Cmentarz Centralny (Szczecin)

Cmentarz Centralny
Dawna nazwa	Cmentarz Główny
Nazwa niemiecka	Hauptfriedhof (1901-1945)
Dzielnica	Zachód
Powierzchnia	167,8 ha
Data założenia	6 grudnia 1901
Projektant	Wilhelm Meyer-Schwartau
Zobacz Cmentarz Centralny na mapie.

Największy cmentarz w Polsce, a trzeci w Europie (po Hamburgu i Wiedniu), oficjalnie otwarty dnia 6 grudnia 1901 roku. Obecnie zajmuje powierzchnię: 167,8 hektara. Od założenia cmentarza spoczęło tu ponad 300 tys. zmarłych. Cmentarz jest zarządzany przez Zakład Usług Komunalnych. Ma status parku.

Historia

Wielki rozwój miasta i powiększenie liczby mieszkańców w związku ze zniesieniem twierdzy w Szczecinie w roku 1873 spowodował konieczność wyznaczenia i zorganizowania wielkiego cmentarza komunalnego. Szereg nowych, dzielnicowych cmentarzy założonych w XIX w. było już przepełnionych. W dniu 7 listopada 1899 roku władze miejskie podjęły decyzję w tej sprawie. Wybrano tereny o funkcji rolniczej w płd-zach. części miasta, pomiędzy drogami prowadzącymi do Berlina i Neubrandenburga, ograniczone linią kolejową. 6 grudnia 1901 roku nastąpiło otwarcie. Cmentarz rozplanowano z wielkim rozmachem na docelowej powierzchni 153 ha, co stawiało go wśród trzech największych nekropolii w Europie (Ohlsdorfer Friedhof w Hamburgu o pow. 200 ha, Wiener Zentralfriedhof o pow. 198 ha). Generalny projekt założenia i część wschodnią (o pow. 64 ha) opracował znakomity szczeciński architekt Wilhelm Meyer-Schwartau. Był on także autorem głównej kaplicy (1901-1906) oraz kompleksu budowli przy głównej bramie (1901-1903). Autorem projektu kwater urnowych był pierwszy dyrektor cmentarza Georg Hannig. On też aż do 1928 roku zagospodarowywał cmentarz.

Do 1918 roku na cmentarzu pochowano 57 tys. zmarłych, i zagospodarowano część wschodnią i środkową. Następnie wg proj. G. Hanniga i pod jego kierunkiem zaczęto zagospodarowywać część zachodnią cmentarza. Prace te kontynuował kolejny dyrektor cmentarza Herbert. W 1925 roku do kaplicy głównej dobudowano krematorium.

W latach 1927-1928 powstała modernistyczna kaplica w części zachodniej (rozebrana w 1984 roku). Po 1945 roku pochówki polskie przeprowadzano na terenach wolnych, następnie stopniowo likwidowano kwatery starsze. W strukturę cmentarza włączono dawny cmentarz garnizonowy oraz tereny wojskowe. Obecnie powierzchnia cmentarza przekroczyła 160 ha. Kompozycja przestrzenna cmentarza jest wybitnym dziełem architektury krajobrazu powstałym w ciągu kilku dziesięcioleci na terenie bogato ukształtowanym fizjograficznie o nieregularnym obrysie kształtu parceli. Założenie szczecińskie nawiązuje do nekropolii hamburskiej, oparte jest na łączeniu różnorodnych krajobrazów ogrodowych powiązanych w części wschodniej układem owalnych alei. Główną monumentalną oś założenia tworzy tara-sowy układ parterów z basenem prowadzący od kaplicy głównej w kierunku zachodnim do granicy cmentarza. Część środkowa, zajmująca wąski obszar, łączy części zachodnią i wschodnią, z symetrycznym układem kwater w odniesieniu do głównej osi kompozycyjno-widokowej.

Kształt nieregularnej zachodniej części wyznaczają dolinki biegnących równolegle do siebie strumieni: Cichej Wody i Jasnej Wody (prostopadłych do głównej osi). Równolegle do nich biegną główne drogi, powiązane prostopadłymi alejkami bocznymi, wyznaczającymi regularne prostokątne kwatery grzebalne. Kompozycję przestrzeni tego wielkiego cmentarza-ogrodu, układ sieci drożnej i kwater buduje starannie zakomponowana roślinność. Skład drzewostanu obejmuje 125 gatunków (stan z 1984 roku), wg inwentaryzacji z lat 1955-58 na terenie cmentarza występowało ok. 360 gatunków drzew i krzewów w tym ponad 50 rzadko spotykanych.

• 
  Kaplica cmentarna
• 
  Pomnik Braterstwa Broni - Kwatera wojenna

Lapidarium

Lapidarium - utworzone w 2006 roku na terenie dawnego gaju urnowego - miejsca przeznaczonego w pocz. XX w. na pochówki całopalne. Projektantem założenia był pierwszy dyrektor cmentarza, Georg Hannig. Makietę gaju prezentowano w 1910 roku na światowej wystawie sztuki cmentarnej w Brukseli. Po 1911 roku teren na wzniesieniu przy torach kolejowych wypełnił się pochówkami i pomnikami. Wiele z nagrobków i elementów ” małej architektury” przetrwało do dzisiaj. W 2006 i 2007 roku odtworzono układ przestrzenny założenia, zrekonstruowano mostek i tzw. grzybek, czyli okrągły daszek z ławką, odnowiono zabytkową fontannę. Wzdłuż ścieżek ustawiono nagrobki, usunięte niegdyś ze swych dawnych miejsc w różnych zakątkach cmentarza. Projekt lapidarium sporządzili arch. Joanna Wojtecka, arch. Marzena Jaroszek i inż. Krzysztof Gołębiecki. Prace sfinansowano ze środków Gminy Miasta Szczecin i Zakładu Usług Komunalnych.

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Zobacz także

• Pochowani na Cmentarzu Centralnym
• Cmentarz Centralny – nekropolia ludzi kultury
• Archeologia Cmentarza Centralnego w Szczecinie
• Ogród Pamięci