Bertha von Massow

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bertha von Massow
Przełożona Diakonis Zakładu Salem w Koszalinie, pielęgniarka
brak zdjecia
Data urodzenia 1872
Miejsce urodzenia Czerniachowsk
Data śmierci 6 kwietnia 1945
Miejsce śmierci Koszalin
Narodowość niemiecka


Bertha von Massow (1872–1945) – przełożona Diakonis Zakładu Salem (niem. Diakonissenanstalt Salem) w Koszalinie.

Życiorys

Bertha von Massow urodziła się 1 lutego 1872 w Czerniachowsku (niem. Insterburg) w rodzinie szlacheckiej. Jej ojciec Konrad Friedrich von Massow (1840–1910)[1] studiował prawo i nauki polityczne w Berlinie, Erlagen, Heidelbergu i Lipsku, od 1872 r. pełnił funkcję starosty w Insterburgu.

W 1868 r. ożenił się z Frederike Augustą Ernestine z domu Reden (1845–1908). Małżeństwo doczekało się pięciorga dzieci, wśród których był między innymi późniejszy generał lotnictwa Albrecht Konrad von Massow (1879-1953)oraz Bertha Anna Elisabeth von Massow.

Nic nie wiadomo na temat jej edukacji, choć niewątpliwie była osobą wykształconą, kiedy bowiem 31 marca 1902 r. zmarła Thekla von Hünerbein, założycielka protestanckiego Zgromadzenia Salem[2] w Szczecinie, Bertha von Massow była już członkinią pięcioosobowego Kuratorium/Zarządu. Wkrótce 23 maja 1903 r. powierzono jej kierownictwo Salem, a 8 lipca 1904 r. została wyświęcona na diakonisę i objęła funkcję przełożonej.[3] Pełniła ją do 6 kwietnia 1945 r., do dnia śmierci, w Koszalinie.

Po objęciu przez Berthę von Massow funkcji przełożonej Salem w Szczecinie prowadziło dom opieki dla dziewcząt i szkołę gospodarstwa domowego. Zakład położony na niewielkiej działce nie miał możliwości dalszego rozwoju. Ratowano się umieszczaniem poszczególnych placówek w innych częściach miasta i tak na przykład kształcenie pielęgniarek przeniesiono do Szczecina -Zdrojów, gdzie Salem przejęło prowadzenie szpitala powiatowego.

Jesienią 1908 r. po raz pierwszy pojawił się pomysł przeniesienia Zgromadzenia do Koszalina, ale propozycja lokalizacji nie była satysfakcjonująca. Do rokowań powrócono w 1911 r. Rok później w 1912 r. Bertha von Massow podpisała umowę z powiatem koszalińskim

Powiat Koszalin zbuduje dla Fundacji Salem na ofiarowanym przez miasto kawałku gruntu pow. 27 mórg na skraju lasu Góry Chełmskiej, szpital na 100 łóżek […] Fundacja zobowiąże się służyć swoimi siostrami Powiatowi Koszalińskiemu.[4]

Konsekwentnie przy pomocy lekarzy dr W. Rohledera (lekarza naczelnego szpitala w latach 1912-1944), kolejnych pastorów D. Oertzena, P. Eversa, P. Schillera (pochowanego na cmentarzyku obok szpitala), Bertha von Massow nadzorowała budowę kolejnych inwestycji. Projekt zakładał bowiem budowę całego kompleksu, którego projektantem był architekt Otto Johannis z Berlina Charlattenburga. I tak kolejno, na działce przy Danzigerstrasse 88 (obec. ul. J. Piłsudskiego) powstały: budynek szpitala Cesarza Wilhelma (1913), Dom Macierzysty (1914), dom pastora (1915), domy dziecka i szkoła (1918-1924), dom dla emerytowanych sióstr (1928-1931) oraz tzw. "nowe budynki" (1930-1932). Wszystkie budowle zachowały się do czasów współczesnych. Jak sprawną organizatorką była Bertha von Massow może świadczyć tempo budowy. W maju 1913 r. miało miejsce wmurowanie kamienia węgielnego, a 1 grudnia 1913 przyjęto pierwszego pacjenta.

Pierwszym pacjentem potrzebującym pomocy lekarskiej było dziecko. Z początkiem roku wszystkie miejsca były w pełni obłożone.[5]

Kompleks w 1930 r. przeszedł na własność Zgromadzenia Salem. Budynki było zelektryfikowane, posiadały centralne ogrzewanie, telefony, nowoczesne laboratorium, kuchnie (także dietetyczną), gospodarstwo hodowlane, ogrodnictwo. Salem było także właścicielem budynku Szpitala Elżbiety przy Bublitzerstrasse, dzisiejszej ul. Modrzejewskiej oraz nieruchomości przy Danzigerstrasse 80 (obec. Piłsudskiego 84). Dzieje tego budynku, a przede wszystkim jego mieszkańcy, może wskazywać na to, że diakonisy Salem, a przede wszystkim Przełożona, związana była z działalnością Kościoła Wyznającego. Jest to tym bardziej prawdopodobne, że lekarze szpitala, zarówno dr W. Rohleder jak i A. Knorr byli bliskimi współpracownikami pastorów F. Onnascha i D. Bonhoffera.

W czasie II wojny światowej, kiedy front zbliżał się do Koszalina Bertha von Massow zarządziła ewakuację. W tzw. transportach sanitarnych odprawiła do Flensburga ok. 1000 osób: dzieci, pacjentów, diakonisy, pastorów z rodzinami. Ostatni transport wyjechał 2 marca 1945 r.[6] Kiedy Rosjanie wkroczyli do miasta, jednym z pierwszych obiektów, który zajęli był szpital. Tam, wraz z 20 siostrami, przebywała Bertha von Massow. Popchnięta przez jednego z żołnierzy upadła na posadzkę, była już wówczas chora, najprawdopodobniej na czerwonkę. Zmarła 6 kwietnia 1945 r. o 1935 w Domu Ulriki (dzisiaj Dom Miłosierdzia). Pochowano ją 12 kwietnia 1945 r. na tzw. "Starym Cmentarzu", w głównej alejce[7] niedaleko bramy. Dokładne miejsce nie jest znane.[8]

Dzisiaj nie żyje już żadna z diakonis z okresu koszalińskiego, ale te które były świadkami jej śmierci przekazały, iż jej ostatnie słowa to te umieszczone na tablicy pamiątkowej:

Bóg zabiera swoich robotników, ale ich dzieło pozostaje.

W świetle pozostawionych listów, w pamięci swoich współpracowników Bertha von Massow jawi się jako osoba niezwykle skromna, pełna ewangelicznej pokory służebności. Kobieta przedsiębiorcza, energiczna, która z żelazną konsekwencją realizowała swoją koncepcję.

Przypisy

  1. Konrad Friedrich Wilhelm Valentin von Massow. W: geni.com [online].
  2. Salem oznacza pokój
  3. 90 Jahre Diakonissenanstalt Salem-Köslin: 1868-1958; von Stettin nach Köslin, über Oldenburg und Rastede nach Minden. [B.m, 1958], s.13
  4. Sprawozdania i fragmenty listów Berthy von Massow znajdują się w opracowaniu Zgromadzenia Diakonis Salem Köslin-Minden napisanym na okoliczność 80-lecia szpitala w Koszalinie. Tłumaczenie z niemieckiego dr L. Konieczny. Na opracowaniu opierał się A. Żołyniak, Dzieje szpitala w Koszalinie w latach 1913-1945. W: Koszalińskie Zeszyty Muzealne 1996, z. 20, s. 4.
  5. Tamże, s. 6
  6. Archiv. W: Mindener Tageblat 2014 [online].
  7. F. Schwenkler, Köslin 1266-1966. Lübeck 1966, s. 179.
  8. K. Bukowski, Zbrodnie popełnione przez żołnierzy Armii Czerwonej w Koszalinie w 1945 roku na osobach narodowości niemieckiej w materiałach Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku i Szczecinie. W: Rocznik Koszaliński 2013, s. 62-65.

Bibliografia

  • Amtsblatt der Pommerschen Evangelischen Kirche Nr 3-7 (2005), s. 15, 16.
  • Der Auftrag geht weiter. Geschichte des Diakonissen-Mutterhauses Salem-Köslin-Minden,hrsg. Johannes Orzschig. Minden 1980.
  • Bukowski K., Zbrodnie popełnione przez żołnierzy Armii Czerwonej w Koszalinie w 1945 roku na osobach narodowości niemieckiej w materiałach Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku i Szczecinie. W: Rocznik Koszaliński 2013.
  • Die Innere Mission in Pommern. Festschrift zum 50 jährigen Bestehen des Provinzialvereins für Innere Mission in Pommern. Stettin 1928.
  • Kranken-Heil-und Pflegeanstalten der Provinz Pommern. Stettin 1929.
  • Łuczak, Marek. Szczecin: Turzyn = Torney. Szczecin: 2011. 978-83-7518-299-6.
  • 90 Jahre Diakonissenanstalt Salem-Köslin: 1868-1958; von Stettin nach Köslin, über Oldenburg und Rastede nach Minden. [B.m. 1958].
  • Schwenkler F., Köslin 1266-1966. Lübeck 1966
  • Übersicht über die Arbeit der Innern Mission in Pommern und verwandte Bestrebungen nebst den Stattuten und Aufnahmebedingungen in die weitern Kreisen dienenden Anstalten. Stettin 1905.
  • Übersicht über die Arbeit der inneren Mission in Pommern nebst den Statuten und Aufnahmebedingungen in die, weiteren Kreisen dienenden Anstalten. Stettin 1891.
  • Żołyniak A., Dzieje szpitala w Koszalinie 1913-1945. W: Koszalińskie Zeszyty Muzealne 1996, z. 20.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Iwona Sławińska