Hanna Orska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hanna Orska
historyk sztuki
brak zdjecia
H. Orska podczas XII "Lata z Muzami", Nowogard 2008
Data urodzenia 25 sierpnia 1928
Miejsce urodzenia Lublin
Data śmierci 8 grudnia 2017
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie
Kw. 77, rząd 14, grób 1
Lokalizacja grobu zobacz na mapie
Narodowość polska


Hanna Orska (1928-2017) – historyk sztuki, opiekunka twórców ludowych i plastyków amatorów Ziemi Szczecińskiej

Życiorys

Halina (używała imienia Hanna) Janina Orska urodziła się 25 sierpnia 1928 r. w Lublinie w rodzinie inteligenckiej. Jej rodzicami byli Feliksa (z d. Frąk) i Jerzy Palusińscy. Po ukończeniu (w 1943 r.) szkoły powszechnej rozpoczęła w 1944 r. naukę w Prywatnym Gimnazjum Żeńskim Ogólnokształcącym Michaliny Sobolewskiej w Lublinie, szkole o dużych tradycjach. Naukę kontynuowała od 1947 r. w Szkole Ogólnokształcącej stopnia licealnego Michaliny Sobolewskiej w Lublinie, gdzie uzyskała w 1949 r. maturę (rok później szkołę upaństwowiono). Zamierzała studiować architekturę na Politechnice Warszawskiej. Z powodu braku miejsc i trudnej sytuacji życiowej (ojciec zmarł, a matka pracowała jako laborantka w Państwowym Monopolu Spirytusowym w Lublinie; po 1952 r. - jako referent socjalny w Lubelskich Zakładach Terenowego Przemysłu Materiałów Budowlanych) rozpoczęła studia romanistyczne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Po roku zmieniła rodzaj studiów przenosząc się na Wydział Nauk Humanistycznych (kierunek: historia sztuki). Pracę magisterską napisała pod kierunkiem prof. dr hab. Piotra Bohdziewicza (1896-1982); drugim recenzentem był prof. dr Rajmund Gostkowski (1885-1966). W pracy magisterskiej zajmowała się barokową murowaną kaplicą pw. św. Antoniego Padewskiego w Zawieprzycach[1]. Tytuł magistra w zakresie historii sztuki uzyskała 23 czerwca 1955 r. (dyplom wydano 2 sierpnia 1955 r.).

H. Palusińska, 1950

W 1956 r. poślubiła Ryszarda Orskiego, absolwenta Politechniki Szczecińskiej (Wydział Budownictwa i Architektury), pracownika Szczecińskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego w Szczecinie. W małżeństwie urodził się syn Piotr (1957), absolwent Wydziału Budownictwa i Architektury Politechniki Szczecińskiej. Od 1 stycznia 1957 r. pracowała w referacie oświatowym szczecińskiego oddziału Centralnego Biura Wystaw Artystycznych w Warszawie jako instruktor do spraw wystaw artystycznych i upowszechniania sztuki.

H. Palusińska, 1955

W okresie 1 stycznia 1962-30 czerwca 1994 r. pracowała w Wojewódzkim Domu Kultury w Szczecinie, najpierw jako instruktor plastyczny, a od 1 czerwca 1962 – kierownik działu i opiekun merytoryczny utworzonego w styczniu 1962 roku Klubu Plastyków Amatorów. Przez lata przyjaźniła się z wieloma twórcami profesjonalnymi i twórcami amatorami Pomorza Zachodniego, obdarzana przez nich swoimi pracami (część pozostała w zbiorach rodzinnych, niektóre z nich obecnie w zbiorach Pracowni Ikonograficznej Książnicy Pomorskiej). Aktywnie uczestniczyła w plenerach, wernisażach wystaw, spotkaniach artystycznych regionalnego środowiska. Pozostawiła także własne prace plastyczne. W okresie studiów udzielała się w Towarzystwie Opieki nad Majdankiem. Przez wiele lat członkini szczecińskiego oddziału Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Francuskiej. Była miłośniczką filmów.

Zmarła 8 grudnia 2017 r. w Szczecinie. Pochowana na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kwatera 77, rząd 14, grób 1).

Praca w Wojewódzkim Domu Kultury w Szczecinie

Zatrudniona od 1 stycznia 1962 r. w Wojewódzkim Domu Kultury w Szczecinie, najpierw jako instruktor plastyczny, a następnie od 1 czerwca 1962 – kierownik Działu Wystawienniczego i opiekun merytoryczny utworzonego w styczniu 1962 r. Klubu Plastyków Amatorów. Od 1 października 1964 r. z powodu likwidacji Działu Wystawienniczego została przeniesiona na stanowisko instruktora działu artystyczno-wystawienniczego. Od 1 września 1974 r. pełniła funkcję kierownika nowoutworzonej sekcji plastyczno-wystawienniczej, sprawując nadal funkcję merytorycznego opiekuna Klubu Plastyków Amatorów.

Do jej obowiązków należało m.in. prowadzenie Wojewódzkiego Klubu Plastyków Amatorów i Twórców Ludowych z siedzibą w Zamku Książąt Pomorskich, prowadzenie pełnej ewidencji plastyków amatorów i twórców ludowych na terenie województwa, udzielanie instruktażu Gminnym Ośrodkom Kultury i terenowym klubom plastyka amatora, udzielanie pomocy domom i klubom kultury w zakresie organizacji plenerów i innych imprez plastycznych, organizowanie dorocznego pleneru dla twórców amatorów i wojewódzkiej wystawy plastycznej połączonej ze zjazdem twórców amatorów, prowadzenie konsultacji oraz zajęć dydaktycznych w zakresie swej specjalności, organizowanie udziału regionalnych twórców ludowych i amatorów w wystawach i plenerach poza naszym województwem, a także udziału twórców spoza naszego województwa w plastycznych imprezach szczecińskich. Ponadto prowadziła w zakresie opieki nad amatorami i twórcami ludowymi współpracę z WRZZ (Wojewódzka Rada Związków Zawodowych), stowarzyszeniami i organizacjami młodzieżowymi oraz bezpośrednio z zainteresowanymi zakładami pracy. W miarę potrzeby pracowała przy organizacji innych imprez kulturalnych: konkursach recytatorskich, eliminacjach do Festiwalu Piosenki Żołnierskiej, zajęciach plastycznych dla dzieci podczas "Dni Morza".

Wielokrotnie nagradzana za swoją pracę. Od instytucji i stowarzyszeń, z którymi dane jej było współpracować, otrzymywała wiele podziękowań (zachowanych w aktach osobowych), np. od Rady Okręgowej Zrzeszenia Studentów Polskich – za pomoc przy organizacji wystawy „Studenci Polski Ludowej” (w piśmie z 29 czerwca 1964 r. wiceprzewodniczący Rady Okręgowej ZSP, mgr Mariusz Czarniecki napisał: Szczególne uznanie i wyrazy podziękowania przekazujemy Pani mgr Hannie Orskiej, której stosunek do naszych poczynań, osobiste zaangażowanie i niezwykła życzliwość wykraczały daleko poza służbowe obowiązki w tym zakresie); od Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Warszawie - za popularyzację grafiki polskiej (1972 r.); od Polskiego Towarzystwa Neurochirurgicznego - podziękowanie za pomoc w organizacji VII Konferencji Naukowej (październik 1972 r.); od Muzeum Tatrzańskiego im. Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem – podziękowanie za współpracę przy organizacji wystawy „Sztuka górali podtatrzańskich” (1973); od Polskiego Towarzystwa Walki z Kalectwem Oddział Wojewódzki w Szczecinie - podziękowanie za organizację (jako komisarz artystyczny) I Wojewódzkiej Wystawy Rękodzieła Artystycznego Dla Osób Niepełnosprawnych w Niechorzu (16 września-6 października 1987 r.).

W okresie wrzesień – październik 1978 r. zorganizowała w Wojewódzkim Domu Kultury w Szczecinie I Biennale Sztuki Nieprofesjonalnej Krajów Nadbałtyckich. Wskutek pewnych niedociągnięć organizacyjnych przy Biennale pozbawiona została funkcji kierowniczej i przeniesiona od 30 listopada 1979 r. na stanowisko instruktora kulturalno-wychowawczego z zachowaniem funkcji doradcy metodycznego. Nadal pełniła opiekę nad Klubem Plastyków Amatorów oraz nadzór merytoryczny nad klubami plastyków amatorów i twórców sztuki nieprofesjonalnej na terenie województwa. Z dniem 1 stycznia 1989 r. otrzymała stanowisko głównego instruktora.

W 1987 r., decyzją II Regionalnego Sejmiku w Pyrzycach (10-11 kwietnia 1987 r.) została przewodniczącą Regionalnego Klubu Twórców Kultury Wsi ZMW (Związek Młodzieży Wiejskiej) „Scena Ludowa”[2].

W dniu 31 stycznia 1991 r. przeszła na emeryturę. Do 30 czerwca 1994 r. kontynuowała pracę w wymiarze ½ etatu. W tym czasie od 1 kwietnia 1992 r. Wojewódzki Dom Kultury w Szczecinie po połączeniu z Biurem Wystaw Artystycznych Oddział w Szczecinie przekształcił się w jednostkę organizacyjną o nazwie Zamek Książąt Pomorskich.

Ex libris H. Orskiej, cynkotypia, 1965. Ex libris szczeciński / J. Piosicki, L. Piosicki. Szczecin 2010, s. 128

Oprócz pracy instruktorskiej i nadzoru merytorycznego nad twórcami amatorami tworzyła własne prace. Prezentowała je niekiedy publiczności, m.in. w 2003 r. w Słupskim Ośrodku Kultury na wystawie jubileuszowej „Wspomnienie IV – Wczoraj” pokazała swoje 3 prace[3].

Po przejściu na emeryturę zapraszana przez lokalne instytucje kultury, często uczestniczyła jako juror w konkursach plastycznych. Była wciąż obecna w życiu twórczym regionu. Brała udział w wernisażach, plenerach, spotkaniach artystycznych. Przyjaźniła się z wieloma twórcami regionu, m.in. z Krystyną Łyczywek (1920-2021), Stefanią Mazurczak-Wieśniak (zm. 2019), małżeństwem artystów plastyków, Izabelą Naruszewicz i Henrykiem Naruszewiczem (1927-2005). Dzięki jej pośrednictwu powstał (w 1993 r.) film według scenariusza i w reżyserii Jadwigi Żukowskiej pt. "Odejście", poświęcony prywatnemu życiu Henryka Naruszewicza. Film otrzymał w 1994 r. I nagrodę na Ogólnopolskim i Międzynarodowym Festiwalu Filmów Ekologicznych im. Macieja Łukowskiego „Ekofilm” w Nowogardzie.

Doskonalenie zawodowe, dydaktyka

W 1965 r. uczestniczyła w rocznym kursie wystawienniczym, zorganizowanym na zlecenie Ministerstwa Kultury i Sztuki przez Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1966 r. ukończyła kurs III stopnia z zakresu teorii i historii sztuki oraz metodyki popularyzacji plastyki, zorganizowany przez CPARA (Centralna Poradnia Amatorskiego Ruchu Artystycznego w Warszawie)[4] W 1967 r. była uczestniczką kolejnego kursu (3-27 sierpnia) z tego zakresu. Jesienią 1966 r. otrzymała miesięczne stypendium Ministerstwa Kultury i Sztuki na pobyt w Paryżu, by poznać francuskie doświadczenia w opiece nad twórcami ludowymi. Brała coroczny udział w ogólnopolskich naradach organizowanych przez Stowarzyszenie Plastyków Amatorów.

Prowadziła wykłady z zakresu sztuki współczesnej na Studium Nauczycielskim nr 2 w Szczecinie (1967 r.). Wygłaszała prelekcje w instytucjach kultury i zakładach pracy, w których działały sekcje twórców amatorów. Przyjaźniła się ze Stefanem Morawskim ze Słupska, który w 1958 r. założył Klub Słupskich Plastyków Amatorów[5]. Uczestniczyła we wspólnie organizowanych plenerach, spotkaniach twórców i wernisażach ich wystaw. Według wspomnień uczestników, wiele dobrego zostawiła w sercach młodych początkujących artystów, których potrafiła motywować i wspierać ich emocjonalnie[6].

Wystawy, prace jurorskie, plenery (wybór)

Katalog organizowanej przez H. Orską I Prezentacji Malarzy i Poetów z Krajów Demokracji Ludowej w Muzeum Pomorza Zachodniego, 1965

1964 – współorganizacja wystawy „Studenci Polski Ludowej” w ramach współpracy z Radą Okręgową Zrzeszenia Studentów Polskich [ZSP];

Katalog organizowanej przez H. Orską I Prezentacji Malarzy i Poetów z Krajów Demokracji Ludowej w Muzeum Pomorza Zachodniego, 1965

1965 – organizacja (komisarz wystawy) I Prezentacji Malarzy i Poetów z Krajów Demokracji Ludowej w Muzeum Pomorza Zachodniego (17.07.-15.09.) - we współpracy ze szczecińską grupą Poetycko-Plastyczną „Metafora”;
1967 – współpraca z Wojewódzką Komisją Związków Zawodowych w Szczecinie przy organizacji wystawy „Człowiek a praca”;
1972 – udział w ogólnopolskim plenerze instruktorów do spraw plastyki z terenowych ośrodków kulturalno-oświatowych z województw: krakowskiego, katowickiego, warszawskiego, gdańskiego i szczecińskiego (pełniła funkcję sekretarza pleneru, komisarzem pleneru była Anna Bogdanowicz z Krakowskiego Domu Kultury). Po zakończeniu pleneru została zorganizowana wystawa poplenerowa w Myślenicach i Krakowie [7];
1972 – współpraca przy organizacji imprez propagujących społeczne, kulturalne, polityczne osiągnięcia Bułgarii (zachowało się w jej dokumentach podziękowanie Bułgarskiego Ośrodka Kultury w Warszawie, podpisane przez zastępcę dyrektora Ośrodka ds. kulturalnych, Petara Karaangowa);
1973 – współpraca z Muzeum Tatrzańskim im. Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem przy organizacji wystawy „Sztuka górali podtatrzańskich”;
1974 – udział w radzie artystycznej Ogólnopolskiego Pleneru Malarskiego (24.06.-10.07.) w Pułtusku;
1974 – współpraca przy organizacji Dni Burgas, bułgarskiego miasta, zaprzyjaźnionego ze Szczecinem;
1974 – udział w radzie artystycznej Ogólnopolskiego Pleneru Malarskiego w Pułtusku (24.06.-10.07.) – na wniosek Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Warszawie, w którym podkreślano wieloletnie doświadczenie Hanny Orskiej jako organizatora plenerów;
1974 – organizacja (lipiec) w NRD (Der Rostocker Traditionsschiff „Frieden” w Warnow) wystawy 120 prac twórców ludowych z Pomorza Zachodniego (malarstwo, batiki, metaloplastyka, rzeźba w drewnie, inne techniki)[8];
1974 – współpraca przy organizacji Dni Powiatu Stargard w Zamku Książąt Pomorskich;
1975 – praca przy prezentacji powiatów;
1975 – współprzygotowania „Panoramy Szczecińskiej” w Warszawie (H. Orska przygotowała prezentację dorobku twórców nieprofesjonalnych województwa szczecińskiego);
1975 – współpraca przy prezentacji twórców nieprofesjonalnych z PGR [Państwowe Gospodarstwo Rolne] Witnica oraz PGR Dobra (pow. Łobez);
1975 – montaż wystawy twórców kubańskich w Zamku Książąt Pomorskich;
1975 – kiermasz twórców ludowych na święto „Kuriera Szczecińskiego” (z okazji 30-lecia gazety);
1976 – przygotowanie wystawy twórców lokalnych podczas w rywalizacji Kamienia Pomorskiego z Tucholą w ramach Telewizyjnego Banku Miast [9];
1976 – prelekcje o sztuce w Zakładach Przemysłu Dziewiarskiego „Luxpol” w Stargardzie Szczecińskim;
1977 – organizacja plenerów rzeźbiarsko-malarskich (Płoty, Kołbacz) w ramach współpracy z WRZZ [Wojewódzka Rada Związków Zawodowych];
1977 – udział w jury wystawy prac marynarzy i rybaków w MOK [Morski Ośrodek Kultury] w Szczecinie;
1978 – wyjazd - na zlecenie COMUK [Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury] - do Czechosłowacji na Biennale Grafiki (9.06-12.06.) w Louny;
1978 – organizacja I Biennale Sztuki Nieprofesjonalnej Krajów Nadbałtyckich w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie (wrzesień-październik);
1981 – artystyczna opieka nad plastykami amatorami z województwa szczecińskiego podczas VIII. Konfrontacji Ruchu Artystycznego Młodzieży - KRAM’81 (6.07.-11.07.1981 r.)[10];
1983 – organizacja „Zamkowych Spotkań z Folklorem” w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie;
1984 – udział w naradzie działaczy kulturalnooświatowych w Zaborowie koło Warszawy;
1985 – praca w jury Biennale rzeźby regionalnej Pomorza Zachodniego w Koszalinie;
1987 – organizacja (jako komisarz artystyczny) I Wojewódzkiej Wystawy Rękodzieła Artystycznego Dla Osób Niepełnosprawnych w Niechorzu (16.09.- 6.10.1987 r.);
1988 – wyjazd na Łotwę (przywóz eksponatów z Rygi na wystawę);
1989 – wyjazd do Finlandii (praca przy organizacji wystawy sztuki ludowej w Porvoo-Borgå pt. „Szczecińskie Miasta Sztuką Opisane”);
1991 – udział w warsztatach plastycznych „Sceny Ludowej wsi w Mieroszowie”;
2007 – udział w jury konkursu Rejonowego Przeglądu Twórczości Plastyków Nieprofesjonalnych w Świnoujściu (17.02.2007 r. - Galeria „Poddasze")[11] ;
2007 – udział w jury Powiatowej Wystawy Prac Zespołów Plastycznych z cyklu „Krajobrazy Polski” w Łobzie (3.04.2007)[12].
2012 – udział w jury wojewódzkiego etapu Przeglądu Twórczości Zespołów Plastycznych Dzieci i Młodzieży „Miasto Twoich Marzeń”[13].

Miłośniczka filmów

Od pierwszego Ińskiego Lata Filmowego (imprezy filmowej, zorganizowanej po raz pierwszy w 1973 roku z inspiracji Bohdana Kowalskiego, Dolanda Paszkiewicza i Kazimierza Deca w Ińsku nad Jeziorem Ińskim) uczestniczyła corocznie (najczęściej z innymi członkami rodziny) w wakacjach z filmem. Podczas jubileuszowego 40. Ińskiego Lata Filmowego w trakcie uroczystości w dniu 10 sierpnia 2013 r., czterdzieści osób zostało uhonorowanych przez Stowarzyszenie Ińskie Lato Filmowe medalami (tzw. Ambasadorkami) za wkład w organizację festiwalu na przestrzeni całego okresu jego istnienia. Wśród wyróżnionych była Hanna Orska [14]. Przyjaźniła się z wieloma twórcami filmowym, m.in. z Jadwigą Żuk-Żukowską (1926-2008), wybitną reżyserką filmów dokumentalnych oraz ze Stanisławem Śliskowskim (1935-2021), znakomitym operatorem, reżyserem, wykładowcą Szkoły Filmowej w Łodzi. Hanna Orska uczestniczyła ostatni raz w Ińskim Lecie Filmowym w roku swej śmierci. Było to jej 44. Ińskie Lato Filmowe. Bywała też uczestniczką cyklicznych spotkań ze sztuką „Lato z muzami” w Nowogardzie.

Pisali o niej

Dedykacja Stefanii Mazurczak dla H. Orskiej, 2008

Volkskunst im ScHffsmuseum.

Das Rostocker Traditionsschiff „Frieden", an den Ufern der Warnow in Schmarl festgebunden, sei der schönste und originellste Ort für die polnischen Volkskünstler in diesem Jahr, um ihre Werke auszustellen. Dieser Meinung ist die blonde „Kunstfee" aus dem Szczeciner Schloß, Frau Magister Hanna Orska. Sie ist als Leiterin einer Volkskunstaiusstellung mit 120 Arbeiten der Malerei, Holzplastik, Textil- und Batikarbeiten, Metallplastiken und anderer Techniken nach Rostock gekommen. [15]

Relacja po spotkaniu hobbystów - cykl „Spotkanie z pasją”, 21 października 2007 r., Police, klub „Impuls”.

Gościem specjalnym spotkania była p. Hanna Orska, historyk sztuki, artysta plastyk, mentor szczecińskich artystów i "kulturalna dama" Zamku Książąt Pomorskich, która blisko przez 30. lat kreowała na nim sztukę szczecińską organizując, liczne wystawy, gromadząc wokół siebie artystów, również amatorów. Pani Hanna zachwyciła nas opowiadaniami o rozwoju kultury szczecińskiej, swoim spojrzeniu na sztukę i twórców oraz swoją otwartość na ludzką pasję, autentyzm i warsztat zaklęty w naszym tworzeniu. Szybko dało się odnaleźć powiązania Sztuki przez duże S z tym co powstaje w domach wielu pasjonatów rękodzieła. Pani Hanna nie szczędziła też słów zachwytu nad naszymi pracami i kreatywnością. Zaproponowała nam też udział w pewnym projekcie, o którym już wkrótce! Urzeczona atmosferą spotkania obiecała stawić się na kolejne, na co gorąco liczymy.[16]

Ordery i odznaczenia

1965 – Gryf Pomorski;
1966 – Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego;
1972 – Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”;
1975 – Medal XXX-lecia - „Gryf Szczeciński”;
2013 – Okolicznościowy medal „Ambasador Ińskiego Lata Filmowego”.


Publikacje (wybór)

  • Czy w Szczecińskim mamy folklor? „Kultura i Ty” 1979, nr 3, s. 46-49;
  • "Fascynacje" Danuty Piotrowskiej [ze Szczecina]: tkactwo artystyczne. „Głos Szczeciński” (Wyd. C) 1978, nr 130, dod. "Spojrzenia", nr 23, s. 6;
  • Kazimierza Cykowskiego [plastyka ze Szczecina] 55-lecie pracy twórczej. „Kurier Szczeciński” (Wyd. AB) 1978, nr 103, s. 6;
  • Plastycy-amatorzy w Szczecinie. „Kultura i Ty”. 1969, nr 5, s. 39-41;
  • Sylwetki twórców nieprofesjonalnych i ich wyobraźnie artystyczne. „Biuletyn Kulturalny WDK” 1981, nr 45, s. 42-60;
  • Wystawa tkaniny artystycznej Danuty Piotrowskiej [ze Szczecina]. „Kurier Szczeciński” (Wyd. AB) 1978, nr 126, s. 8;
  • Zakończyło się XXXII Ińskie Lato Filmowe. Rozm. Katarzyna Świerczyńska. „Gazeta Wyborcza” 2005, nr 189, dod. Szczecin, s. 4. (Dostęp 18.03.2021).

Przypisy

  1. Kaplica, wzniesiona prawdopodobnie pod koniec XVII wieku przez Atanazego Miączyńskiego (według planów Tylmana z Gameren), słynna z polichromii (wykonanych w l. 1723-1748 z fundacji syna Atanazego, Piotra Miączyńskiego) przedstawiających życie ziemskie, Sąd Ostateczny, sceny z życia św. Antoniego.
  2. W jej aktach osobowych zachowało się w tej sprawie pismo Ośrodka Kultury Wsi ZMW „Scena Ludowa”, Oddział w Szczecinie. Nie wiadomo, czy Regionalny Klub Twórców Kultury Wsi ZMW podjął działalność.
  3. Historia Klubu Plastyka. Cz. 5. SOK [online]. (Dostęp 07.05.2021).
  4. Kurs odbył się w dn. 3.08.-27.08.1966 r. w Szczyrzycu pow. Limanowa woj. Kraków.
  5. Stefan Dziadek Morawski. (Dostęp 06.04.2021 r.). Od 2012 roku Klub Plastyka w Słupskim Ośrodku Kultury nosi imię Stefana Morawskiego.
  6. Hania Orska to był wyjątkowy człowiek - wspominała Urszula Marzenna Jagodzińska, plastyczka ze Słupska. Podczas pleneru Hania zadeklarowała, że będzie moją matką chrzestną od sztuki. Równie pięknie wspomina ją Elżbieta Żołyniak (relacja z rozmowy telefonicznej).
  7. Stefan Popp, Listy o sztuce. Plener szuka wysokiego patronatu. „Dziennik Polski” 1972 nr 216. (Dostęp 25.01.2021).
  8. Volkskunst im ScHffsmuseum. „Neues Deutschland” 1974 (27 kwietnia). (Dostęp 31.03.2021).
  9. Telewizyjny Banki Miast - inaczej Turniej Miast, cykliczna audycja Telewizji Polskiej, prezentowana od lat 60. do lat 80 XX wieku, podczas której zaproszone miasta średniej wielkości konkurowały ze sobą, przedstawiając swoją historię, kulturę oraz dorobek w różnych sferach życia. Przygotowania aktywizowały i integrowały lokalną społeczność.
  10. Konfrontacje Ruchu Artystycznego Młodzieży (KRAM) organizowane były przez 17 lat w Myślcu nad Popradem przez ZSMP [Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej], zob. (JEC), Był taki Kram. „Dziennik Polski” 6 kwietnia 2006. (Dostęp 18.03.2021).
  11. Przegląd Twórczości Plastyków Nieprofesjonalnych. Portal „iswinouscje.pl [online]. (Dostęp 07.05.2021).
  12. „Wieści z Łobeskiego Ratusza” 2007 nr 8 (04 kwietnia) s. 2.
  13. Kamień Pomorski: Sukces Antoniego Motyki. Portal „ikamien.pl” [online]. (Dostęp 25.01.2021).
  14. Wręczenie medali osobom zasłużonym dla Ińskiego Lata Filmowego. 11.08.2013. Portal „SILF Stowarzyszenie Ińskie Lato Filmowe” [online. (Dostęp 18.03.2021)
  15. Volkskunst im ScHffsmuseum. „Neues Deutschland” 1974 (27 kwietnia). (Dostęp 31.03.2021).
  16. Relacja po spotkaniu hobbystów. (Dostęp 06.04.2021.)


Bibliografia

  • Archiwum Uniwersyteckie KUL, Wydział Nauk Humanistycznych, akta osobowe studentów, Palusińska Halina Janina, 1949-1955, sygn. H 10456;
  • Archiwum zakładowe Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie, pracownicze akta osobowe, Halina Orska, sygn. 859, 860;
  • Koszur Ewa, Ińsko zaprasza turystów do kina. (Dostęp 18.03.2021);
  • Nieprofesjonalni profesjonalnie. Portal UrokiPojezierza.pl [online]. (Dostęp 25.01.2021);
  • Popp Stefan, Listy o sztuce. Plener szuka wysokiego patronatu. „Dziennik Polski” 1972, nr 216. (Dostęp 6.04.2021);
  • Rozmowy z synem, mgr inż. Piotrem Orskim i wnuczką, Adrianną Orską.
  • „Wieści z Łobeskiego Ratusza” 2007, nr 8, s. 2;
  • Zakończyło się XXXII Ińskie Lato Filmowe. Rozmowa z Hanną Orską historyk sztuki i miłośniczką kina, która tylko raz opuściła filmową imprezę w Ińsku. Rozm. Katarzyna Świerczyńska. (15 sierpnia 2005). Wyborcza.pl [online]. (Dostęp 11.05.2021).




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Cecylia Judek