Dolina Niemierzyńska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dolina Niemierzyńska
Dolina Niemierzyńska
Zachodni skraj Doliny Niemierzyńskiej
Nazwa niemiecka Nemitzer Talgrund
Nemitzer Tal-Grund
Dzielnica Zachód
[ Zobacz Dolina Niemierzyńska na mapie.]

Geolokalizacja: 53.457751,14.51197

Dolina Niemierzyńska (niem. Nemitzer Talgrund, także Nemitzer Tal-Grund), dolina znajdująca się na terenie Szczecina, w jego środkowo-zachodniej części. Na obszarze doliny położone jest osiedle Niemierzyn, a także skrawek Niebuszewa. Dolina rozciąga się wzdłuż potoku Osówka, a na opadających w jej kierunku zboczach po obu stronach położony jest Park Kasprowicza, Ogród Dendrologiczny im. Stefana Kownasa, czyli dawny Cmentarz Niemierzyński oraz część Parku Leśnego Arkońskiego. [1] Na terenie Doliny Niemierzyńskiej dominują gleby torfowe. [2]

Dolina Niemierzyńska w 2015 roku

Na początku lat 80. XX wieku, w północno-zachodniej części doliny na terenie byłego gospodarstwa Osowice (Gut Eckerberg), w jedynym zachowanym budynku po renowacji umieszczono przychodnię zdrowia dla pracowników leśnych.

Historia

Historia folwarku Osowice

Najstarsze budynki dawnego folwarku „Eckerberg

Pod koniec XVI wieku w położonej na gruntach wsi Krzekowo północno-zachodniej części doliny Niemierzyńskiej, poniżej północnego stoku wzgórza Eckar Berg [3], została założona owczarnia „Eckerberg” (Schäferey Eckerberg), w której prowadzono hodowlę owiec. Owczarnia, podobnie jak okoliczne młyny, została spalona w czasie działań wojennych w 1677 roku (teren ten jeszcze w 1699 nosił ślady spustoszenia) [4], a następnie ponownie odbudowana jako folwark „Eckerberg” (Gut Eckerberg) usytuowany w pobliżu Młyna Steinfurtha. Podczas okupacji francuskiej w latach 1808-1813 stały tu baraki armii francuskiej. [5] W pierwszej połowie XIX wieku majątek jako własność miejska został rozparcelowany i sprzedany w prywatne ręce, m. in. był własnością rodziny Kuglerów. W jego skład oprócz ziemi uprawnej wchodziły położone wzdłuż potoku Osówka łąki i las sosnowy na wzgórzach. Do majątku należały również wspomniany już młyn Steinfurth’a, gorzelnia, cegielnia i kopalnie torfu na bagnistych łąkach. Na początku drugiej połowy XIX wieku, latem 1852 roku na terenie należącego do majątku lasu sosnowego położonego na wzniesieniu „Eckerberg”, założony został przez Johanna Christiana Vieka zakład lecznictwa zimną wodą, z czasem określany od nazwiska jego założyciela nazwą Vieksche Kaltwasserheilanstalt Eckerberg. [6] W imieniu spółki Westend Johannes Quistorp nabył w 1873 roku majątek Eckerberg, na którego terenie według spisu powszechnego z dnia 1 grudnia 1871 r. zamieszkiwało 97 osób (na początku grudnia 1867 - 107 osób). [7] Po zburzeniu budynków mieszkalnych i gospodarczych Johannes Quistorp utworzył w 1890 r. na ich miejscu sanatorium dla fundacji im. niemieckiego historyka i poety Ernsta Moritza Arndta (Stiftung Ernst-Moritz-Arndt-Haus), w którym przyjmowano nerwowo chorych i rekonwalescentów. [8]

Zasięg obszaru dawnego folwarku „Eckerberg” na planie z lat 20. XX w.:
1. - Park Fundacji im. Arndta; 2. - zabudowa sanatorium Fundacji Ernsta Moritza Arndta; 3. - restauracja Lindenhof; 4. - cmentarz „Eckerberger Friedhof”; 5. - młyn Steinfurter Mühle; 6. - Dom Zdrojowy „Eckerberg”;
7. - wieża widokowa Quistorpa; 8. - leśniczówka „Eckerberg”;
9. - budynek pracowników leśnych przy drodze Lindenhofer Weg

1 kwietnia 1911 roku rejon byłego gospodarstwa Eckerberg został przyłączony do gminy miejskiej Szczecin i obejmował:
- zabudowania pracowników leśnych przy dawnej drodze leśnej Lindenhofer Weg, czyli jedyne z zachowanych do tego czasu budynków starego folwarku „Eckerberg” (Alte Gutshaus des früheren Gutes Eckerbergwłasność miejska),
- budynek sanatorium (Ernst-Moritz-Arndt-Haus) (właściciel Martin Quistorp),
- domek rybacki przy jeziorze Sand-See (własność miejska),
- leśniczówka „Eckerberg (właściciel Martin Quistorp),
- Dom Zdrojowy „Eckerberg (własność miejska),
- reatauracja „Lindenhof” (własność miejska),
- wieża widokowa Quistorpa (Johannes Quistorp Gedächtnis-Turm) (właściciel Martin Quistorp),
- młyn Steinfurter Mühle,
- gospodarstwo rolne Zehnrutenhof na granicy gruntów wsi Osów (własność miejska, obecnie mieści się tu Stadnina Koni Osów będąca własnością Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie). [9]

Po 1945 roku wszystkie niezagospodarowane zabudowania, oprócz dawnego domu zdrojowego, uległy zniszczeniu lub zostały z czasem rozebrane, a nadana budynkom należącym do folwarku i sanatorium nazwa Osowice nie przyjęła się. Po 1980 roku odbudowano tylko modrzewiowy dworek przy obecnej ulicy Międzyparkowej 12, wchodzący w skład dawnej Fundacji im. Arndta. Został on wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod numerem 1006 zgodnie z decyzją z dnia 22 lutego 1983.

Przypisy

  1. Raport o stanie miasta Szczecina 2004.
  2. http://usfiles.us.szc.pl/getfile.php?pid=3607
  3. Obecnie jest to teren dawnego szczecińskiego toru motocrossowego przy Alei Wojska Polskiego.
  4. M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, s. 319.
  5. M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin..., op. cit., s. 421.
  6. H. Grieben, Stettin und Umgegend, Wollin, Usedom und Rügen. Stettin 1857, s. 89; także M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, s. 485.
  7. B. Kozińska, Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej. Wydanie II. Szczecin 2015, s. 151; także Die Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung : nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. December 1871 bearbeitet und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. Berlin 1874, s. 30-31, poz. 127 - Eckerberg-Gut.
  8. M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin..., op. cit., s. 498.
  9. T. Białecki, L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Uniwersytet Szczeciński. Szczecin, 1991, s. 177 i n.; zob. także księga adresowa z 1914 roku, s. 32.


Bibliografia

  • Grieben H., Stettin und Umgegend, Wollin, Usedom und Rügen. Stettin 1857.
  • Die Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung : nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. December 1871 bearbeitet und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. Berlin 1874.
  • Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
  • Białecki T., Turek-Kwiatkowska L., Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 1991.
  • Kozińska B., Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej. Wydanie I Szczecin 2002, Wydanie II Szczecin 2015.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk