Ulica Korsarzy: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 14: Linia 14:
 
{{DEFAULTSORT:Korsarzy}}
 
{{DEFAULTSORT:Korsarzy}}
 
[[Kategoria:Historyczne ulice Szczecina]]
 
[[Kategoria:Historyczne ulice Szczecina]]
 +
 +
==Przy Murze Miejskim (bei der Stadt Maure), obecnie ulica Korsarzy==
 +
 +
ąskie przejście położone wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Grosse Domstrasse [Farna], początkowo określano nazwą „po stronie murów [przyległych do kościoła] Świętego Ottona” (penes murum apud S. Ottonem, 1374), w odróżnieniu od kolejnego odcinka po drugiej stronie ulicy Wielkiej Tumskiej, położonego na wysokości kościoła Mariackiego i zwanego „po stronie murów przy [kościele] Najświętszej Marii Panny” (apud beatam virginem penes murum, 1383). Z czasem przejście to określano nazwą „przy murach pomiędzy [kościołem] św. Ottona a kościołem naszej Pani [tj. Mariackim]” (bi der muren tüschen S. Otten und unser vrowem kerken, 1401) lub „[przejściem] przy murach”(bi der muren, 1586), a na krótko przed zburzeniem murów miejskich „Przy Murze Miejskim”(bei der Stadt Maure, 1709). Po likwidacji średniowiecznych umocnień i zasypaniu fos miejskich powstała ulica określana była mianem „Przy Fosie” (am Graben, 1777), i zaliczana do pobliskiej ulicy Rycerskiej (Ritterstrasse, 1792) lub Farnej (Grosse Tumstrasse, 1792). Powstałe od jej północnej strony wolne działki [od nr 1180b/5 do nr 1178/8], sprzedane w czerwcu 1794 roku pod zabudowę, określano w zachowanych dokumentach, jako działki położone przy ulicy Grosse Ritterstrasse (1996, Reg. 453 – 455, 322 i n.), by odróżnić je od zabudowań pobliskiej ulicy Kleine Ritterstrasse.
 +
 +
W pierwszej połowie XIX wieku, do ulicy Grosse Ritterstrasse zaliczano również zabudowania wzniesiono częściowo na resztkach muru miejskiego od północnej strony skarpy zamkowej i wchodzące w skład zabudowy zamkowej (Hinterm Schloß 832, 833, 834, 835, 836). Wg ksiąg adresowych z tego okresu, Große Ritterstraße Nr. 832 to mieszkanie kustosza zamku, Große Ritterstraße Nr. 835 było oznaczone jako „Königliche Gebäude“, z kolei Große Ritterstraße Nr. 836 było oznaczone jako „Münzhof”. Budynki te zburzono na początku lat pięćdziesiątych XIX wieku (podaję za Johann-Sebastain-Bachinstitut • Stettin, Forum sedina.pl). Wspomniana tu mennica książęca (Münzhof), wymieniona przy wzmiance o dziedzińcu przy kościele św. Ottona, cyt.: „dziedziniec przy [kościele] św. Ottona [w miejscu] gdzie była mennica [książęca]” (hof by Sunte Otten to der munte werd, 1397), położona była na narożnej działce przy ulicy Małej Rycerskiej (Kleine Ritterstrasse 481 [811/1]).
  
 
==Ulica Wielka Rycerska (Grosse Ritterstraße), obecnie ulica Korsarzy==
 
==Ulica Wielka Rycerska (Grosse Ritterstraße), obecnie ulica Korsarzy==
Linia 39: Linia 45:
 
Plik:Sedina Rycerska 1.jpg|Położenie ulicy ridderstrate i bi der muren [wg:] Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu, G. Braun/F. Hogenberg, 1594 (fragment) [kR – ridderstrate, gK – bi der muren, F – fosa przed murami miejskimi, N – Grosse Domstrasse, Sch – Schloss, U – Bullenstrasse]
 
Plik:Sedina Rycerska 1.jpg|Położenie ulicy ridderstrate i bi der muren [wg:] Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu, G. Braun/F. Hogenberg, 1594 (fragment) [kR – ridderstrate, gK – bi der muren, F – fosa przed murami miejskimi, N – Grosse Domstrasse, Sch – Schloss, U – Bullenstrasse]
 
Plik:Sedina Rycerska 2.JPG|Zakres obszaru Ritterstrasse, Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment) [kR – Kleine Ritterstrasse, gK – Grosse Ritterstrasse, m – Masztalernia Książęca, F – fosa przed murami miejskimi, N – Grosse Domstrasse, Sch – Schloss, T – Pelzerstrasse, U – Bullenstrasse]
 
Plik:Sedina Rycerska 2.JPG|Zakres obszaru Ritterstrasse, Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment) [kR – Kleine Ritterstrasse, gK – Grosse Ritterstrasse, m – Masztalernia Książęca, F – fosa przed murami miejskimi, N – Grosse Domstrasse, Sch – Schloss, T – Pelzerstrasse, U – Bullenstrasse]
 +
Plik:Sedina Korsarzy 1.JPG|Tyły zabudowań położonych przy fosie zamkowej w 1829 r., fragment obrazu Augusta Ludwiga Mosta „Schloß Stettin von der Mitternachtsseite”
 +
Plik:Sedina Korsarzy 2.JPG|Zasięg północnej uliczki przymurnej „bi der muren”, Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment)
 +
[a – „przy murze miejskim“, b – „od strony murów“, c – Prinzipalien, d – „przymurna“. f – fosy miejskie, B – Mühlentor, C – Grosse Wollweberstrass, E – Im Saltzgas, F – Mühlenstrass, G – bey Marienkirch, M – St. Marien – Kirche, N – Grosse Duhmstrass,S – Schloss, x – Dziedziniec Biskupi (Nr. 4)]
 
</gallery>
 
</gallery>
  
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/02/05/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-20/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (20) - na portalu sedina.pl]
 
* [http://sedina.pl/index.php/2007/02/05/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-20/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (20) - na portalu sedina.pl]
 +
* [http://sedina.pl/index.php/2007/04/02/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-26/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (26) - na portalu sedina.pl]
  
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
[[Kategoria:Historyczne ulice Szczecina]]
 
[[Kategoria:Historyczne ulice Szczecina]]

Wersja z 13:50, 29 paź 2011

Ulica Korsarzy
Śródmieście
Ulica Korsarzy
Zrób zdjęcie swojej ulicy: Pomóż nam
  Nazwa pełna Korsarzy
  Nazwa niemiecka Grosse Ritterstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 110,6
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
[{{{google_street}}} Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Przy Murze Miejskim (bei der Stadt Maure), obecnie ulica Korsarzy

ąskie przejście położone wzdłuż murów miejskich na wysokości zamku i kościoła św. Ottona i dalej w kierunku ulicy Grosse Domstrasse [Farna], początkowo określano nazwą „po stronie murów [przyległych do kościoła] Świętego Ottona” (penes murum apud S. Ottonem, 1374), w odróżnieniu od kolejnego odcinka po drugiej stronie ulicy Wielkiej Tumskiej, położonego na wysokości kościoła Mariackiego i zwanego „po stronie murów przy [kościele] Najświętszej Marii Panny” (apud beatam virginem penes murum, 1383). Z czasem przejście to określano nazwą „przy murach pomiędzy [kościołem] św. Ottona a kościołem naszej Pani [tj. Mariackim]” (bi der muren tüschen S. Otten und unser vrowem kerken, 1401) lub „[przejściem] przy murach”(bi der muren, 1586), a na krótko przed zburzeniem murów miejskich „Przy Murze Miejskim”(bei der Stadt Maure, 1709). Po likwidacji średniowiecznych umocnień i zasypaniu fos miejskich powstała ulica określana była mianem „Przy Fosie” (am Graben, 1777), i zaliczana do pobliskiej ulicy Rycerskiej (Ritterstrasse, 1792) lub Farnej (Grosse Tumstrasse, 1792). Powstałe od jej północnej strony wolne działki [od nr 1180b/5 do nr 1178/8], sprzedane w czerwcu 1794 roku pod zabudowę, określano w zachowanych dokumentach, jako działki położone przy ulicy Grosse Ritterstrasse (1996, Reg. 453 – 455, 322 i n.), by odróżnić je od zabudowań pobliskiej ulicy Kleine Ritterstrasse.

W pierwszej połowie XIX wieku, do ulicy Grosse Ritterstrasse zaliczano również zabudowania wzniesiono częściowo na resztkach muru miejskiego od północnej strony skarpy zamkowej i wchodzące w skład zabudowy zamkowej (Hinterm Schloß 832, 833, 834, 835, 836). Wg ksiąg adresowych z tego okresu, Große Ritterstraße Nr. 832 to mieszkanie kustosza zamku, Große Ritterstraße Nr. 835 było oznaczone jako „Königliche Gebäude“, z kolei Große Ritterstraße Nr. 836 było oznaczone jako „Münzhof”. Budynki te zburzono na początku lat pięćdziesiątych XIX wieku (podaję za Johann-Sebastain-Bachinstitut • Stettin, Forum sedina.pl). Wspomniana tu mennica książęca (Münzhof), wymieniona przy wzmiance o dziedzińcu przy kościele św. Ottona, cyt.: „dziedziniec przy [kościele] św. Ottona [w miejscu] gdzie była mennica [książęca]” (hof by Sunte Otten to der munte werd, 1397), położona była na narożnej działce przy ulicy Małej Rycerskiej (Kleine Ritterstrasse 481 [811/1]).

Ulica Wielka Rycerska (Grosse Ritterstraße), obecnie ulica Korsarzy

Teren, na którym położona jest obecna ulica Rycerska, we wczesnym średniowieczu leżał w północno-zachodniej części grodu-świątyni (in castro, 1306), którą miasto przejęło we władanie po 1249 roku. Na obszarze tym występowało kilka uliczek, z których jedną odnotowano w dokumentach jako , (platea castri, 1305, borgstrate, 1399). Jak podaje Hans Kröcher (1914), jej nazwa występuje tu w powiązaniu z położonym tu źródłem solankowym, „przy obok źródła solankowego” (in platea castri iuxta fontem (1344). Natomiast na narożniku obecnej ulicy Korsarzy i Rycerskiej, naprzeciw kościoła św. Ottona, położona była mennica książęca, czyli „przy dziedzińcu [kościelnym] Świętego Ottona, gdzie bito monety” (hof by Sunte Otten to der munte werd, 1397). Ustalenia te skłoniły C. Fredricha (1926, 38) do postawienia tezy, że jest to późniejsza ulica Kleine Ritterstrasse.

W ciągu XV stulecia pojawia się dla niej nazwa związana z osiadłą tu rodziną Ridder (1483), której miejsce zamieszkania według Paula von Niessena (1922, 45, 1923, 16), lokowano w pobliżu ulicy Szewców Łataczy. Wynika to z zapisu w jednym z kontraktów z 1492 roku. Znaczenie tej nazwy nie jest jednoznaczne. W zależności, jak zostało zapisane, może oznaczać „rycerza” (ridder), jak również „jeźdźca” (rider, ryder), ale także monetę o wartości 12 guldenów (rider, ryder – gulden, odpowiednik włoskiego florena, bity w mennicy szczecińskiej od czasów Bogusława X).

Nazwa ulicy „ridderstrate” wymieniona została w księgach miejskich w zapisie dotyczącym dziedzicznego sołtysa szczecińskiego Ludeke Wussowa, cyt.:: „dom Ludeke Wussowa na ulicy [zwanej od zamieszkałej tam rodziny] ], którego wieża [stojąca] obok czasowo [służyła] sądowi sołeckiemu [jako więzienie]” (Ludeke Wussen sin hus in der ridderstrate dar nu tor tidt dat Schultenrichte in is, 1485). Nazwisko Ludeke Wussowa wielokrotnie przewija się w regestach opublikowanych przez K.O. Grotefenda. W jednym z nich Bogusław X stara się m.in. rozstrzygnąć jego spór z Radą Miejską o sołectwo i wynikające z tego kompetencje i dochody. W innym, z 1612 roku, w którym książę Filip II dochodzi do porozumienia z miastem Szczecin w sprawie spornych kwestii, niezałatwionych od wielu lat, wymieniony jest dom sołtysa (Schulzenhaus). W budynku tym, położonym naprzeciw zabudowań zamku, mieszkał wówczas kanclerz książęcy, Martin Chemnitius (1996, Reg. 224, 163, Reg. 353, 153).

W XVII wieku pojawiają się dla niej kolejne określenia jak „Przy domu panującego księcia” (Beim Fürstliche Hause, 1627), czy „Przejście koło zamku” (im Gange beim Schlosse, 1659), Określenia te nawiązują do faktu, że ówczesna ulica Rycerska była tylko wąskim przejściem, umożliwiającym dojście do murów miejskich i położonych tam zabudowań, m.in. do kaplicy zamkowej, usytuowanej w północnym skrzydle zamku, do „Nowego Arsenału Najjaśniejszego Księcia Pana” (Fürstlicher Gnade Nie Zeughaus, 1625), usytuowanego w skrzydle zwanym obecnie Menniczym, oraz do stajni i ujeżdżalni książęcej, wzniesionej podczas rozszerzania terenu zamku, wg niektórych źródeł, już w latach 1616/19. Wcześniej, w miejscu wybudowanego skrzydła Menniczego, wzdłuż ulicy posadowione były luźno stojące zabudowania księcia i kilka kamieniczek mieszczańskich, wzniesione na fundamentach z cegły i kamieni. Prawdopodobnie to ta uliczka została ujęta w urzędowym wykazie ulic z 1709 roku jako „Junkerstrass”. Jak podaje Fredrich (1926, 35), była to próba wyjaśnienia średniowiecznej nazwy„ridder”, zaginionej w międzyczasie i już nieużywanej oficjalnie. Nie ma jednak potwierdzenia, że użyta tu zamiennie nazwa „Junker” mogłaby mieć związek z zamieszkałymi tu, urodzonymi w stanie rycerskim poddanymi księcia (junker =juncher, jungher, yuncker – młodszy syn rodziny panującej, także lennik, junkier, tu nieletni syn lennika, książęcego wasala). Poza tym w innych miastach ulice te określano łacińską nazwą „platea militum” (miles = wojownik, rycerz, także żołnierz stanu szlacheckiego).

Usytuowana od strony zachodniej średniowieczna mennica [nr 481/811/1] została przez władze pruskie zamknięta w 1715 roku, natomiast dla uliczki pojawia się nazwa „Przy Masztalerni Książęcej” (am Reitstall, 1721) od wspomnianej „stajni jeździeckiej”, zwanej też „ujeżdżalnią zamkową” [nr 809/3]. W dalszym ciągu określana jest także nazwą „Przy Zamku” (beym Schloss, 1729).

Zanim ułożone do siebie prostopadle uliczki, obecna ulica Rycerska i Korsarzy, otrzymały w 1794 roku nazwę Kleine Ritterstrasse [Mała Rycerska] i Grosse Ritterstrasse [Wielka Rycerska], budynki usytuowane po zachodniej i południowej stronie obu ulic, od nr 479 [808/4] do nr 481 [811/1] i od nr 485 [815/1] do nr 482 [812/4], zaliczano do obszaru ulicy Kuśnierskiej (Pelzerstrass]. Położone tuż za murami miejskimi fosy zasypano na początku panowania pruskiego, wskutek czego powstały po jednej i drugiej stronie muru wolne place, początkowo przeznaczone na place ćwiczeń, i zaliczane najczęściej do obszaru ulicy Grosse Domstrasse [Wielka Tumska].

Usytuowana przy nich ulica, umożliwiająca przemieszczanie się na tyłach usytuowanych tam działek, jako uliczka przymurna, była dotąd określaną nazwą „Przy murach [miejskich]” (początkowo jako penes murum, 1374, potem bi der muren, 1586, a na koniec bei der Stadt Maure, 1709). Z czasem obie uliczki zaczęto określać wspólną nazwą ulicy Rycerskiej (Ritterstrasse, 1762), ale już w 1777 roku usytuowane od strony dawnej fosy place określano jako położone „Przy Fosie” (am Graben, 1777). Te wolne działki [od nr 1180b/5 do nr 1178/8], sprzedane w czerwcu 1794 roku pod zabudowę, by odróżnić je od zabudowań pobliskiej ulicy Kleine Ritterstrasse, wymieniono w zachowanych dokumentach jako działki położone przy ulicy Grosse Ritterstrasse (1996, Reg. 453 – 455, 322 i n.).

Po 1945 roku uliczka Mała Rycerska powraca do historycznej nazwy ulicy Rycerskiej, a Wielka Rycerska, czasowo nosząca nazwę ulicy Podwale, została ulicą Korsarzy.

Galeria

Bibliografia



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk