Tekst źródłowy strony Bolinko

{{Dzielnica2 infobox
 |dzielnica_nazwa      = Bolinko
 |dzielnica_grafika    = Bolinko.jpg
 |opis_zdjecia         = Widok zabudowań Bolinka (Osiedle Piastowskie) od strony południowej
 |status               = [[część miasta]]
 |dzielnica            = [[Śródmieście]]
 |w_granicach_miasta   = 
 |powierzchnia         =
 |nazwa_niemiecka      = Grünhof
 |nazwa_dawna          = „szczecińskie pole turzyńskie”
 |populacja            = 
 |mapa_link            = 
 |commons              = 
 }}
'''Bolinko''' (niem. ''Grünhof'') – część miasta [[Szczecin|Szczecina]]; urzędowa nazwa dla płd.-wschodniej części [[podział administracyjny Szczecina|osiedla administracyjnego]] [[Niebuszewo-Bolinko]], położonego w północnej części miasta osiedla [[Niebuszewo]], wchodzącej w skład dzielnicy [[Północ]]. Obecnie odnosząca się głównie do obszaru określanego w latach 70. [[XX wiek]]u potoczną nazwą „Niecka Niebuszewska”, wprowadzoną przy okazji zabudowy tej części miasta, wchodzącego przed 1945 rokiem wraz z obecnym [[Osiedle Piastowskie|osiedlem Piastowskim]] i osiedlem [[Śródmieście-Północ]] w skład zniszczonej w czasie bombardowań alianckich dzielnicy ''Grünhof''. Dla większości mieszkańców naszego miasta robocza nazwa „Niecka Niebuszewska” utrwaliła się, gdyż nadana w latach [[1946]]-[[1948]] nazwa Bolinko nie była obecna na planach miasta wydawanych w późniejszym czasie.
== Historia powstania przedmieścia Grünhof ==
W pierwszej połowie [[XIX wiek]]u w związku z wzrastającym uprzemysłowieniem Pomorza nastąpiło znaczne przemieszczenie się ludności wiejskiej do miast, w tym także do Szczecina, w którym powstające zakłady przemysłowe ze względu na status twierdzy lokalizowano m. in. na położonych na północ od miasta terenach nadodrzańskich. <ref>B. Kozińska, ''Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej''. Szczecin [[2002]], s. 104 i n.</ref> Związane z tym potrzeby mieszkaniowe pracowników nowo powstałych fabryk wykorzystali właściciele gruntów położonych na terenach przyległych do siebie gmin wiejskich [[Niebuszewo]] (''Zabelsdorf''), [[Drzetowo]] (''Bredow'') i [[Grabowo]] (''Grabow).<br/>
===Rozwój poszczególnych części nowo powstającego przedmieścia===
====Część niebuszewska, drzetowska i grabowska====
Występująca w [[XIII wiek| XIII wiecznych]] dokumentach słowiańska wieś [[Niebuszewo]] (''Nembuwszowe'', także ''villae Nubuztouue''), określana w dokumencie z [[1267]] roku również jako ''Zabelsdorp, a także ''Zabelestorpe <ref>Zob. [[Pommersches Urkundenbuch|PUB]] II, dokument nr 828 z [[30 stycznia]] 1267 r., s. 169; także H.K.W. Berghaus, ''Landbuch des Herzogthums Stettin, von Kamin und Hinterpommern; oder des Verwaltungsbezirks der Königlichen Regierung zu Stettin''. Bd 2. ''Enthaltend den Randowschen Kreis und Allgemeines über die Kreise auf dem linken Oder-Ufer''. Anklam [[1865]], s. 1732.</ref>, jako majątek rycerski wraz z powiązaną z nim i położoną na północ od niego owczarnią [[Alt Buchholz|''Buchholz'']] (''Hammelschäferei Buchholz''), należała na początku XIX wieku do domeny szczecińskiej (''Amt Stettin''). <ref>Owczarnię Buchholz założył w [[XVIII wiek]]u radca wojenny Winckelmann, generalny dzierżawca terenów należących do Szczecina i [[Jasienica|Jasienicy]] z siedzibą we wsi [[Kościno]] (''General Pächterin des Amts Stettin-Jasenitz''), na terenie lasu bukowego będącego schronieniem dla zwierząt hodowlanych wypasanych na okolicznych pastwiskach. Na początku XIX wieku odkryto tu bogate złoża gliny i powstały 3 cegielnie, w związku z czym powstało kolejne osiedle nazwane "Nową Kolonią" ([[Neu Buchholz|''Neru Colonie'']], a z czasem [[Neu Buchholz|„Nowe Bukowo”]] (''Neu Buchholz''); zob. H.K.W. Berghaus, ''Landbuch des Herzogthums Stettin''... op. cit., s. 1733.</ref><br/>Na południe od majątku Niebuszewo, w osi obecnej ulicy Kadłubka, położone były tzw. „Długie Ogrody” (''Langengarten''), również stanowiące jego część składową, które podobnie jak owczarnia ''Buchholz'', zostały założone przez radcę wojennego Winckelmanna. <ref>Tamże, s. 1733.</ref> Jednak już w drugiej połowie XVIII wieku „Długie Ogrody” zostały wydzielone z majątku ''Zabelsdorf'' i przekazane w [[1753]] roku w wieczystą dzierżawę szynkarzowi Müllerowi. <ref>Tamże, s. 1733; zob. także H.K.W. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Th. 2. Bd 8. Berlin-Wriezen/O [[1875]], s. 310.</ref> W [[1848]] roku były własnością wdowy Christiane Böttcher. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin...'' op. cit., s. 309.</ref><br/>   
Opisane tu grunty na początku XIX wieku zostały sprzedane królewskiemu masztalerzowi von Wittken, następnie w [[1830]] roku nabył je kupiec Rabe, a po nim w [[1832]] kupiec Carl Schleich, właściciel [[Młyn Miedziany|młyna ''Kupfermühle'']]. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Landbuch...,'' op. cit., s. 1734.</ref> Schleich, wykorzystując wzrastające potrzeby mieszkaniowe, na początku lat 30. XIX wieku sprzedał grunty Miedzianego Młyna, dzieląc je na niewielkie działki, co dało początek osiedlu o nazwie ''Kupfermühle''. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte...,'' op. cit., s. 296 i n.</ref> Następnie dokupił leżące na północ od Miedzianego Młyna gospodarstwo rolne C. Ladewiga (położone w płn.-zachodniej części obecnego Osiedla Piastowskiego), również przekształcając je w niewielkie działki mieszkaniowe. Podobnie postąpił z częścią gruntów folwarku ''Zabelsdorf'' położonych na południe od ulicy [[Ulica Błogosławionego Wincentego Kadłubka|Kadłubka]] i przylegających do gruntów Miedzianego Młyna.<br/>
W skład wyłączonych z majątku ''Zabelsdorf'' gruntów wchodziły również ogrody, położone w rejonie obecnej ulicy [[Niemcewicza]], oraz w dolinie poniżej tej ulicy ciągnącej się wzdłuż potoku [[Osówka|''Klingende Beek'']] w kierunku [[Młyn Słodowy|Młyna Słodowego]] przy ulicy [[Słowackiego]]. Z ogrodów tych na początku XIX wieku tylko jeden był zabudowany. Z dokumentu dzierżawy wystawionego [[15 czerwca]] [[1786]] roku dla dzierżawcy tego ogrodu Approtha wynikało, że zabudowania nie posiadały nazwy. W związku z tym urząd domeny szczecińskiej (''Domainen Amt Stettin zu'' [[Kościno|''Köstin'']]) zalecił w dniu [[7 września]] [[1817]] r. kolejnemu dzierżawcy, ogrodnikowi Langerbeck, postawienie przed gospodarstwem tablicy z nazwą ''Malzkrug'' („Karczma przy Młynie Słodowym”), która to nazwa, co prawda już nie używana, wynikała z dawnej tradycji ludowej. Langerbeck nie miał ochoty wykonać tego zalecenia i wystąpił [[8 września]] 1817 roku z prośbą o nadanie swojej posiadłości ze względu na jej położenie nazwy „Zielona Dolina” (''Grünthal''), na co wyrażono zgodę. <ref>Tamże, s. 300.</ref> Największa niezabudowana działka na tym terenie, położona powyżej doliny potoku Osówka należała w [[1835]] roku do zamieszkałego w Bydgoszczy nadleśniczego Schulemanna, który sprzedał ją radcy rządowemu Bettinowi ze Szczecina. Od Bettina ogród odkupił oberżysta Carl Friedrich Wilhelm Stumpf, będący do początku [[1836]] roku właścicielem gospodarstwa ''Kronenhof''. <ref>Tamże, s. 297; chodzi tu o lokal rozrywkowy ''Etablissement Kronenhof'', zwany później „Resursą mieszczańską” (''Bürgerliche Ressource'', [[1808]]), położony w bloku ulic [[Odzieżowa|Odzieżowej]], [[Ulica Leszka Białego|Leszka Białego]], [[Bazarowa|Bazarowej]] i [[Matejki]] na terenie usytuowanym obecnie od południowej strony wieżowców Odzieżowa 13-14.</ref> W zakupionym ogrodzie Stumpf założył lokal rozrywkowy, z czasem nazwany „''Elysium''”. W położonym obok ogrodzie, także niezabudowanym, nabytym przez Schellberga powstał kolejny lokal o nazwie „''Tivoli''”. W [[1860]] roku ogrody zostały w całości rozparcelowane, i z chwilą, jak ostatnie cztery parcele uzyskały numerację ulicy [[Ulica Staszica|Staszica]], przyznana im w 1817 roku nazwa „Zielona Dolina” znikła z oficjalnego spisu miejscowości powiatu Randow. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte...,'' op. cit., s. 300.</ref><br/>
Podobnie rozparcelowano przyległe do gruntów Miedzianego Młyna grunty należące do Grabowa (w okolicy obecnej ulicy [[Ulica Księżnej Salomei|Salomei]] i [[Ofiar Oświęcimia]]), i sięgające do obszaru położonego w rejonie obecnej ulicy [[Odzieżowa|Odzieżowej]].<br/>
Istniejące w [[1845]] roku na terenie osiedla ''Kupfermühle'' 59 parceli należało do 53 właścicieli. Z tego z przekazanych przez Schleicha w wieczystą dzierżawę 17 działek przy starym Młynie Miedzianym zabudowano 14 działek, z 23 działek wydzielonych z folwarku ''Zabelsdorf'' zabudowano 23 (w tym Elysium będące początkowo własnością Stumpfa, a potem Schöneberga, oraz ogród Schellenberga w „Zielonej Dolinie”). Do części wydzielonej z majątku Niebuszewo należały także dwie cegielnie oraz wiatrak. Na działce „Długich Ogrodów” położona była tylko jedna parcela należąca do jednego właściciela, natomiast na gruntach grabowskich trzy działki należały do 3 właścicieli, a na gruntach drzetowskich na 15 parcelach zabudowanych zostało 12. <ref>Tamże tabela, s. 316.</ref> Mieszkańcy osiedla należeli do parafii przy [[Kościół św. Piotra i św. Pawła|kościele św. Piotra i Pawła]] <ref>Już od 1859 r. rozważano budowę domu modlitwy, gdyż mała sala szkolna szkoły oiedla ''Kupfermühle'' uniemożliwiała większości wiernych brania udziału w nabożeństwach. Po zebraniu odpowiedniej kwoty i wybudowaniu skromnego budynku kościół poświęcono [[8 listopada]] [[1861]], a w tym samym roku, [[30 listopada]] nadano mu wezwanie św. Łukasza ([[Lukaskirche|''Lukaskirche'']]). Kościół jako kościół filialny [[Kościół św. Piotra i św. Pawła|kościoła św. Piotra i Pawła]], położony był na parceli, która początkowo posiadała numerację ulicy [[Kadłubka|''Pölitzerstraße'']] (nr 12 do [[1871]], potem nr 34 (do [[1880]]), a od [[1881]] roku numerację nie istniejącej obecnie parceli [[Kadłubka|''Zabelsdorferstraße'']] nr 5.<br/> 
Jednocześnie w dniu [[21 października]] [[1865]] r. został zatwierdzony dekret parafialny, na mocy którego postanowiono wyłączyć ze wspólnoty parafialnej św.św. Piotra i Pawła parafie Grabowo, Żelechowa, Drzetowo i Osiedle ''Kupfermühle'', i przyznać im samodzielność. Rozporządzenie w tej sprawie zostało wprowadzone w życie na przełomie 1885/1886 roku. Podjęcie tej decyzji spowodowało zwolnienie gminy św.św. Piotra i Pawła z ciężaru głoszenia Słowa Bożego w okolicznych wioskach i umożliwienie działalności w środowisku miejskim, co było konieczne i uzasadnione rozwojem przestrzennym miasta. Odtąd gmina kościelna św.św. Piotra I Pawła rozciągała się w kierunku północnym do linii ulicy [[Malczewskiego|''Birkenallee'']] i [[Szarotki|''Blumenstraße'']], a na zachodzie sięgała do wschodniej części [[Pölitzerstraße|''Pӧlitzer Straße'']]. Jedynie w dzielnicy ''Grünhof'' pozostała mała enklawa, jako wspomnienie małego osiedla „Zielona Dolinie” (ulica [[Staszica|''Grenzstraße'']] 9-21); zob. Hellmuth Heyden, ''Die Kirchen Stettins und ihre Geschichte''. Stettin [[1936]], s. 294, także 315.</ref>, oraz korzystali z [[Cmentarz przy ul. Boguchwały|cmentarza przy tzw. „Długich Ogrodach”]] (''der lange Garten'', 1879). <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte...,'' op. cit., s. 333; por. plan ''Karte von Stettin, Grabow und Bredow nach amtlichen Quellen zusammengestellt im August 1879'' (źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie, Zb. Kart. Nr 356).</ref> Zabudowa poszczególnych działek spowodowała powstanie nowych ulic, którym w 1860 r. nadano oficjalne nazwy:<br/>
- [[Ulica Błogosławionego Wincentego Kadłubka|''Pölitzerstraße'']], brukowana ulica Policka, czyli przedłużenie drogi prowadzącej od młyna Miedzianego w kierunku północnym do Polic, mającej od połowy XIX wieku swój początek i nazwę od wylotu obecnej ulicy [[Ofiar Oświęcimia]] do obecnej [[Aleja Wyzwolenia|Alei Wyzwolenia]];<br/> 
- [[Niemcewicza|''Elysiumstraße'']], droga prowadząca od [[Ulica Błogosławionego Wincentego Kadłubka|drogi polickiej]] w kierunku lokalu „''Elysium''”;<br/>
- [[Ulica Świętych Cyryla i Metodego|''Feldstraße'']], ulica Polna, tj. fragment [[Ulica Świętych Cyryla i Metodego|ulicy Cyryla i Metodego]] położony na granicy pól przylegających do nowo powstającego osiedla; ponieważ ulica ta prowadziła w tym czasie w kierunku gruntów Drzetowa położonych na wzniesieniu  miała początkowo otrzymać nazwę „górnej” (''Bergstraße'') lub „górnej drzetowskiej” (''Bredower Bergstraße''), z której wycofano się, gdyż nazwa [[Ulica Owocowa|''Bergstraße'']] istniała już na [[Nowe Miasto|Nowym Mieście]];<br/>
- [[Ulica Błogosławionego Wincentego Kadłubka|''Zabelsdorferstraße'']], czyli „ulica prowadząca w kierunku Niebuszewa”, stanowiąca górny fragment obecnej ulicy [[Kadłubka]] prowadzący od narożnika ''Elysiumstraße'' w kierunku Długich Ogrodów;<br/>
- [[Aleja Wyzwolenia|''Mühlenstraße'']], która przebiegając dotychczas poprzez most, położony na potoku ''Klingende Beek'' w osi przyszłej [[Aleja Wyzwolenia|''Pölitzerstraße'']], wiodła dalej w kierunku Młyna Słodowego, i została przedłużona w kierunku pól [[Niemierzyn|Niemierzyna]]. Przedłużenie to otrzymało nazwę [[Ulica Krasińskiego|''Niemitzerstraße'']] (obecnie jest to odcinek ulicy [[Ulica Krasińskiego|Krasińskiego]] od wylotu ulicy [[Ulica Juliusza Słowackiego|Słowackiego]] do odcinka ulicy [[Ulica Niemierzyńska|Niemierzyńskiej]] prowadzącej do [[Cmentarz przy ul. Niemierzyńskiej (Nemitzer Friedhof)|cmentarza niemierzyńskiego]], i dalej do wioski [[Niemierzyn]]);<br/>
- [[Ulica Świętego Łukasza|''Schulgang'']], przejście stanowiące połączenie ulicy [Ulica Księdza Stanisława Staszica|''Grenzstraße'']] z przedłużoną ulicą [[Ulica Błogosławionego Wincentego Kadłubka|''Pölitzerstraße'']]. Zaproponowana dla niej przez władze policyjne nazwa „Połączenie” (''Communication'') została przez magistrat odrzucona z uzasadnieniem, iż brzmi ono obco. W rezultacie otrzymała nazwę „Przejścia szkolnego” (''Schulgang'') od położonych przy niej dwóch budynków szkolnych szkoły osiedlowej, do [[1879]] roku określanej  mianem ''Grünhoffsche Schule'', a następnie [[Lukas-Schule|''Lukas-Schule'']] <ref>Od roku [[1881]] zmieniono jej nazwę na „ulicę Świętego Łukasza” (''Lukasstraße''), od wybudowanego w pobliżu [[Lukaskirche|kościoła pod wezwaniem św. Łukasza]].</ref>;<br/>
- [[Ulica Mała (Bolinko)|''Kurzestraße'']], czyli ulica Krótka stanowiąca przedłużenie ulicy ''Schulgang'', i umożliwiająca dojście do lokalu rozrywkowego ''Elysium''.<br/>
- [[Zabelsdorfer Straße|''Langengarten'']], działka pomiędzy ulicami [[Boguchwały]] i [[Kadłubka]], która zachowała swoją dawną nazwę z XVIII wieku, z jednym budynkiem mieszkalnym. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte...,'' op. cit., s. 267 i n.; także s. 382.</ref><br/> 
W [[1866]] roku powstała poprzeczna ulica prowadząca od ulicy [[Staszica|''Grenzstraße'']] w kierunku pól niebuszewskich nazwana [[Ulica Gołębia (Niebuszewo)|''Taubenstraße'']], tj. ulicą Gołębią; była to ulica, którą jeszcze w 1873 roku określano mianem „ślepej ulicy”. <ref>Tamże, s. 269.</ref><br/>Z kolei w części drzetowskiej osiedla ''Kupfermühle'', określanej jako Dolne Drzetowo (''Unter-Bredow''), a wcześniej oficjalnie od ok. 1855 roku zwanej ''Bredower-Antheil'', w 1875 roku istniało już 11 ulic: [[Ulica Hipolita Cegielskiego|''Albert-'']], [[Ulica św. Jana Kantego|''August''-]], [[Ulica Edwarda Dembowskiego|''Fabrik''-]], następnie pozostała część ulicy wspomnianej wyżej ulicy [[Ulica Świętych Cyryla i Metodego|''Feldstraße'']], a także krótko istniejąca odnoga ulicy [[Kazimierza Królewicza|''Ulrichstraße'']] nazwana ''Georgstraße'', i kolejne ulice, tj. ulica [[Ofiar Oświęcimia|''Heinrich-'']] (przedłużenie w kierunku północnym wyżej wspomnianej ulicy ''Pölitzerstraße''), [[Rynkowa|''Markt-'']], [[Marcina|''Martin-'']], [[Ulica Krynicka|''Rosen-'']], [[Kazimierza Królewicza|''Ulrich-'']] i [[Bronisławy|''Weidenstraße'']]. <ref>Tamże, s. 299.</ref> Przy wspomnianej tu Martinstraße ok. 1866 roku na parceli 8a usytuowano budynek szkoły.
<br/>

====Część szczecińska====
Do nowo powstającego przedmieścia w [[1840]] roku włączono także gospodarstwo rolne Michaela Gottfrieda Wolffa (Wulffa), syna Gottfrieda Wolffa, które nosiło nazwę „Zielonego Dworu” (''Grünhof''). Nazwa ta pojawiła się dopiero w [[1817]] roku. <ref>Wcześniej gospodarstwo określane było nazwą „Posiadłość Wulffa” (''Wulffsche Besitzung''), jak wynika to z zapisu  hipotecznego w księdze wieczystej. Nazwisko Wolff zapisano tam w języku dolnoniemieckim, stąd w dokumentach oraz w szczecińskich [[Stettiner Adreßbuch|księgach adresowych]] spotykamy również zapis tego nazwiska jako Wulff; zob. H.K.W. Berghaus, ''Geschichte...,'' op. cit., s. 990, por. także zapisy w księdze adresowej z roku [[1837]] (''Allgemeines Adreß-Buch von Stettin auf das Jahr 1837''), i w latach następnych.</ref> Przodek Michaela G. Wolffa, Johann Wulff wymieniony został w [[1591]] roku jako jeden z właścicieli gruntów rolnych na tzw. szczecińskim polu turzyńskim. <ref>Były to grunty rolne składające się z dwóch pól (1½ włóki - tu 1 pomorska włóka to 19 ha), których granice i zasięg opisane są w dokumencie opisującym pole turzyńskie, w części dotyczącej [[Stan posiadania kościoła Mariackiego w Szczecinie|Fundacji Mariackiej]]: jedno pole, wcześniej należące do miasta, położone po obu stronach drogi biegnącej do Młyna Słodowego (fragment [[Aleja Wyzwolenia|Alei Wyzwolenia]] pomiędzy obecnym [[Rondo Giedroycia|Rondem Giedroycia]] a ulicą [[Słowackiego]]), obejmując także wiodącą doń aleję nazwaną później ulicą [[Słowackiego|Młyńską]] (''Mühlenstraße''), a także drogę z ''Kupfer''- do ''Malzmühle'' (późniejszą ulicę [[Ulica Staszica|''Grenzstraße'']]), wyłączając położony po lewej stronie tej drogi tzw. plac rakarza (''Schindangerplatz''), oraz drugie pole położone przy [[Lübsche Mühle|Młynie Lübschego]], obejmujące także stok opadający w kierunku [[Osówka|potoku młyńskiego]]. W [[1800]] roku do kupca Gottfrieda Wolffa należało 29,5 ha; zob. H.K.W. Berghaus, ''Geschichte...,'' op. cit. s. 842 i n., także B. Kozińska, ''Rozwój przestrzenny Szczecina...'' op. cit., s. 35, przyp. 60.</ref> Michael Gottfried Wolff sprzedał gospodarstwo w kwietniu 1840 roku inspektorowi rolnemu o nazwisku Christian Wilhelm Fechtner, sobie pozostawiając budynek z ogrodem położony prawdopodobnie po południowej stronie ulicy Staszica. <ref>Nieistniejąca obecnie parcela przy ''Grenzstraße'' nr 31 u wylotu ulicy [[Ulica Stanisława Herakliusza Lubomirskiego|''Grünhofer Steig'']].</ref> Nabyte przez siebie gospodarstwo Fechtner natychmiast rozparcelował dzieląc je na 24 działki. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte''..., op. cit. s. 991.</ref><br/>
Na terenie osiedla ''Grünhof'' już w połowie XIX wieku istniały cztery ulice posiadające oficjalne nazwy:<br/>
- [[Aleja Wyzwolenia|''Mühlenstraße'']], czyli ulica Młyńska opadająca w dół w kierunku Młyna Słodowego (dolna część obecnej Alei Wyzwolenia do mostu na potoku Osówka, i jej przedłużenie, czyli odcinek obecnej ulicy [[Ulica Juliusza Słowackiego|Słowackiego]] prowadzącej do młyna);<br/> 
- [[Ofiar Oświęcimia|''Pölitzerstraße'']], brukowana ulica Policka, czyli droga prowadząca w kierunku Polic, mająca początek przy obecnej Alei Wyzwolenia i wiodąca w dół głębokim wąwozem obecnej ulicy [[Ofiar Oświęcimia]] do granic gruntów Młyna Miedzianego, (nazwa ta, zgodnie z uchwałą magistratu, obowiązywała na całej jej długości od [[Brama Królewska|Bramy Królewskiej]] do ulicy Ofiar Oświęcimia dopiero od maja [[1870]] do [[1880]] roku) <ref>Po roku 1880 nazwę „''Pölitzerstraße''” przeniesiono również na dolny odcinek obecnej [[Aleja Wyzwolenia|Alei Wyzwolenia]], określanej dotychczas nazwą „''Mühlenstraße''”, łącząc ją z pozostałym odcinkiem tej ulicy mającej swój początek przy Bramie Królewskiej.</ref>;<br/> 
- [[Ulica Staszica|''Grenzstraße'']], początkowo określana nazwą ''Gränzstraße'', tu ulica Graniczna, czyli droga rozgraniczająca obie części nowo powstającego osiedla i biegnąca od skrzyżowania obecnej ulicy Ofiar Oświęcimia w górę doliny potoku [[Osówka|Osówki]] do wspomnianej wyżej ulicy ''Mühlenstraße'';<br/>
- [[Odzieżowa|''Gartenstraße'']], droga, a obecnie ulica [[Odzieżowa]], nazwana „ulicą Ogrodową”, i biegnąca od położonej przy obecnej [[Aleja Wyzwolenia|Alei Wyzwolenia]] narożnej parceli budowniczego organów Emila Kaltschmidta (obecnie nie zabudowana działka na narożniku ulicy Ofiar Oświęcimia), w kierunku nieistniejącego już lokalu resursy mieszczańskiej (''Bürgerliche Ressource''). <ref>Tamże, s. 267; zob. także księga adresowa z [[1855]].</ref><br/> W 1860 kupiec Gustaw A. Toepffer rozparcelował pole położone na północ od ulicy [[Malczewskiego|''Birkenstraße'']], usytuowane pomiędzy Aleją Wyzwolenia a ulicą [[Ulica Leszka Białego|Leszka Białego]]. Po drugiej stronie Alei Wyzwolenia w drugiej połowie XIX podjęto próbę włączenia do szczecińskiej części Bolinka przyległego od południa gospodarstwa ''Petrihof''. <ref>Był to majątek położony na szczecińskim polu turzyńskim. W [[1745]] roku senator Jacob Albrecht Zastrow zapisał go w testamencie [[Bazylika archikatedralna św. Jakuba|kościołowi św. Jakuba]]. Zajmował teren z jednej strony ograniczony obecną ulicą [[Wąska|Wąską]], natomiast z drugiej Aleją Wyzwolenia; zabudowania mieszkalne i gospodarcze dworu położone były na parceli usytuowanej na narożniku ulicy Wąskiej i [[Ulica Zygmunta Felczaka|Felczka]] (Ulica Wąska 14). Jego nazwa „''Petrihof''” pochodziła od nazwiska Daniela L. Petriego, dzierżawcy majątku w latach [[1827]]-[[1840]]; zob. H.K.W. Berghaus, ''Geschichte...,'' op. cit. s. 841 i n., a także s. 898 i n.</ref> Parcelację działek i wytyczenie ulic na tym obszarze zrealizowano pomiędzy rokiem [[1864]] a [[1875]]. Jedna z nich, prowadząca w górę w kierunku osiedla [[Westend]] i [[Turzyn|Nowy Turzyn]] (''Neu Turnei'', także ''Neu Torney'') została nazwana w 1871 roku [[Ulica Królowej Korony Polskiej|''Werderstraße'']]. <ref>Tamże, s. 276.</ref> Natomiast drogę, która od dawien dawna łączyła ''Grenzstraße'' z w/w ''Mühlenstraße'', dotychczas określana jako „ulica nr 12” (''Straße Nr. 12''), oficjalnie nazwano we wrześniu [[1875]] roku mianem „ścieżki Grünhof” ([[Ulica Stanisława Herakliusza Lubomirskiego|''Grünhofer Steig'']]). <ref>Wcześniej padły dwie propozycje, jedna od mieszkańców nazwania jej „ścieżką Wulffa” (''Wulffs Steig'') dla upamiętnienia dawnego właściciela przyległych do niej gruntów, a druga od władz miejskich - „''Richtweg''”, związana z położonym obok niej dawnym placem rakarza (w nawiązaniu do określenia ''Richtplatz'' - plac straceń); tamże, s. 994 i n., także s. 995, przyp. dolny. Określenie ''Richtplatz'' prawdopodobnie wiąże się z miejscem straceń z okresu szwedzkiego, położonym na wzgórzu przylegającym do wspomnianej wyżej „Posiadłości Wulffa” (obecnie na wzgórzu mieści się Szpital Rehabilitacyjny Świętego Karola Boromeusza, dawny szpital miejski, a wcześniej [[Szpital Kolejowy]]); por. usytuowanie tego miejsca straceń m.in. na planie [[Fortyfikacje szwedzkie|umocnień szwedzkich]] Szczecina w drugiej połowie [[XVII wiek]]u ([https://zbc.ksiaznica.szczecin.pl/dlibra/publication/948/edition/807/content?ref=desc ''Befestigungsplan Stettin''], nieopodal drogi prowadzącej z Bramy Młyńskiej w kierunku północnym do [[w:Ueckermünde|Ückermünde]] (obecna [[Aleja Wyzwolenia]]).</ref>


Oficjalne włączenie osiedla  pod nazwą „Zielony Dwór” (''Grünhof'') do miasta Szczecina, które z czasem rozrosło się do obszaru, na który dzisiaj składają się [[podział administracyjny Szczecina|osiedla administracyjne]]: [[Śródmieście-Północ]], [[Niebuszewo-Bolinko]] i [[Niebuszewo]], nastąpiło [[1 września]] [[1859]] roku, tworząc tym samym dwudziesty drugi okręg miejski. <ref>B. Kozińska, ''Rozwój przestrzenny Szczecina...,'' op. cit. (I wyd.), s. 110, tamże s. 111, przyp. 267; także II wydanie, s. 123 oraz s. 123, przyp. 318.</ref>     

{{przypisy}}

== Bibliografia ==
* Berghaus H.K.W., ''Landbuch des Herzogthums Stettin, von Kamin und Hinterpommern; oder des Verwaltungsbezirks der Königlichen Regierung zu Stettin''. Bd 2. ''Enthaltend den Randowschen Kreis und Allgemeines über die Kreise auf dem linken Oder-Ufer''. Anklam 1865.
* Berghaus H.K.W., ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Th. 2. Bd. 8. Berlin-Wriezen/O 1875.
* Heyden H., ''Die Kirchen Stettins und ihre Geschichte''. Stettin 1936.
* Kozińska B., ''Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej''. I wyd. Szczecin 2002; II wyd. 2015.

== Zobacz też ==
* [[Niebuszewo-Bolinko]]
* [http://sedina.pl/galeria/index.php?cat=165 Galeria sedina.pl Grünhof]
==Linki zewnętrzne==
* [http://sedina.pl/wordpress/index.php/2004/10/08/tego-szczecina-ju-nie-ma-nietypowe-dzieje-niebuszewa-i-bolinka/ Tego Szczecina już nie ma. Nietypowe dzieje Niebuszewa i Bolinka.]

{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
{{Części miasta}}[[Kategoria:Części miasta]]
[[Kategoria:Etap II 2013 - 02 Historia i geografia Szczecina ]] <!-- proszę nie usuwać tej kategorii Admin-->