Tekst źródłowy strony Koszalin


{{Miasto infobox
 |miasto_nazwa       = Koszalin
 |miasto_grafika     = Ptaki Hasiora.jpg
 |opis_zdjecia       = [[Rzeźba Płonące Ptaki|Płonące Ptaki]] (fot. J. Jedrysik)
 |nazwa_dawna        = łac. Coslinum
 |nazwa_niemiecka    = ''Köslin''
 |powiat             = miasto na prawach powiatu
 |gmina              = miejska Koszalin
 |prawa_miejskie     = [[1266]]
 |mapa_link          =
 |www                = http://www.koszalin.pl
}}
'''Koszalin''' (łac. ''Coslinum'', niem. ''Köslin'') – miasto na prawach powiatu, położone w północno - wschodnim rejonie [[Województwo Zachodniopomorskie|województwa zachodniopomorskiego]]. Zajmując powierzchnię 98,34 km2 zamieszkaną przez ponad 109 tysięcy mieszkańców, jest drugim, co do wielkości, miastem województwa, a największym na Pomorzu Środkowym. Stanowi siedzibę [[powiat koszaliński|powiatu koszalińskiego]], sądu okręgowego, wydziału zamiejscowego urzędu marszałkowskiego i delegatury urzędu wojewódzkiego. Koszalin jest największym w tej części regionu ośrodkiem kulturalnym, w którym znajdują się ważniejsze instytucje kultury: biblioteki, teatry, muzea, kina, [[Filharmonia Koszalińska im. Stanisława Moniuszki|filharmonia]] oraz [[Amfiteatr im. Ignacego Jana Paderewskiego (Koszalin)|amfiteatr]]. 
[[Plik:Koszalin pełnia życia.png|245px|right|thumb|Logo miasta Koszalin]]

===Położenie===
[[Plik:Koszalin_Powiat_Grodzki.png|180px|right|thumb|Koszalin powiat grodzki - położenie]]
Miasto położone jest w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego. Od północy graniczy z [[gmina Mielno|gminą Mielno]] i [[jezioro|jeziorem Jamno]], od wschodu z [[gmina Sianów|gminą Sianów]], od południa z gminami [[Świeszyno]] i [[Manowo]] a od zachodu z gminami [[Będzino]] i [[Biesiekierz]]. Wszystkie wymienione gminy wchodzą w skład [[koszaliński powiat ziemski|koszalińskiego powiatu ziemskiego]]. Centrum miasta jest oddalone od Morza Bałtyckiego o ok. 11 km. 
Miasto Koszalin i powiat ziemski są ściśle powiązane i zależne pod względem gospodarczym, kulturalnym oraz infrastruktury społecznej i technicznej.
Zgodnie z podziałem fizyczno-geograficznym Polski Jerzego Kondrackiego obszar Koszalina położony jest na [[Pobrzeże Zachodniopomorskie|Pobrzeżu Zachodniopomorskim]], w makroregionie [[Pobrzeże Koszalińskie|Pobrzeża Koszalińskiego]], na styku mezoregionów [[Równina Białogardzka|Równiny Białogardzkiej]] i [[Równina Słupska|Równiny Słupskiej/ Sławieńskiej]].

=== Klimat ===
Wg klasyfikacji Kazimierza Prawdzica (1968) obszar Koszalina leży w  północnym pasie [[Pojezierze Pomorskie|Pojezierza Pomorskiego]], charakteryzują go następujące parametry: średnia temperatura roczna 7,7 °C, średnia temperatura miesięcy letnich
14°C, ilość dni gorących w roku – 13 do 18 dni, suma opadów atmosferycznych – 650/800 mm, (najmniej opadów notuje się w lutym i marcu, a najwięcej w lipcu), długość okresu wegetacyjnego wynosi od 208 do 215 dni, liczba dni z pokrywą śniegową – 40/55 dni. Klimat kształtują masy powietrza znad Atlantyku, modyfikowane za sprawą sąsiedztwa Bałtyku i deniwelacji terenu na granicy krain geograficznych. Na terenie Koszalina dominują wiatry wiejące z kierunków południowo-zachodnich. W miesiącach zimowych wieją wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, które przynoszą odwilż. Wiosną wieją wiatry północne i północno-wschodnie, przynoszące pogodę suchą i silnie skontrastowaną termicznie. W lecie przeważają chłodne wiatry zachodnie i północno-zachodnie, przynoszące wilgotne i deszczowe masy powietrza polarno-morskiego. Zima jest tu łagodna i krótka; przeciętna temperatura powietrza jest ujemna tylko w styczniu i lutym. Wiosna jest długa i chłodna, lato chłodniejsze niż w Polsce centralnej; charakterystyczna jest niewielka liczba dni gorących. Jesień jest długa i ciepła<ref>Warunki klimatyczne. W: Program Ochrony Środowiska dla Miasta Koszalina. Urząd Miejski w Koszalinie, 2008, s. 12. (Załącznik do Uchwały Nr XXI/207/2008 Rady Miejskiej w Koszalinie  z dnia 20 marca 2008r.)</ref>.

=== Obiekty fizjograficzne ===
[[Plik:Wieża widokowa na Górze Chełmskiej.jpg|180px|right|thumb|Wieża widokowa na Górze Chełmskiej]]
Najwyższym punktem na terenie Koszalina jest [[Góra Krzyżanka]][[http://pl.wikipedia.org/wiki/Krzy%C5%BCanka_(wzg%C3%B3rze)]] o wysokości 136,21 m n.p.m., położona w paśmie [[Wzgórza Koszalińskie|Wzgórz Koszalińskich]] (Chełmskich) we wschodniej części miasta. Najniższy punkt znajduje się na wys. ok. 1,5 m n.p.m. i położony jest na północnej granicy miasta w połowie odległości pomiędzy elektrownią wodną na [[Dzierżęcinka|rzece Dzięrżęcince]] we [[Jamno|wsi Jamno]], a północnym, skrajnym punktem terytorium miasta<ref>Program Ochrony Środowiska dla Miasta Koszalina. dz. cyt., s. 13.</ref>.
Północny kraniec miasta sięga jeziora przymorskiego [[Jamno]], natomiast od południa sąsiaduje z [[Lubiatowo|jeziorem Lubiatowo]] [[http://pl.wikipedia.org/wiki/Lubiatowo_P%C3%B3%C5%82nocne]]. Przez teren miasta przepływa rzeka [[Dzierżęcinka]] [[http://pl.wikipedia.org/wiki/Dzier%C5%BC%C4%99cinka]], a południową granicę stanowi rzeka [[Czarna]], dopływ rzeki [[Radew]].

=== Przyroda ===
Koszalin jest terenem o wyjątkowych walorach przyrodniczych. Składają się na nie: duża lesistość (lasy stanowią ok. 41% powierzchni miasta), obecność torfowisk, mokradeł, dolin rzecznych oraz duże zróżnicowanie krajobrazowe. O bogactwie przyrody świadczą również rzadkie i cenne gatunki roślin i zwierząt udokumentowane przez badaczy lokalnej fauny i flory oraz zbiorowiska przyrodnicze o dużej bioróżnorodności. Flora miasta obejmuje 778 gatunków roślin naczyniowych, z tego 48 gatunków chronionych,7 gatunków roślin naczyniowych rzadkich, ginących lub zagrożonych wyginięciem wpisanych na  czerwoną listę, krajową lub regionalną. Na obszarze Koszalina opisano 262 taksony zwierząt, z czego 23 należy do bezkręgowców ( 11 gatunków objętych ochroną), a 213 do zwierząt kręgowych. Spośród fauny kręgowców wykazano: 162 gatunki chronione, 26 gatunków z Polskiej Czerwonej Listy Zwierząt, 98 gatunków z Czerwonej Listy Zwierząt Pomorza Zachodniego, 5 gatunków z Europejskiej Czerwonej Listy Zwierząt, 175 gatunków na listach konwencji międzynarodowych<ref>Środowisko przyrodnicze miasta. W: Program Ochrony Środowiska dla Miasta Koszalina, dz. cyt., s. 20-36.</ref>. Poza tym na terenie Koszalina znajdują się 2 rezerwaty przyrody: [[Rezerwat Jezioro Lubiatowskie]]<ref>Zarządzenie Ministra Leśnictwa (MP Nr 65, poz. 761,  s. 815).</ref>oraz [[Rezerwat przyrody nieożywionej Bielica]]<ref>Zarządzenie MLiPD z dn. 10.12.1971r.</ref>, 59 pomników przyrody, 9 użytków ekologicznych, część obszaru chronionego krajobrazu [[Koszaliński Pas Nadmorski]]<ref>Uchwała Wojewody Koszalińskiego z dnia 17 listopada 1975r. X/46/75, Nr 9. poz. 49. </ref> oraz 1 zespół przyrodniczo-krajobrazowy w obrębie lasów w okolicy Mścic.
* [[Rezerwat faunistyczny „Jezioro Lubiatowskie im. profesora Wojciecha Górskiego”]] utworzony na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa (MP Nr 65, poz. 761, s. 815) w celu zachowania naturalnego środowiska lęgowego ptactwa wodno-błotnego. Rezerwat obejmuje 370 ha. W granicach miasta Koszalina znajduje się tylko niewielki fragment tego obszaru. Jezioro i 
jego otoczenie posiada bogatą szatę roślinności wodnej, szuwarowej, łąkowej i leśnej; w okresie lęgowym jest siedliskiem licznych gatunków ptaków. 
* [[Rezerwat przyrody nieożywionej „Bielica”]] zajmuje powierzchnię 1,30 ha. Rezerwat stanowi część dużego kompleksu leśnego zwanego potocznie [[Góra Chełmska|Górą Chełmską]]. Charakteryzuje się dużą wartością naukowo-dydaktyczną ze względu na unikalność w tym regionie typowej gleby bielicowej żelazisto-próchniczej. Teren ten porasta zbiorowisko roślinne boru świeżego. 
* [[Obszar chronionego krajobrazu „Koszaliński Pas Nadmorski”]] Na terenie miasta, w jego wschodniej części, znajduje się fragment tego obszaru. Koszaliński Pas Nadmorski swoim zasięgiem obejmuje brzeg klifowy, porośnięty lasem sosnowo-brzozowym i 
brzeg morski; piaszczyste wydmy białe i szare z typową dla nich roślinnością; pofałdowany, pagórkowaty teren wysoczyzn morenowych, z licznymi obniżeniami wytopiskowymi okresowo wypełnionymi wodą, poprzecinany dolinami rzek i drobnych cieków, które kończą bieg w Bałtyku. 
* [[Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Wąwozy Grabowe”]]<ref>Rozporządzenie  Wojewody Koszalińskiego nr 4/95 z dnia 7 marca 1995 r. </ref> zlokalizowany jest w północnej części Koszalina pomiędzy terenami zwartej zabudowy mieszkaniowej wielo- i jednorodzinnej. Celem ochrony jest zachowanie charakterystycznie ukształtowanego terenu w postaci licznych wąwozów, wciętych w gliniaste podłoże. 
* [[Użytki ekologiczne]]<ref> Uchwała Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 1 grudnia 1995 roku  (Nr XXI/150/95).</ref> - na terenie miasta znajduje się 9 leśnych użytków ekologicznych. W rzeczywistości są to nieużytki o łącznej powierzchni 26,63 ha, w tym pastwiska (17,04 ha) i łąki (6,43 ha) oraz bagna (3,16 ha), podległe Nadleśnictwu Karnieszewice i położone w granicach 
administracyjnych miasta Koszalina. 
* [[Pomniki przyrody]] - na terenie miasta Koszalina jako pomniki przyrody objęto ochroną 59 obiektów, w tym: pojedyncze drzewa, grupy drzew, aleje i głazy narzutowe.<ref>Lokalny Program Rewitalizacji Obszarów Miejskich dla Miasta Koszalina na lata 2010-2015, Koszalin 2010,Załącznik do Uchwały Nr XXV/376/2012 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 25 października 2012 roku, s. 23. </ref>.

== Historia ==
Pierwsza wzmianka o Koszalinie pochodzi z [[1188]] roku, dotyczy zapisanej w akcie klasztornym nazwy "Cussalin". Najstarszy dokument natomiast sięga roku [[1214]] (23 października), zawiera informacje, iż położona w kasztelani kołobrzeskiej, koło Góry Chełmskiej, osada "Cossalitz" zostaje darowana przez [[Gryfici|księcia Bogusława II]] zakonowi Norbertanów (Premonstratensów) z klasztoru w Białobokach. Akt lokacyjny miasta Koszalina został nadany przez biskupa kamieńskiego [[Hermann von Gleichen|Hermana von Gleichen]] w [[1266]] roku, oparty został o miejskie prawo lubeckie. <ref>[[Pommersches Urkundenbuch|PUB II]] dokument nr 802 z dnia [[23 maja]] [[1266]] roku.</ref> W [[1278]] roku biskup Hermann von Gleichen ufundował w Koszalinie klasztor Cysterek, sprowadzonych z Turyngii. Na przełomie [[XIII wiek|XIII]]/[[XIV wiek]]u miasto, położone przy popularnym szlaku handlowym łączącym Szczecin z Gdańskiem, zaczęło się bogacić i powiększać. Wkrótce zostało otoczone murami obronnymi z trzema bramami (Wysoka, Młyńska, Wodna). W [[1308]] roku zbudowano ratusz, a w roku [[1330]] kościół Mariacki. Ponadto w obronnej osadzie Unieście, położonej pomiędzy jeziorem Jamno a Bałtykiem założono port morski, który stał się źródłem stałych dochodów miasta. W XIV i [[XV wiek]]u Koszalin 
należał do związku nadmorskich miast handlowych Europy Północnej [[w:Hanza|Hanzy]]. Panowanie [[Biskupi szczecińsko-kamieńscy|biskupów kamieńskich]] w Koszalinie zakończyło się w czasie [[Reformacja na Pomorzu|reformacji]]. Zlikwidowano wówczas zakon Cysterek i wzniesiono  renesansowy zamek dla książąt pomorskich. Po pokoju westfalskim  w [[1648]] roku Koszalin znalazł się w rękach margrabiów brandenburskich, co znacznie ograniczyło prawa władz miasta. Koszalin odnowił stosunki handlowe z Danią, Szwecją, Polską i Lubeką za panowania Fryderyka Wilhelma I. W [[XVII wiek]]u na skutek zapiaszczenia jeziora Jamno zamknięto port w [[Unieście|Unieściu]]. W [[XVIII wiek]]u Koszalin stał się siedzibą rejencji, utworzono garnizon wojskowy, rozwijały się usługi i rzemiosło, powstawały manufaktury włókiennicze, papiernie, garbarnie i olejarnie. W [[XIX wiek]]u powstały także zakłady metalowe (fabryka maszyn rolniczych i gwoździ, odlewnia żelaza), cegielnie, tartaki, browar, fabryka konserw rybnych. Na rozwój Koszalina miała wpływ budowa linii kolejowej w latach [[1859]]-[[1869]] łączącej Koszalin z Gdańskiem i Szczecinem. Połączenie z Kołobrzegiem powstało w [[1899]] roku, linia wąskotorowa łączyła miasto z miejscowościami położonymi na południe. Po przegranej przez Niemcy wojnie, do Koszalina przybyło wielu przesiedlonych obywateli. Radziecka ofensywa dotarła do miasta [[1 marca]] [[1945]] roku; dopiero po trzech dniach udało się Armii Czerwonej zająć miasto, które zostało podczas tych działań poważnie zniszczone (prawie 40%). Na mocy ustaleń konferencji w Poczdamie Koszalin znalazł się na terytorium Polski. W lipcu 1945 roku administracja polska rozpoczęła proces wysiedlania dotychczasowych mieszkańców miasta do Niemiec. W [[1950]] roku podzielono województwo na [[Województwo szczecińskie|województwo szczecińskie]] i [[Województwo szczecińskie|województwo koszalińskie]]. Koszalin był w latach 1950–[[1975]] stolicą „dużego” województwa koszalińskiego (jednego z 17) oraz w latach 1975–[[1998]] siedzibą władz „małego” województwa koszalińskiego (jednego z 49). W latach [[1946]]–[[1954]] był siedzibą wiejskiej gminy Koszalin.
[[4 lutego]] [[1954]] roku do Koszalina przyłączono obręb Rokosowo. [[1 stycznia]] [[1989]] roku powiększono obszar Koszalina o tereny o łącznej powierzchni 17,875 km², przyłączono wówczas wsie: [[Lubiatowo]], [[Chełmoniewo]], [[Dzierżęcino]], [[Wilkowo]], [[Sarzyno]], [[Raduszka]], część wsi [[Konikowo]] oraz pomniejsze działki przygranicznych wsi.
W wyniku reformy administracyjnej z [[1999]] roku Koszalin znalazł się w [[Województwo Zachodniopomorskie|województwie zachodniopomorskim]], mimo że część mieszkańców głównie z Koszalina opowiadała się za utworzeniem województwa środkowopomorskiego. [[1 stycznia]] [[2010]] roku zmianie uległy granice miasta, przyłączono tereny o powierzchni 15,01 km², w kierunku północnym, wraz z dawnymi wsiami [[Jamno]] i [[Łabusz]] <ref>Opracowano na podstawie:  Dzieje Koszalina, praca zbiorowa pod red. Bogusława Drewniaka i Henryka Lesińskiego, Poznań 1967 Koszalin na przestrzeni dziejów. Szkice z dziejów Koszalina od czasów najdawniejszych do chwili obecnej, Koszalin 1966 Koszalin od średniowiecza do współczesności. Katalog wystawy. Koszalin vom Mittelalter bis zur Gegenwart. Ausstellungskatalog, Muzeum w Koszalinie, Koszalin 2004 Koszalin. Zarys dziejów, Poznań 1974 Schwenkler Franz, Köslin 1266-1966. Die siebenhundertjährige Geschichte einer pommerschen Stadt und ihres Kreises, Lübeck-Hamburg 1966 Z dziejów Koszalina, PTH Biblioteka Słupska, Tom 7, Poznań 1967</ref> [18].

== Samorząd ==
[[Plik:Koszalin_City_Hall_front_2005-07.jpg |250px|right|thumb|Ratusz w Koszalinie]]
Gmina - Miasto Koszalin jest miastem działającym na prawach powiatu, czyli gminą o statusie miasta, wykonującą zadania powiatu, stanowi lokalną wspólnotę samorządową tworzoną przez mieszkańców Miasta.
Władze w mieście sprawuje Rada Miasta z Przewodniczącym Rady Miejskiej na czele. Mieszkańcy wybierają 25 radnych do [[Rada Miejska w Koszalinie|Rady Miejskiej w Koszalinie]], w pięciu okręgach wyborczych (każdy po 5 radnych). Organem wykonawczym władzy jest [[Prezydent Miasta]]. Siedzibą władz miasta jest ratusz na Rynku Staromiejskim, znajduje się tu [[Urząd Miejski w Koszalinie]]. Urząd świadczy pomoc Prezydentowi Miasta Koszalina w zakresie realizacji Uchwał Rady Miejskiej w Koszalinie oraz zadań realizowanych przez Miasto Koszalin, określonych przepisami prawa<ref>Statut Urzędu Miejskiego w Koszalinie ( Załącznik  do Uchwały Nr XXXVI/562/2006 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 29 czerwca 2006 r.)</ref>.
Jednostkami pomocniczym samorządu miasta są osiedla. Koszalin utworzył 17 osiedli. Mieszkańcy wybierają Radę Osiedla liczącą 15 członków. Rada wybiera organ wykonawczy – Zarząd Osiedla, w skład którego wchodzi przewodniczący, wiceprzewodniczący i sekretarz<ref> Statut Miasta Koszalina (Uchwała Nr V/44/2003 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 20 lutego 2003 roku). Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego z 2003 r. Nr 25, poz. 347).</ref>.
* [http://www.koszalin.pl/pl/page/prezydent-miasta-koszalina-0/ Prezydent Miasta Koszalina]
* [http://www.koszalin.pl/pl/page/rada-miejska/ Rada Miejska w Koszalinie]
* [http://obywatelski.koszalin.pl/pl/page/rady-osiedli/ Rady Osiedli]

== Gospodarka i infrastruktura ==
Infrastrukturę komunikacyjną miasta stanowią linie kolejowe oraz sieć drogowa. Linie kolejowe są zelektryfikowane i jednotorowe,  relacji: Gdańsk – Koszalin – [[Szczecin]] oraz Koszalin - [[Kołobrzeg]], służą do przewozów pasażerskich i transportu towarowego. W sezonie letnim ze stacji Koszalin kursuje szynobus dowożący turystów do [[Mielno (powiat koszaliński)|Mielna]]; dodatkowym środkiem lokomocji jest statek Koszałek pływający po [[jezioro Jamno|jeziorze Jamno]].  
Sieć drogową tworzą drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne. Drogi krajowe krzyżują się w centrum miasta, są to: droga krajowa nr 6 prowadząca z Gdańska przez Koszalin do Szczecina oraz droga krajowa nr 11 prowadząca z Poznania przez Koszalin do [[Kołobrzeg|Kołobrzegu]]. W [[2013]] roku pojawiła się wspólna inicjatywa mieszkańców miasta oraz parlamentarzystów okręgu koszalińskiego dotycząca przekształcenia drogi krajowej nr 6 w drogę ekspresową S-6, która miałaby stanowić główną nadbałtycką arterię prowadzącą ze Szczecina, przez Kołobrzeg, Koszalin, [[Słupsk]] i [[Lębork]] do Trójmiasta<ref>Sutryk, Marzena. Walka o drogę S6. Sejmowy zespół zajmie się sprawą nowej trasy. W: Serwis ''Głosu Koszalińskiego'' GK 24 [online]. [Przeglądany 18 czerwca 2013]. Dostępny w: http://www.gk24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20130602/GK24/130609956 </ref>.
Koszalin jest miastem o dużym potencjale gospodarczym i turystycznym. Naturalną granicę miasta od strony północnej stanowi morze Bałtyckie, a z pozostałych stron zwarte kompleksy leśne i jeziora. Miasto należy do [[Słupska Specjalna Strefa Ekonomiczna|Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej]] jako Podstrefa "Koszalin"<ref>Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie ustanowienia słupskiej specjalnej strefy ekonomicznej z dnia 9 września 1997r. (Dz. U. Nr 135, poz. 905)</ref>.W związku z dużym zainteresowaniem prowadzeniem działalności przez inwestorów zarówno krajowych, jak i zagranicznych - teren Podstrefy Koszalin SSSE został już trzykrotnie  poszerzony tj. w 2006 r., w 2007 r. oraz w 2012 r. Podstrefa znajduje się w zachodniej części Koszalina  w przemysłowej dzielnicy miasta w tzw. „Strefie Zorganizowanej Działalności Inwestycyjnej”. Położona jest w obrębie międzynarodowej trasy E-28 Berlin-Kaliningrad oraz drogi krajowej nr 11 łączącej Koszalin z Poznaniem i południem kraju. Jest to obszar o preferencyjnym charakterze, gdzie przedsiębiorca może rozpocząć działalność gospodarczą zarówno na uzbrojonym terenie inwestycyjnym, jak i na preferencyjnych warunkach<ref>[http://www.inwestycje.koszalin.pl/?id=10/ Podstrefa "Koszalin" w SSSE. W: Inwestuj w Koszalinie [online]. [Przeglądany 22 października 2013].</ref>.
* [http://koszalin.pl/pl/invest-offers/podstrefa-koszalin-ssse/ Podstrefa "Koszalin" SSSE]

== Kultura ==
W Koszalinie mieści się kilka obiektów mających status instytucji kultury, należą do nich m.in. [[Filharmonia Koszalińska im. Stanisława Moniuszki]], [[Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego (Koszalin)|Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego]], [[Teatr Muza]] , [[Teatr Propozycji Dialog im. Henryki Rodkiewicz (Koszalin)|Teatr Propozycji Dialog]], [[Muzeum (Koszalin)|Muzeum w Koszalinie]], [[Muzeum Włodzimierza Wysockiego (Koszalin)|Muzeum Włodzimierza Wysockiego]], [[Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela]], [[Centrum Kultury 105 (Koszalin)|Centrum Kultury 105 w Koszalinie]], kina (Kryterium, Multikino, Alternatywa). Jako ewenement na skalę kraju wymienić należy największy w Polsce [[Amfiteatr im. Ignacego Jana Paderewskiego (Koszalin)|Amfiteatr im. Ignacego Jana Paderewskiego]], w którym co roku odbywa się [[Festiwal Kabaretu (Koszalin)|Letni Festiwal Kabaretów]]<ref>Strategia rozwoju Koszalina, dz. cyt. s. 10.</ref>.
[[Plik:Ck 105.jpg|250px|right|thumb|Centrum Kultury 105 w Koszalinie]]
Co roku organizowane są w Koszalinie liczne imprezy i festiwale o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym takie jak:
* [http://www.portalfilmowy.pl/Mlodzi_i_Film/ Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych "Młodzi i Film"]
* [http://www.integracjatyija.pl/ Festiwal Filmowy „Integracja Ty i Ja”]
* [http://www.kabareton-koszalin.pl/ Letni Festiwal Kabaretów]
* [https://www.facebook.com/pages/%C5%9Awiatowy-Festiwal-Ch%C3%B3r%C3%B3w-Polonijnych-Koszalin/306612349433425/ Światowy Festiwal Chórów Polonijnych (Koszalin)]
* [http://filharmoniakoszalinska.pl/ Międzynarodowy Festiwal Organowy (Koszalin)]
* [http://www.hanza.koszalin.pl/ Hanza Jazz Festiwal]

== Oświata ==
[[Plik:Politechnika 2.jpg|250px|right|thumb|Politechnika Koszalińska]]
Gmina Miasto Koszalin w roku szkolnym [[2011]]/[[2012]] była organem prowadzącym dla: 19 przedszkoli 
publicznych, 13 szkół podstawowych, 9 gimnazjów, 9 szkół ponadgimnazjalnych, 2 placówek szkolnictwa specjalnego, 1 poradni psychologiczno - pedagogicznej, 1 bursy międzyszkolnej i 1 szkolnego schroniska młodzieżowego.
Osoby dorosłe w roku szkolnym [[2011]]/[[2012]] kształciły się w systemie zaocznym i wieczorowym w [[Centrum Kształcenia Ustawicznego im. St. Staszica]] w szkołach: 
liceum ogólnokształcącym,
uzupełniającym liceum ogólnokształcącym po zasadniczej szkole zawodowej,
technikum,
technikum uzupełniającym po zasadniczej szkole zawodowej,
policealnej,
zasadniczej szkole zawodowej,
gimnazjum.
Gmina Miasto Koszalin w [[2012]] roku dotowała 57 niepublicznych jednostek oświatowych, w tym:
3 szkoły podstawowe,
1 oddział przedszkolny przy szkole podstawowej,
6 przedszkoli, w tym 1 przedszkole specjalne,
1 punkt przedszkolny,
3 gimnazja,
17 liceów ogólnokształcących dla młodzieży i dorosłych,
25 szkół ponadgimnazjalnych dla młodzieży i dorosłych,
1 ośrodek rehabilitacyjno – edukacyjno – wychowawczy, 1 niepubliczną specjalistyczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
[[Publiczne Technikum Informatyczne „Computer College”]] jest jedyną działającą na terenie Miasta Koszalina 
szkołą publiczną, prowadzoną przez osobę fizyczną lub prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego. Szkoła 
funkcjonuje od 1 września 2007 roku<ref>Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych Gminy Miasto Koszalin w roku szkolnym 2011/2012. W: Wydział edukacji, Urzad Miejski w Koszalinie. [online]. [Przeglądany 22 czerwca 2013}.  Dostępny w: http://edukacja.koszalin.pl/we_pliki/dokum/info20112012.pdf</ref>.

== Kościoły i związki wyznaniowe ==
* [[Kościół Rzymskokatolicki]], Metropolia: szczecińsko-kamieńska, Diecezja: koszalińsko-kołobrzeska, Dekanat: Koszalin, Parafie: miasto posiada 8 parafii, pw.: bł. Matki Teresy, Ducha Świętego, Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny - parafia katedralna, Podwyższenia Krzyża Świętego, św. Ignacego z Loyoli,  św. Józefa Rzemieślnika, św. Kazimierza, św. Marcina, św. Wojciecha oraz parafię garnizonową pw. św. s. Faustyny Kowalskiej.
W [1981]] roku powstało [[Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej w Koszalinie|Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej]]. W mieście, ma swoja siedzibę 1 męskie zgromadzenie zakonne [[Zakon Braci Mniejszych|franciszkanów]] oraz 4 zakony żeńskie: [[felicjanki]], [[franciszkanki Rodziny Maryi]], [[pallotynki]], [[Instytut Szensztacki|siostry szensztackie]].
* [[Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny]], Diecezja: wrocławsko-szczecinska, Dekanat: Koszalin, Parafia: Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Koszalinie [[parafia Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy]]
* [[Kościoły Protestanckie]]
[[Plik:Koszalin katedra (01).jpg|250px|right|thumb|Katedra Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Koszalinie]]
* [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP]] - kościół parafialny Jezusa Dobrego Pasterza
* [[Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP]] - Parafia Ewangelicko-Metodystyczna w Koszalinie
* [[Kościół Chrześcijan Baptystów w RP]] - zbór na Podgrodziu
* [[Kościół Adwentystów Dnia Siódmego]] - Zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Koszalinie  
* [[Kościół Zielonoświątkowy w RP]] -  zbór „Betel”
* [[Kościół Chrystusowy w RP]] - zbór
* [[Kościół Wolnych Chrześcijan w RP]] - zbór
* [[Świadkowie Jehowy]] 6 zborów gromadzących się w 2 Salach Królestwa<ref>Wspólnoty religijne w Koszalinie. W:  Wikipedia [online]. [Przeglądany 24 czerwca 2013]. Dostępny w: http://pl.wikipedia.org/wiki/Koszalin </ref>
<gallery>
Plik:Kościół św. Ducha.jpg|Kościół św. Ducha
Plik:ADSC08324.jpg|Kaplica św. Gertrudy
Plik:Sanktuarium przymierza.jpg|Sanktuarium Przymierza na Górze Chełmskiej
Plik:Cerkiew greckokatolicka.jpg|Cerkiew Greckokatolicka pw. Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy
</gallery>

== Sport ==
Obiekty sportowe zlokalizowane na terenie miasta są administrowane przez [[Zarząd Obiektów Sportowych Sp. z o.o. w Koszalinie]]. należą do nich:
* Hala widowiskowo-sportowa 
* Kompleks sportowo-rekreacyjny (obejmujący 2 baseny i halę sportową)
* Kompleks sportowo-rekreacyjny „Gwardia”  (stadion sportowy, hala sportowa, boiska boczne, skatepark, hala sportów walki,
korty tenisowe, sztuczne lodowisko)
* Stadion lekkoatletyczny „Bałtyk” 
* Hala sportowa przy ul. Orlej 
* Korty tenisowe 
* Kompleks sportowo-rekreacyjny „Sportowa Dolina”, (m.in.: boiska do koszykówki, siatkówki, piłki nożnej, kort tenisowy ze ścianką treningową, skatepark, siłownia, stoły do tenisa stołowego) 
* Kompleksy boisk na Osiedlach Wenedów, Jamno-Łabusz, Raduszka i Unii Europejskiej oraz przy ul. Głowackiego zrealizowane w ramach programu „Moje Boisko – Orlik 2012”<ref>Obiekty sportowe. W: Serwis Urzędu Miejskiego w Koszalinie [online]. [Przeglądany 27 czerwca 2013].Dostępny w: http://www.koszalin.pl/pl/page/obiekty-sportowe </ref>Prezydent Miasta powołał [[Rada Sportu|Radę Sportu przy Prezydencie Miasta Koszalina]], która jest organem inicjującym, doradczym i opiniodawczym w sprawach kultury fizycznej i do jej zadań należą w szczególności sprawy wymienione w ustawie o sporcie<ref>Zarządzeniem Nr 119/579/11 z dnia 07 października 2011 roku Prezydenta Miasta Koszalina.</ref>.W mieście istnieje około 50 klubów sportowych. Korzysta z nich ponad 8 tys. osób, z czego większość stanowią dzieci i młodzież, które biorą udział w zajęciach sportowych i ćwiczeniach<ref>Sportowy Koszalin. UM Koszalin. [dostęp 2011-03-22].</ref>.

== Turystyka ==
Miasto Koszalin posiada duży potencjał turystyczny, na który składają się: położenie geograficzne, historia, oferta kulturalna i sportowa. Można tu uprawiać turystykę wypoczynkową, krajoznawczą, zdrowotną, religijną i biznesową.  Na terenie miasta znajduje się ok. 10 obiektów zbiorowego zakwaterowania, w liczbie tej zostały ujęte hotele o różnym standardzie, schronisko młodzieżowe oraz inne obiekty niesklasyfikowane. Główną rolę informacji turystycznej pełni [[Regionalne Centrum Informacji Turystycznej]].
Ponad 40% ogólnej powierzchni Koszalina zajmują zieleńce, parki oraz lasy. Miasto dysponuje 7 parkami spacerowo - wypoczynkowymi i 34 zieleńcami (w tym 5 parków i 2 zieleńce wpisane do rejestru zabytków) oraz 2 rezerwatami przyrody i ogrodami działkowymi, okalającymi Miasto. Tereny "zielone" stanowią przyrodniczy obszar rekreacyjno-wypoczynkowy z wieloma atrakcjami turystycznymi: ścieżką edukacyjno-przyrodniczą, parkiem linowym i wieżą widokową na Górze Chełmskiej (wysokość 31,5 m)<ref>Koszalin miastem zielonym. W: Serwis Urzędu Miejskiego w Koszalinie [online]. [Przeglądany 27 czerwca 2013]. Dostępny w: http://www.koszalin.pl/pl/page/koszalin-miastem-zielonym-0</ref>.
Od [[2004]] roku Koszalin należy do [[Europejski Szlak Gotyku Ceglanego|Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego]]w ramach programu EUROB II, współfinansowanego ze źródeł UE [http://www.koszalin.pl/pl/page/odkryj-koszalin-0]. Przez centrum miasta wiedzie [[Staromiejska Trasa Turystyczna]] [http://www.koszalin.pl/pl/page/staromiejska-trasa-turystyczna-0], dzięki której można zwiedzając miasto poznać jego historię. Ponadto w okolicy Koszalina wyznaczono 6 pieszych [[szlaki turystyczne|szlaków turystycznych]] oraz 5 rowerowych[http://www.koszalin.pl/pl/page/szlaki-turystyczne-0]. W Koszalinie funkcjonuje Oddział PTTK.

== Demografia ==
Miasto Koszalin, pod względem liczby mieszkańców jest drugim, po [[Szczecin|Szczecinie]], ośrodkiem w województwie. 
Liczba ludności, na dzień [[31 grudnia]] [[2011]] roku, wynosiła 109233 mieszkańców, co stanowiło 
ok. 6,34% ludności województwa i 0,28% ludności kraju. W populacji mieszkańców przeważają 
kobiety (52,73% populacji),wysokość współczynnika feminizacji w 2011 wynosiła 112 kobiet na 100 mężczyzn. Struktura wiekowa mieszkańców Koszalina w ostatniej dekadzie zmieniła się poprzez systematyczny spadek liczby osób w wieku produkcyjnym i przedprodukcyjnym, przy jednoczesnym wzroście liczby osób w wieku poprodukcyjnym. Starzenie się społeczeństwa jest zjawiskiem narastającym i coraz 
bardziej odczuwalnym. Liczba osób w wieku poprodukcyjnym w roku [[2011]] wynosiła 19,5%, natomiast liczba osób w wieku przedprodukcyjnym 15,6%. 
Od kilku lat liczba osób napływających do Koszalina jest niższa niż opuszczających miasto – ujemne 
saldo migracji w latach [[2000-2011]] powiększyło się czterokrotnie<ref>Demografia. W: Strategia rozwoju Koszalina (Załącznik do Uchwały Nr XXXII/486/2013  Rady Miejskiej w Koszalinie  z dnia 23 maja 2013 r. ). Koszalin 2013, s. 9-10.</ref>.

==System ochrony zdrowia==
Na terenie miasta funkcjonują publiczne i niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej oraz indywidualne 
praktyki lekarskie finansowane z Narodowego Funduszu Zdrowia - w ramach zawartych kontraktów. 
Miasto Koszalin, w zakresie swoich kompetencji, finansuje działania z zakresu profilaktyki i ochrony 
zdrowia oraz poprawy jakości życia mieszkańców. Miasto podejmuje również działania na rzecz osób niepełnosprawnych. 
Specjalistyczną opieke medczna na rzecz mieszkańców Koszalina świadczą:
* Szpital Wojewódzki im. Mikołaja Kopernika w Koszalinie
* Szpital Specjalistyczny – Zespół Gruźlicy i Chorób Płuc w Koszalinie
* Szpital Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w Koszalinie<ref>[http://zoz.msw.gov.pl/palm/dz/259/381/Lista_szpitali_MSWiA.html Lista szpitali MSWiA – Szpitale MSW – Służba Zdrowia MSW.</ref>
== Herb == 
{{Osobny artykuł|Herb Koszalina}}
[[Plik: Koszalin herb.png|180px|right|thumb]]
Współczesny herb Koszalina ustanowiony został uchwałą władz miejskich z dnia [[10 lutego]] [[1959]] roku. Przedstawia rycerza na koniu, trzymającego w prawej ręce chorągiew pomorską, a w lewej tarczę z herbem piastowskim. Autor projektu, [[Tadeusz Przypkowski]], nawiązał do wizerunku na pieczęci Bogusława II z dokumentu z [[1214]] roku, w którym pojawia się pierwsza znana wzmianka dotycząca Koszalina.<br />

== Zabytki ==
[[Plik:Koszalinska_cegielnia.jpg|thumb|right|Cegła z koszalinskiej cegielni]] 
Obiekty historyczne w mieście:
* budynek z początku XIX w. przy ul. Mickiewicza – obecnie część Urzędu Miasta
* Gmach Rejencji, wzniesiony ok. 1890 r. przy ulicy Andersa – obecnie siedziba Policji
* neogotycki budynek polikliniki – wzniesiony w latach [[1895]]-[[1896]] na potrzeby szpitala miejskiego.
* budynek [[Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego (Koszalin)|Bałtyckiego Teatru Dramatycznego]] – wzniesiony w [[1906]] roku jako budynek parafialny ewangelickiej gminy wyznaniowej
* neogotycki budynek Archiwum Państwowego – wzniesiony na początku lat 80. [[XIX wiek]]u jako szpital garnizonowy, znajdował się pod zarządem administracji wojskowej do końca I wojny światowej
* budynek Straży Pożarnej – wzniesiony w [[1928]] roku, z charakterystyczną wysoką wieżą usytuowaną od strony zachodniej, służącą pierwotnie jako ściana ćwiczeń wysokościowych.
* podziemia starego browaru, ul. Kazimierza Wielkiego – stanowią część dawnego browaru E. Aschera z [[1846]] roku, istniejącego do [[1910]]
* budynek z końca XIX wieku – zbudowany został w latach 70. XIX wieku przez rodzinę Hildebrand. W latach [[1905]]-[[1919]] mieszkał tutaj dr [[Fryderyk Hildebrand]], koszalinianin, znany botanik, profesor uniwersytecki i dyrektor Ogrodów Botanicznych we Fryburgu.
* [[Skansen Kultury Jamneńskiej]]

Lista zabytków wpisanych do rejestru Zachodniopomorskiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie:

* fragmenty murów obronnych z ok. [[1320]] roku
* [[Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (Koszalin)|Katedra Niepokalanego Poczęcia NMP]] – kościół gotycki z [[1333]] roku.
* [[Dom kata (Koszalin)|Domek Kata]] z [[XV wiek]]u, od [[1964]] roku siedziba [[Teatr Propozycji Dialog im. Henryki Rodkiewicz (Koszalin)|Teatru Propozycji ''Dialog'']]
* [[Kościół św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny (Koszalin)|Kościół św. Józefa Oblubieńca]] – neogotycka budowla z [[1869]] roku dla wiernych, założonej w [[1857]] roku parafii katolickiej
* [[Kaplica św. Gertrudy (Koszalin)|Kaplica św. Gertrudy]] – wybudowana w latach [[1382]]-[[1383]], obecnie kaplica ewangelicko-augsburska
* dawny kościół zamkowy – wybudowany ok. [[1300]] roku jako kościół klasztoru cysterek, opuszczony w czasie reformacji, następnie zrujnowany, został odbudowany przez księcia Franciszka I w latach [[1602]]-[[1609]] jako kościół zamkowy. Od [[1953]] roku [[Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny (Koszalin)|cerkiew pw. Zaśnięcia NMP]], siedziba [[Parafia Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny (Koszalin)|parafii prawosławnej]] (ul. Adama Mickiewicza 22)
* Pałac Młynarza i młyn z XIX wieku
* kamienica gotycka z [[XIV wiek]]u (ul. Bolesława Chrobrego 6)
* Pałac Ślubów – kamienica z [[XVI wiek]]u, wzniesiona w okresie późnego średniowiecza, posiada w ścianach bocznych elementy z XV/XVI wieku – ostrołukowe blendy (ul. Bogusława II 15)
* zespół budynków Poczty Głównej – zespół neogotycki wzniesiony w [[1884]] roku
* kamieniczka (elewacje) (ul. Zwycięstwa 125)
* dawna plebania (ul. kard. Stefana Wyszyńskiego)
* zabytkowe domy (pl. Wolności 2-3, pl. Wolności 4)
* zabytkowe wille (ul. Batalionów Chłopskich 83, ul. Jana z Kolna 38, ul. Józefa Piłsudskiego 53, ul. Szczecińska 1, ul. Zwycięstwa 126)
* stacja kolejki wąskotorowej wraz z obiektami kolejowymi z [[1898]] roku
* Park Miejski im. Książąt Pomorskich – zabytkowy park, którego najstarsza część powstała w [[1817]] roku
* wieża widokowa na [[Góra Chełmska|Górze Chełmskiej]] zbudowana w [[1888]] roku; wysokość 31,5 m<ref>Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie, nr rej. 6.</ref>

== Pomniki ==
== Osoby urodzone w miejscowości ==

* [[Bogusław X|Książe Bogusław X]]
* [[Rudolf Clausius|Rudolf Emanuel Clausius (1822-1888)]] 
* [[Burmistrz Ernst August Braun (1782-1859)]]
* [[Henriette Hendel-Schütz|Henrietta Hendel-Schutz (1772-1849)]]
* [[Julius Jury (1812-1893)]]
* [[Ludwig Ferdynand Karkutsch (1813-1891)]]
* [[Johann W.M. Henning (1783-1868)]]
* [[Johann Ernst Benno (1778-1848)]]

[http://www.przyjaciele.koszalin.pl/pl/zane-postacie-koszalina.html Znane postacie Koszalina]

== Osoby związane z miejscowością ==
Honorowi Obywatele Koszalina
* [[Ignacy Jeż]] – biskup diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej<ref>Uchwała Rady Miejskiej w Koszalinie nr XLI/673/94 z dnia 6 maja 1994.</ref>
* [[Marek Kamiński (podróżnik)|Marek Kamiński]] – polarnik, przedsiębiorca<ref>Uchwała Nr XXVI/239/96 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 13 września 1996 roku.</ref>
* [[Jan Paweł II]] – nadane jako dowód hołdu dla dokonań i wyraz pamięci o wizycie, najważniejszej w dziejach miasta<ref>Uchwała Nr XIV/203/2004 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 12 marca 2004 roku.</ref>
* [[Mirosław Mikietyński]] – prezydent Koszalina w latach 2002-2010<ref>Uchwała Nr XLII/474/2009 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 29 października 2009 roku.</ref>
* [[Maria Hudymowa]] – nauczycielka-bibliotekarz, nestorka Pionierów Koszalina<ref>Uchwała Nr XII/141/2011 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 21 lipca 2011.</ref>

{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Dzieje Koszalina : praca zbiorowa. Red. Bogusław Drewniak, Henryk Lesiński. Poznań : Wydawnictwo Poznańskie, 1967.
* Gasztold, Tadeusz. Koszalin : zarys dziejów. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1974.
* Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych Gminy Miasto Koszalin w roku szkolnym 2011/2012. W: Wydział edukacji, Urzad Miejski w Koszalinie. [online]. [Przeglądany 22 czerwca 2013}. Dostępny w: http://edukacja.koszalin.pl/we_pliki/dokum/info20112012.pdf
* Koszalin na przestrzeni dziejów : szkic dziejów Koszalina od czasów najdawniejszych do chwili obecnej. Koszalin : Komitet Miasta i Powiatu PZPR, 1966.
* Koszalin od średniowiecza do współczesności : katalog wystawy. Danuta Szewczyk. Koszalin : Muzeum, 2010. ISBN  978-83-89463-12-8.
* Program Ochrony Środowiska dla Miasta Koszalina. Urząd Miejski w Koszalinie, 2008. (Załącznik do Uchwały Nr XXI/207/2008 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 20 marca 2008r.)
* Serwis Urzędu Miejskiego w Koszalinie [online]. [Przeglądany 27 czerwca 2013].Dostępny w: http://www.koszalin.pl/
* Statut Urzędu Miejskiego w Koszalinie ( Załącznik do Uchwały Nr XXXVI/562/2006 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 29 czerwca 2006 r.)
* Statut Miasta Koszalina (Uchwała Nr V/44/2003 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 20 lutego 2003 roku). Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego z 2003 r. Nr 25, poz. 347).
* Strategia rozwoju Koszalina. (Załącznik do Uchwały Nr XXXII/486/2013 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 23 maja 2013 r.)
* Sutryk, Marzena. Walka o drogę S6. Sejmowy zespół zajmie się sprawą nowej trasy. W: Serwis Głosu Koszalińskiego GK 24 [online]. [Przeglądany 18 czerwca 2013]. Dostępny w: http://www.gk24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20130602/GK24/130609956
* Uchwała Wojewody Koszalińskiego z dnia 17 listopada 1975r. X/46/75, Nr 9. poz. 49.
* Uchwała Rady Miejskiej w Koszalinie nr XLI/673/94 z dnia 6 maja 1994.
* Uchwała Nr XXVI/239/96 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 13 września 1996 roku.
* Uchwała Nr XIV/203/2004 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 12 marca 2004 roku.
* Uchwała Nr XLII/474/2009 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 29 października 2009 roku.
* Uchwała Nr XII/141/2011 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 21 lipca 2011.
* Wspólnoty religijne w Koszalinie. W: Wikipedia [online]. [Przeglądany 24 czerwca 2013]. Dostępny w: http://pl.wikipedia.org/wiki/Koszalin
* Z dziejów Koszalina. Poznań; Słupsk : Wydawnictwo Poznańskie, 1960.
* Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie, nr rej. 6.
* Zarządzenie Ministra Leśnictwa (MP Nr 65, poz. 761, s. 815).
* Zarządzenie MLiPD z dn. 10.12.1971r.
* Zarządzeniem Nr 119/579/11 z dnia 07 października 2011 roku Prezydenta Miasta Koszalina.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.przyjaciele.koszalin.pl/pl/zane-postacie-koszalina.html Stowarzyszenie Przyjaciół Koszalina]
* [http://www.zos.koszalin.pl/ Zarząd Obiektów Sportowych w Koszalinie]
* [http://zoz.msw.gov.pl/palm/dz/259/381/Lista_szpitali_MSWiA.html Służba Zdrowia MSW]
* [http://www.wkz.szczecin.pl/ Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie]
* [http://www.koszalin.pl/pl/page/odkryj-koszalin-0 Szlak Gotyku Ceglanego]
* [http://www.koszalin.pl/pl/page/staromiejska-trasa-turystyczna-0 Staromiejska Trasa Turystyczna]
* [http://www.koszalin.pl/pl/page/szlaki-turystyczne-0 Szlaki Turystyczne Koszalina]
* [http://pl.wikipedia.org/wiki/Krzy%C5%BCanka_(wzg%C3%B3rze) Góra Krzyżanka]
* [http://pl.wikipedia.org/wiki/Lubiatowo_P%C3%B3%C5%82nocne Jezioro Lubiatowskie]
* [http://pl.wikipedia.org/wiki/Dzier%C5%BC%C4%99cinka rzeka Dzierżęcinka]

== Zobacz też ==
* [http://www.biblioteka.koszalin.pl/ Koszalińska Biblioteka Publiczna]
* [http://www.ck105.koszalin.pl/ Centrum Kultury 105 w Koszalinie]
* [http://www.btd.koszalin.pl/ Bałtycki Teatr Dramatyczny]
{{AutorP|[[Użytkowniczka:Johana|Joanna Przybyło]]}}
{{Województwo zachodniopomorskie}}
[[Kategoria:Powiat koszaliński]]
[[Kategoria:Koszalin]]
{{DEFAULTSORT:Koszalin}}