)

Położenie ulicy "ridderstrate" i "bi der muren"
/wg:/ Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu, G. Braun & F. Hogenberg, 1594 (fragment)
/kR – ridderstrate, gK – bi der muren, F – fosa przed murami miejskimi, N – Große Domstraße, Sch – Schloß, U – Bullenstraße/
Plik:Beym Stadt Maur.1.jpg
Przejście przy murze miejskim (beym Stadt Maur), 1706
/według szkicu /w:/ Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bd. 68 (Text- und Beschreibungsbände 68-71), s. 307/

Wąskie przejście położone wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Farnej, początkowo określano nazwą "po stronie murów /przyległych do kościoła/ Świętego Ottona" (penes murum apud S. Ottonem, 1374), w odróżnieniu od kolejnego odcinka położonego na wysokości kościoła Mariackiego, nazywanego "po stronie murów przy /kościele/ Najświętszej Marii Panny" (apud beatam virginem penes murum, 1383). Z czasem to przejście określano nazwą "przy murach pomiędzy /kościołem/ św. Ottona a kościołem naszej Pani /tj. Mariackim/" (bi der muren tüschen S. Otten und unser vrowem kerken, 1401), lub po prostu "/przejściem/ przy murach"(bi der muren, 1586). Na początku XVIII wieku, do czasu zburzenia murów miejskich pojawia się nazwa "/przejście/ przy murze miejskim"(beym Stadt Maur, 1706), jak odnotowano to na szkicu zamieszczonym w katastrze szwedzkim. [1] Przyległe do niej od strony południowej parcele od nr 91 do nr 93, będące własnością Fundacji Mariackiej, kataster szwedzki zalicza do obszaru ulicy Kuśnierskiej (Poeltzerstraß, 1706), podobnie jak wykaz właścicieli budynków umieszczony na planie miasta z 1721 roku (Peltzer Straß 482-485, 1721).

Ulica Przy Fosie (am Graben)

W latach 17561758 zasypano fosę miejską położoną przy Placu Parad i rozebrano mury miejskie przy uliczce przymurnej, prowadzącej do zamku od przejścia na teren cmentarza przy kościele św. Piotra i Pawła usytuowanego w ciągu ulicy Große Domstraße i określanego mianemn "Kamienna Grobla" (Stein Damm). Powstałą na miejscu uliczki przymurnej ulicę nazwano "Przy Fosie" (am Graben, 1777). Wspomniane wyżej zabudowania Fundacji Mariackiej zaliczano wówczas do pobliskiej ulicy Rycerskiej (Ritterstraße, 1777) lub Farnej. [2]

Ulica Zamkowa (Schloßstraße)

W 1767 roku cieśla Johann David Müller otrzymał koncesję na zagospodarowanie placu powstałego po zasypaniu fosy położonej wzdłuż domów Fundacji Mariackiej. Wytyczone na nim działki sprzedano w czerwcu 1794 roku pod zabudowę, określając je w dokumentach sprzedaży jako położone przy ulicy Schloßstraße, co wynika z pisma szczecińskiego sądu miejskiego do magistratu z 4 stycznia 1798 r. (Schloßstraße 1178-1180). [3]

Zmiany w numeracji budynków przy ulicy Große Ritterstraße w latach 1706-1945

Ulica Wielka Rycerska (Große Ritterstraße)

Nazwę ulicy Große Ritterstraße znajdujemy na planie kpt. Nordta Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI z 1721, wpisaną do legendy pod nr 3. Wydaje się jednak, że jest to późniejszy wpis, gdyż z nazwą tą spotykamy się w dokumentach źródłowych dopiero na przełomie XVIII/XIX wieku. [4] Jej przedłużenie oraz zabudowania (od nr 832 do nr 835), wzniesione na skraju skarpy zamkowej na resztkach muru miejskiego i wchodzące w skład zabudowy zamkowej, określano mianem uliczki Hinterm Schloß. Według ksiąg adresowych z tego okresu, budynek nr 832 był mieszkaniem kustosza zamku, natomiast nr 835 był określany jako "Königliche Gebäude". Po 1829 roku nazwa "Hinterm Schloß" zanika i usytuowane na niej zabudowania zostały zaliczone do obszaru ulicy Große Ritterstraße. Stały tam do czasu ich rozbiórki w 1852 roku.

Przypisy

  1. Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bd 68, s. 307.
  2. Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1876, Th. 2, Bd. 9, s. 1068-1070.
  3. Berghaus, H. K. W., Geschichte der Stadt Stettin...op. cit., s. 1095–1096;
    Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 12431856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd 1.–2., Szczecin 1996, Reg. 453 – 455, s. 322 i n.
  4. Na planie z 1811 ulica nosi już nazwę Große Ritterstraße, zob. plan miasta Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung, or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant (Archiwum Państwowe w Szczecinie.

Galeria

Bibliografia




IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk