Halina Leszczyńska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Halina Leszczyńska (1923-1988), żołnierz Armii Krajowej, powstaniec warszawski, lekarz onkolog, donatorka Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata

Halina Leszczyńska
lekarka,
Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata
brak zdjecia
Data urodzenia 9 grudnia 1923
Miejsce urodzenia Nowy Targ
Data śmierci 14 października 1988
Miejsce śmierci Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Wojskowy na Powązkach

Kw. 32B dodatkowa-22-5

Narodowość polska


Życiorys

Dzieciństwo i wojenna młodość

Halina Krystyna Maria Leszczyńska urodziła się 9 grudnia 1923 r. w Nowym Targu (w innych dokumentach – urodziła się w Zakopanem). Jej rodzicami byli Maria z d. Lityńska i Stanisław Leszczyński, oficer Wojska Polskiego. Przed nią urodził się brat, Jerzy Leszczyński (1920-1944). Rodzice rozstali się w 1924 r. Brata wychowywała babcia ze strony ojca. Halina wraz z matką przeniosła się do Poronina, do domu swojej babci ze strony mamy, Julii Ladzińskiej z d. Kost (1872-1950).

Uczęszczała do 5-klasowej Szkoły Powszechnej w Poroninie, po czym rozpoczęła naukę w Prywatnym Gimnazjum Sanatoryjnym im. Błogosławionego Ładysława z Gielniowa w Zakopanem (szkołą kierowała Helena Ludwika Dadejowa[1]).

W grudniu 1939 r. przeniosła się do mieszkającej w Warszawie matki, by wesprzeć ją w trudnej sytuacji. Ojczym, Stefan Flukowski (1902-1972), prawnik, pisarz, tłumacz, którego matka poślubiła w 1939 r. oraz starszy brat, Jerzy Leszczyński, absolwent Korpusu Kadetów w Rawiczu dostali się do niemieckiej niewoli: Stefan Flukowski znalazł się w obozie jenieckim (oflag II B) w Arnswalde (obecnie: Choszczno); Jerzy Leszczyński był w stalagu na terenie Austrii, skąd został zwolniony dzięki diagnozie życzliwego lekarza jako chory na gruźlicę.

Maria Flukowska z córką i synem, ok. 1941 r.
Halina Leszczyńska z bratem Jerzym, ok. 1941 r.

Oboje rodzice Stefana Flukowskiego zginęli podczas bombardowania stolicy w dniu 26 września 1939 r., a ich mieszkanie zostało zniszczone. Matka Haliny, Maria (primo voto Leszczyńska, secundo voto Flukowska) przystąpiła do pracy konspiracyjnej jeszcze jesienią 1939 r. Najpierw w Związku Walki Zbrojnej, a potem w Armii Krajowej. Zarobkowo pracowała w kawiarniach, w których zatrudniło się wielu warszawskich artystów. Halina została zapisana do szkoły. Jak wspomina: Nazywała się (…) szkołą zawodową, uczącą zawodu: jakieś wytwarzanie galanterii, a w rzeczywistości była to czwarta gimnazjalna prowadzona przez bohaterski zespół Ewangeliczek pod dyr. P. Bursche – dawna kadra gimnazjum im. Królewny Anny Wazówny[2].

Ewa Cyprys (żydowska dziewczynka ukrywana jako Ewa Flukowska) z Julią Ladzińską, 1945 r.
Ewa Cyprys, 1945 r.
Przepustka 1945 r.

W Gimnazjum Ewangelickim, kierowanym przez Helenę Bursche (1886-1975) działały konspiracyjne Szare Szeregi, cyt.: Na terenie szkoły zawiązała się drużyna harcerska i w XII 1940 r. na wspólnej choince, gdzieś na ul. Wiatracznej składałyśmy uroczyste przyrzeczenie i zaczęły się tajne kursy sanitarne[3].

Przyjęła pseudonim „Halinka”. Wiosną 1944 r., jeszcze przed wybuchem Powstania Warszawskiego zdążyła zdać tajną maturę. Poza obowiązkami szkolnymi i konspiracyjnymi[4] Halina pomagała matce prowadzić tajny punkt szpitalny podległy sanitariatowi Kedywu (Kierownictwa Dywersji) Komendy Głównej Armii Krajowej, który mieścił się w wynajętym przez AK mieszkaniu przy ul. Szustra 49 na Mokotowie (przez który przewinęło się wielu rannych akowców, w tym Henryk Humięcki (1920-1944) ps. „Olbrzymek”, ranny podczas zamachu na kata Warszawy, Franza Kutscherę), a ponadto zajmowała się aprowizacją i opieką nad przyjętymi przez Marię Flukowską dziećmi i innymi osobami pochodzenia żydowskiego.

Udział w Powstaniu Warszawskim

Przed wybuchem Powstania jako sanitariuszka-łączniczka miała przydział do Oddziału „Deska 81”, gdzie jej dowódcą był mjr Mieczysław Kurkowski (1908-1944), ps. „Mietek”, a potem w Oddziale „Broda 53” - ppłk Jan Kajus Andrzejewski (1913-1944) ps. "Jan" (tak w oświadczeniu Henryka Kozłowskiego (1922-2007), ps. „Kmita”, ostatniego dowódcy kompanii „Maciek” batalionu „Zośka” – dokument w papierach H. Leszczyńskiej).

Podczas Powstania była łączniczką – sanitariuszką Sanitariatu „Broda 53” Kedywu Zgrupowania „Radosław” ppłka Jana Mazurkiewicza. W „Oświadczeniu świadka” (z dn. 17 maja 1965 r.), odnalezionym w jej archiwaliach, por. lekarz Jerzy Kaczyński (1916-2011) ps. „Bohdan” potwierdzał, że

„Halinka” brała udział w walkach tego zgrupowania począwszy od Woli, Starego Miasta przez Czerniaków, aż do Mokotowa. Wyróżniała się odwagą, a nawet bohaterstwem w pełnieniu swoich obowiązków. Między innymi byłem świadkiem, jak w czasie walk na Woli, podczas b. ciężkiego ognia artyleryjskiego i granatników skoncentrowanego na barykadzie przy fabryce Pfeifera z narażeniem własnego życia ściągała rannych z barykady w czasie, gdy najodważniejsi nawet żołnierze usiłowali przeczekać nawałę ogniową. Za czyn ten była podana 13 sierpnia 44 do odznaczenia K.W. (Krzyż Walecznych). W dniu 18 sierpnia 44 została ranna licznymi odłamkami pocisku działa kolejowego.

Liczne odłamki rozmieszczone po całym ciele tworzyły ropnie i ziejące rany, mimo to zmuszona była dwukrotnie przejść, wraz z oddziałami powstańczymi, kanałami do Śródmieścia. Jej szlak bojowy to Wola - Stare Miasto - kanały - Śródmieście - Górny Czerniaków - kanały - Mokotów[5].

Ranną w walkach Halinkę koledzy przenieśli kanałami i tunelami do matki na Mokotowie (jak wspomina w swej książce Ruth Altbeker Cyprys, matka uratowanej żydowskiej dziewczynki[6]). Z mieszkania na ul. Szustra 49 zostały wyrzucone wraz z dwójką żydowskich dzieci i rannymi powstańcami.

Podczas pobytu w obozie przejściowym w Pruszkowie, gdzie spędzono ocalałą ludność cywilną Warszawy, jej matka, Maria Flukowska, władająca dobrze językiem niemieckim, ocaliła (łapówką wręczoną jednemu z żandarmów) całą grupę przed wywózką. Po licznych perypetiach wszyscy dotarli do Bukowiny Tatrzańskiej, gdzie Flukowska założyła Szpitalik PCK, w którym m.in. leczyła ranną córkę. Prowizoryczny szpital był, przypuszczalnie, także punktem przerzutowym żołnierzy AK do Austrii przez teren Czechosłowacji. W dokumentach Haliny zachowały się przepustki, wydane przez władze Poronina (w języku polskim i czeskim), upoważniające ją do udania się do Żyliny (Czechosłowacja) w celu „poszukiwania rodziny” lub odwiedzin siostry (w rzeczywistości Halina nie miała siostry, a jej brat, Jerzy Leszczyński zginął wiosną 1944 r.).

Powojenne lata

Po zakończeniu wojny, gdy dotarł z oflagu Stefan Flukowski, rodzina przeniosła się do Krakowa. Flukowskich odwiedzał wówczas Jan Krzysztof Libin[7].

Halina Leszczyńska, Stefan i Maria Flukowscy w dniu uwolnienia Marii z więzienia przy ul. Rakowieckiej, 8 maja 1946 r.

Jego rodzice i rodzina jego matki byli od lat przedwojennych serdecznie zaprzyjaźnieni z Flukowskimi. Jego wuj (brat matki), dr med. Tadeusz Jan Stępniewski (1905-1987) był świadkiem na ślubie Marii i Stefana Flukowskich[8]. Wśród ukrywanych przez Marię Flukowską osób była jego ciotka (siostra ojca), Ludwika Libin Czerska i jej roczny synek, Jędruś Czerski.

Legitymacja z kursu nauczycielskiego, 1947 r.

W Krakowie Stefan Flukowski zaangażował się w pracę środowiska literackiego i teatralnego. Wkrótce we trójkę (Flukowscy wraz z Haliną) zamieszkali w krakowskim Domu Pisarzy przy ul. Krupniczej 22. W listopadzie 1945 r. Maria Flukowska została aresztowana i osadzona w osławionym więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie (wypuszczono ją z więzienia w maju 1946 r.). Halina podjęła od 1 lutego 1946 r. pracę w administracji „Przeglądu Artystycznego” (organu Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków). Udzielała też korepetycji (korzystał z nich Jan Krzysztof Libin, wówczas gimnazjalista, nadrabiający wojenne zaległości, który zapamiętał też wspólną wycieczkę do Zakopanego). Była członkiem Polskiej YMCA w Krakowie.

Halina Leszczyńska z babcią Julią Ladzińską, Frydman 1947 r.
Legitymacja członkowska Związku Zawodowego Pracowników Służby Zdrowia R.P., 1949 r.

W 1946 r. zdawała na studia medyczne, ale z braku miejsc nie została przyjęta. Wpisała się więc na Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu Jagiellońskiego (przypuszczalnie na kierunek chemiczny, gdyż w papierach zachowała się jej legitymacja Koła Chemików UJ). Wkrótce z tych studiów zrezygnowała. Od 1 lutego 1947 r. uczęszczała na 6-miesięczny kurs nauczycielski w Krakowie (zorganizowany przez Państwowe Liceum Pedagogiczne Męskie w Krakowie (ul. Pobrzezie 10) i zdała egzamin dyplomowany przed Państwową Komisją Egzaminacyjną, uzyskując pełne kwalifikacje nauczycielskie. Ukończyła ponadto w Andrychowie 4-tygodniowy kurs wakacyjny wychowania fizycznego dla nauczycieli szkół powszechnych.

Od 1 sierpnia 1947 r. objęła posadę nauczycielki w miejscowości Frydman (pow. Nowy Targ), dużej wsi na Zamagurzu Spiskim, gdzie, jak pisała w jednym ze swych życiorysów, udzielała pomocy sanitarnej całej wsi, służąc radą w zakresie ochrony zdrowia i higieny, jako że najbliższa placówka lekarska znajdowała się 17 km od wsi. Jej zasługi dla wiejskiej społeczności zostały zauważone i docenione. Ochotnicza Straż Pożarna we Frydmanie obdarzyła ją godnością chrzestnej matki podczas uroczystości poświęcenia remizy i drugiej motopompy w dniu 12 października 1947 r.[9].

Była członkiem Związku Nauczycielstwa Polskiego. Ze względu na problemy z emisją głosu za poradą laryngologa zrezygnowała w listopadzie 1948 r. z pracy pedagogicznej. Wciąż marzyła o zawodzie lekarza.

Wraz z rodzicami przeniosła się do Warszawy, gdzie 22 lutego 1949 r. podjęła pracę jako urzędniczka (sekretarka lekarska) w Instytucie Radowym im. Marii Skłodowskiej-Curie. Udzielała się społecznie w Komisji do Walki z Analfabetyzmem w dzielnicy Warszawa Zachód. Od 1946 r. bezskutecznie próbowała dostać się na studia medyczne, lecz pomimo zdanego egzaminu nie mogła studiować. W archiwaliach rodzinnych zachował się brulion jej interwencyjnego podania „Do Obywatela Ministra Oświaty Stanisława Skrzeszewskiego”[10], w którym pisała, cyt.: W obecnym roku szkolnym zdawałam po raz czwarty na pierwszy rok Wydziału Lekarskiego. W końcu udało się. By nic nie stanęło na przeszkodzie w zdobyciu wymarzonej profesji, zapisała się podczas studiów do Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, Ligi Kobiet, ZMP, Koła Medyków, koła uczelnianego „Odbudujemy stolicę” (w strukturze Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy), w przyszłości – do PZPR. Oprócz AK-owskiej przeszłości (swojej, brata i matki) ukrywała fakt, że jej brat, ppor. Jerzy Leszczyński ps. "Lotnik" zginął w bitwie pod Olchówką w okolicach Lidy podczas walk IV batalionu 77 pp AK z sowiecką Brygadą im. Kirowa[11].

Halina Leszczyńska, ok. 1950 r.
W mieszkaniu X. Dunikowskiego. Od lewej siedzi Halina Leszczyńska, Liuda Urazowa (historyk sztuki z ZSRR, autorka książki o X. Dunikowskim), X. Dunikowski, M. Flukowska. Stoi S. Flukowski, 1962 r.

Praca w szpitalu

Spis osób przechowywanych w domu M. Flukowskiej
Wspomnienia o M. Flukowskiej spisane przez H. Leszczyńską

W lutym 1956 r. ukończyła studia medyczne w Akademii Medycznej w Warszawie, po czym przez kilka miesięcy (od kwietnia do czerwca 1956 r.) pracowała w Szpitalu Powiatowym w Otwocku oraz w tamtejszej Stacji Pogotowia Ratunkowego. Od 15 maja 1956 r. podjęła jako stypendystka PIDKL (Państwowy Instytut Doskonalenia Kadr Lekarskich) pracę na Oddziale Internistycznym Szpitala nr 4 w Warszawie, gdzie odbyła staż w zakresie chorób wewnętrznych. Od listopada 1957 r. podjęła dodatkową pracę jako lekarz zakładowy w Muzeum Narodowym w Warszawie. Od 1 lutego 1959 r. powróciła do Instytutu Onkologii, gdzie pracowała na oddziale onkologii ogólnej, okresowo także na oddziale ginekologii onkologicznej. W 1960 r. otrzymała stanowisko asystenta, a od 1 lipca 1966 r. - starszego asystenta. Uczestniczyła w opracowaniu tematów w planie naukowym Instytutu (m.in. w opracowaniu danych w leczeniu chorych na raka sutka za lata 1963-1965), a także w reorganizacji Archiwum Klinicznego. Opublikowała (samodzielnie i z innymi autorami) 6 artykułów naukowych. Posługiwała się językiem francuskim, angielskim i rosyjskim.

W 1967 r. uzyskała specjalizację drugiego stopnia w dziedzinie onkologii. Była lekarzem w pełni oddanym swoim pacjentom, na co wskazuje opinia dyrektora Instytutu Onkologii, prof. dr med. Władysława Jasińskiego[12], cyt.:

Ob. lek. med. Halina Leszczyńska jest lekarzem bardzo sumiennym, dokładnym, o wzorowym stosunku do chorych. Interesuje się literaturą fachową, bierze udział w posiedzeniach naukowych oraz usilnie stara się podnieść swoje wiadomości naukowe i kwalifikacje lekarskie. Nie zawęża swoich zainteresowań jedynie do onkologii, którą specjalizuje (jest w końcowym okresie specjalizacji II° w zakresie radiologii onkologicznej), ale stale pogłębia swą wiedzę również w zakresie interny (…). Lek. med. Leszczyńska zaskarbiła sobie szczególny szacunek i wielką sympatię chorych, których otacza troskliwą i serdeczną opieką. Lek. Leszczyńska w pracy, w życiu osobistym i w stosunkach ze współpracownikami wykazuje wysoki poziom etyki lekarskiej, prawość charakteru i uczynność. Inteligentna, skromna, bezinteresowna i koleżeńska cieszy się szacunkiem, zaufaniem i sympatią przełożonych i współpracowników. Warszawa, 25 maja 1965 roku.

Przez cały czas towarzyszyły jej skutki wojennych zranień. Niewydobyte z jej ciała stalowe cząsteczki (większe odłamki zostały usunięte po wojnie) wywołały ostrą postać gośćca stawowego. Z powodu nieustających kłopotów zdrowotnych wykonywała od 1967 r., zgodnie z zaleceniami Instytutu Reumatologii, pracę onkologa klinicysty w zmniejszonym wymiarze godzin, łącząc ją z obowiązkami kierownika Działu Dokumentacji Lekarskiej. W celu zmniejszenia dolegliwości reumatycznych w 1967 r. wyjechała na kontrakt lekarski do Maroka, początkowo planując dwuletni pobyt. Wróciła jednak do Polski po kilku miesiącach. W 1971 r. podpisała umowę wydawniczą z Państwowym Zakładem Wydawnictw Lekarskich na przygotowanie pracy o charakterze popularnym "Pomóż w walce z rakiem". Publikacja, wobec negatywnych recenzji, nie została dopuszczona do wydania (maszynopis pracy - w zbiorach Sekcji Rękopisów Książnicy Pomorskiej, sygn. Inw. Akc. 2124). W okresie 20 października 1975-15 stycznia 1976 uczestniczyła w kursie cytologii ginekologicznej.

W dniu 18 lipca 1977 r. odeszła przedwcześnie na rentę inwalidzką. W tym okresie porządkowała archiwalia rodzinne, opisywała dokumenty i fotografie, zapisując postęp swoich prac w zeszytach, w których relacjonowała też spotkania, lektury, rozmowy. Spisała też wojenne losy matki, Marii Flukowskiej w rękopiśmiennym zeszycie pt. „Wojenne dzieje mojej Mamusi. 1939-1945 r.” (prace te znajdują się w zasobie Sekcji Rękopisów Książnicy Pomorskiej, sygn. Inw. Akc. 2121-2126). Była członkiem Związku Zawodowego Pracowników Służby Zdrowia, Ligi Kobiet, ZBoWiD.

Nie założyła rodziny, zmarła 14 października 1988 r. w Warszawie. Pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w grobie ojczyma i matki, Stefana i Marii Flukowskich (kw. 32B dodatkowa-22-5).

Donatorka Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Archiwum rodziny Flukowskich zostało ofiarowane Książnicy Pomorskiej im. Stanisława Staszica w Szczecinie (wówczas: Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej) dzięki decyzji Marii Flukowskiej[13].

Ofiarowane grafiki i obrazy Władysława Lama (1893-1984) i prace jego żony, rzeźbiarki Anny Fiszer (1909-2002), obrazy Leokadii Bielskiej-Tworkowskiej (1901-1973), Stanisława Dawskiego (1905-1990), Marii Dawskiej (1909-1993), grafika Józefa Gielniaka (1932-1972), rzeźby i obrazy Xawerego Dunikowskiego (1875-1964)[14], obrazy Stanisława Ignacego Witkiewicza (1885-1939), w tym portret żony, Jadwigi z Urungów Witkiewiczowej (1893-1968)[15] i autoportret z 1918 r. (tzw. z lwem, należący do cyklu kompozycji astrologicznych), meble, pochodzące z mieszkania domu Marii Flukowskich oraz księgozbiór poety (ok. 3 tys. woluminów, w tym wiele książek z dedykacjami autorskimi) stały się wyposażeniem Sali Stefana Flukowskiego (otwartej w dniu 8 maja 1977 r.).

Ponadto została przekazana duża część archiwum twórczego Stefana Flukowskiego. Po śmierci matki (zm. 17 kwietnia 1977 r.) Halina Leszczyńska przekazywała dalsze części archiwum ojczyma i matki. Ostatnia część rodzinnej spuścizny (książki, listy, papiery osobiste, fotografie, przedmioty muzealne, korespondencja, m.in. z przyjaciółmi rodziców oraz inne varia) trafiła do zasobów Książnicy Pomorskiej po śmierci Haliny Leszczyńskiej.

Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata

Medal Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata przyznany Marii Flukowskiej, jej matce Julii Ladzińskiej i córce Halinie Leszczyńskiej, rewers
Medal Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata przyznany Marii Flukowskiej, jej matce Julii Ladzińskiej i córce Halinie Leszczyńskiej, awers

W 2004 r., na wniosek Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, Instytut Yad Vashem w Jerozolimie (Izrael) przyznał jej pośmiertnie (wspólnie z matką, Marią Flukowską i babcią, Julią Ladzińską[16]) Medal „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata” za udział w ratowaniu Polaków pochodzenia żydowskiego.

Podczas okupacji niemieckiej Halina Leszczyńska pomagała matce w robieniu zakupów dla osób przechowywanych w mieszkaniu przy ul. Szustra 49 na Mokotowie w Warszawie, kupując żywność w niewielkich ilościach w różnych sklepach, by nie zwrócić niczyjej uwagi. W ich mieszkaniu, przez dłuższy lub krótszy okres, ukrywało się łącznie ok. 19 osób (dorosłych i dzieci) pochodzenia żydowskiego (jak wynika ze sporządzonego przez M. Flukowską odręcznego spisu), przy czym jedynie na niektóre dzieci otrzymywano finanse, przekazane przez „Żegotę”. Opieka nad nimi, konieczność załatwienia fałszywych dokumentów, metryk urodzenia, czasem sprowadzenia zaufanego lekarza, nadzór nad niekiedy niesfornymi dziećmi, zdobycie środków na utrzymanie osób, na które nie otrzymano finansowego wsparcia Rady Pomocy Żydom - to wszystko wymagało wielu zabiegów i absolutnej dyskrecji. Wśród ukrywanych osób był Arnold Szyfman (1882-1967), znany reżyser i dramaturg, który ukrywał się u nich przez pięć miesięcy[17], kilkoro dzieci: Janek Lipski, Irka Bojanowska, Marysia Friedman, okresowo rodzice i wujostwo Marysi Friedman, Ewa Cyprys, ukrywana jako Ewa Flukowska, pielęgniarka Ludwika Libin Czerska ze swoim rocznym synkiem Jędrusiem i na krótsze okresy (czasem na jedną noc) wiele innych osób, co potwierdza w swojej książce R. Altbecker Cyprys.

Wiosną 1944 r., na kilka miesięcy przed wybuchem Powstania Warszawskiego Halina zdołała wywieźć z Warszawy Ewę Cyprys do Poronina, do babci, która przedstawiała dziewczynkę sąsiadom i znajomym jako odnalezioną Ewunię Flukowską, osieroconą bratanicę zięcia (w rzeczywistości Stefan Flukowski był jedynakiem).

W dniu 9 stycznia 2009 r. Dawid Peleg, Ambasador Izraela w Polsce wręczył Medal dyrektorowi Książnicy Pomorskiej, Lucjanowi Bąbolewskiemu. Powiedział wówczas:

W każdym kraju ludzie, którzy są gotowi ryzykować życie swoje i swoich bliskich, by ratować innych, należą do mniejszości. Dlatego podziwiamy te trzy kobiety, jesteśmy dumni z tego co zrobiły i nadajemy im najwyższe izraelskie odznaczenie. To dla mnie zaszczyt móc oddać hołd trzem tak wspaniałym kobietom. Mam przywilej nadać im tytuł Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, najwyższe wyróżnienie państwa Izrael. Dołączają tym samym do około 6 tysięcy Polaków, którzy ten medal już otrzymali.

Medal przechowywany jest w Książnicy Pomorskiej w Sali Stefana Flukowskiego.

Przypisy

  1. Dr Helena Ludwika Dadejowa z domu Hofman (1888-1944), nauczycielka, filolog, historyk, społecznik. Mąż, lekarz Kazimierz Dadej (1886-1940) zginął w Katyniu, a ona podczas okupacji w stolicy działała w konspiracji, (m.in. ratowała dzieła C.K.Norwida z płonącego mieszkania Zenona Przesmyckiego - Miriama (1861-1944). Zginęła podczas powstania warszawskiego, w pożarze domu, w którym opiekowała się zniedołężniałą ciotką.
  2. H. Leszczyńska, Wojenne losy mojej Mamusi. 1939-1945 r. Zeszyt. Sekcja Rękopisów Książnicy Pomorskiej. O szkole pisała tam, cyt.: Pani Bursche na skutek niepodpisania volkslisty straciła kilku mężczyzn (braci i ojca czy męża), którzy zostali zabrani do obozu. Historii uczyła P. Schőnchauzer, matematyki P. Borkowska, fizyki - ? z Lic. ? Niemieckiego p. Jaga Falkowska, francuskiego: P. Dreserowa (zginęła w czasie Powstania). Innych wykładowców nie pamiętam.
  3. Jak wyżej
  4. W dokumentach H.L. ocalała fałszywa kennkarta na nazwisko Róża Lipańska, z fotografią H.L., prawdziwą datą jej urodzin, lecz fałszywym miejscem urodzenia.
  5. Zob. Powstańcze biogramy.
  6. R.A. Cyprys, Skok dla życia. Warszawa 2000, s. 250.
  7. Syn Kazimierza Libina (1904-1944), artysty malarza oraz Danuty ze Stępniewskich Libinowej. Kazimierz Libin poznał Marię (wówczas Leszczyńską) przez Jerzego Lieberta (obaj byli kolegami z Gimnazjum im. W. Giżyckiego). Według informacji J.K. Libina, Maria Flukowska opiekowała się nadal trójką rannych akowców.
  8. To on z ramienia Rady Pomocy Żydom „Żegota” przekazywał fundusze na utrzymanie żydowskich podopiecznych Marii Flukowskiej. Dr T. Stępniewski otrzymał pośmiertnie tytuł „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata” w kwietniu 2017 r.
  9. W dokumentach Haliny Leszczyńskiej zachował się druk zaproszenia na tę uroczystość.
  10. Stanisław Skrzeszewski (1901-1978), polski działacz komunistyczny, minister oświaty w l. 1944-1945 i w l. 1947-1950.
  11. Dowódcą Jerzego Leszczyńskiego był legendarny ppor. Czesław Zajączkowski ps. „Ragner” (1916-1944), nazywany przez partyzantkę sowiecką „Cziort w oczkach”, zob. "Cziort w oczkach". Popor. Czesław Zajączkowski ps.”Ragner” i Zgrupowanie „Południe”. Cz. 1-11. „Żołnierze Wyklęci. Zapomniani bohaterowie” [online]. (Dostęp 11 lutego 2021 r.)
  12. Prof. dr med. Władysław Kazimierz Jasiński (1916-1989) był dyrektorem Instytutu Onkologii w Warszawie w latach 1961-1972.
  13. Więcej zob.: C. Judek, Maria Flukowska – kobieta niezwykła. „Pogranicza” 2002, nr 4, s. 89-99; C. Judek, Maria Flukowska – donatorka Książnicy Pomorskiej. „Bibliotekarz Zachodniopomorski” 2011 nr 3-4, s. 26-38.
  14. M. Flukowska, która prowadziła sekretariat rzeźbiarza w latach 1948-1964 przekazała także archiwalia dotyczące jego życia i pracy. Zob. też film z otwarcia wystawy X. Dunikowskiego w Książnicy Pomorskiej. (Dostęp 23 lutego 2021 r.).
  15. Do Książnicy Pomorskiej trafiły też archiwalia J. Witkiewiczowej (M. Flukowska, zaprzyjaźniona z Jadwigą, była wykonawczynią testamentu żony Witkacego).
  16. Julia Agnieszka Ladzińska (20 kwietnia 1872 r. Lwów – 12 czerwca 1950 r. Zakopane), córka Grzegorza Kosta i Anny (z d. Drewniak), matka Marii Lityńskiej (1° Leszczyńskiej, 2° Flukowskiej). Pracownica apteki, krawcowa, modystka. Prowadziła w okresie międzywojennym pensjonat w Poroninie. Od Wielkanocy 1944 r. do końca wojny z ogromną troską i poświęceniem opiekowała się żydowską dziewczynką, Ewą Cyprys.
  17. Opisał ten okres w swej książce: "Moja tułaczka wojenna" (Warszawa 1960), w której pisze m.in. o absolutnej dyskrecji dzieci M. Flukowskiej.


Ordery i odznaczenia

  • 1944 - Krzyż Walecznych (niezrealizowany wniosek z Powstania Warszawskiego);
  • 1965 – Krzyż Walecznych;
  • 1969 - Odznaka „Za wzorową pracę w służbie zdrowia”;
  • 1974 - Odznaka Grunwaldzka;
  • 1979 - Odznaka Pamiątkowa Zgrupowania „Radosław”;
  • Podziękowanie Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (wpis do Honorowej Księgi Czynów na Rzecz Odnowy Zabytków Krakowa).

Ciekawostki

  • Była lekarzem domowym wielu osób z grona przyjaciół Marii i Stefana Flukowskich, m.in. Xawerego Dunikowskiego czy Jadwigi Witkiewiczowej (1893-1968), wdowy po Witkacym.
  • Podtrzymywała przyjaźnie rodziców, m.in. z kręgiem artystów plastyków: z Ludmiłą Urazową (historyk sztuki z Moskwy), z Anną Fiszer, Stanisławem i Marią Dawskimi.
  • W zasobach jej korespondencji zachowały się m.in. listy i kartki od prof. Konrada Górskiego, Jerzego Szaniawskiego, Ruth Altbeker Cyprys, Jerzego Pachlowskiego i jego żony Heleny, Henryka Ładosza, Teresy Ferenc i Zbigniewa Jankowskiego, rodziny Apt.

Wspomnienia

  • 5 czerwca [1952] „Halinka, Flukowski. Długi świetny wieczór u Flukowskich. Poddasze, obrazy formistów, muzyka: Couperin, Rameau, Bacha Fuga, Ravela Bolero. Tylko z Hanią. Jeszcze ich córka medyczka. Dobre dowcipy. Dużo zdjęć Dunikowskiego, dużo reprodukcji: Matisse, Brague. Brzdęknięcie na schodach. Tutaj [tekst się urywa]” (s. 553);
  • 12 czerwca [1952] Bezpośrednio po tym Flukowscy z jej córką, mała kończy medycynę, ma 27 lat. Jednak dobry poziom spostrzeżeń, lektury i dowcipu. Cokolwiek za dużo narracji jej. Ale cenni, przyjaźni, ona opiekuńcza, sąsiedzka. Coś jakby rodzina (s. 561).

Zofia Nałkowska, „Dziennik”. 1945-1954. T. 6. Cz. 2 (1949-1952). Opracowanie, wstęp i komentarz Hanna Kirchner. Warszawa 2000.

Publikacje (wybór)

  • Świątkowska H., Leszczyńska H., Łukawska K., Malinowski Z., Zielińska J., Wyniki leczenia raka szyjki macicy w okresie 1952-1953. „Nowotwory” 1961, t.11, nr 3/4, s. 339-341;
  • Leszczyńska H., Pomoc lekarska dla nieuleczalnie chorych na nowotwory (Leczenie objawowe) w: Onkologia. Pod red.: Anny Madejczyk. Warszawa 1965, s. 74-78;
  • Madejczyk A., Gołębiowska D., Leszczyńska H i in., Pięcio- i dziesięcioletnie przeżycie w ziarnicy złośliwej. „Nowotwory” 1968, t. XVIII, nr 3, s. 245-250;
  • Madejczyk A., Leszczyńska H., Nowak G., Łysakowska J., Pieńkowska F., Gołębiowska-Mroczkowska D., Czynniki rokownicze w ziarnicy złośliwej. „Nowotwory” 1973, t. 23, z. 3, s. 261-267
  • Łukawska K., Leszczyńska H., Stelmachowicz L., Skład kliniczny chorych nie przyjętych do leczenia, badanych w przychodni ginekologicznej Instytutu Onkologii w Warszawie w latach 1947-1961. „Zdrowie Publiczne” 1974, t. 85, z. 11, s. 963-970.

Bibliografia




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Cecylia Judek