Mary Wigman

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mary Wigman
tancerka, choreograf, pedagog tańca
brak zdjecia
Data urodzenia 13 listopada 1886
Miejsce urodzenia Hanower
Data śmierci 18 września 1973
Miejsce śmierci Berlin
Miejsce spoczynku Essen
Narodowość niemiecka

Mary Wigman (właściwie Karoline Sofie Marie Wiegmann) (1886-1973) - niemiecka tancerka, choreograf i pedagog tańca.

Życie i twórczość

Mary Wigman urodziła się 13 listopada 1886 roku w Hanowerze jako Karoline Sofie Marie Wiegmann. Od roku 1910 studiowała gimnastykę rytmiczną w Instytucie Emile Jaques-Dalcroze (1865-1950) w Hellerau, a od roku 1913 „taniec bez muzyki” w szkole Rudolfa von Labana (1879-1958) na Monte Verità, później w Monachium. Karoline Sofie Marie Wiegmann za radą tego ostatniego przyjęła w roku 1918 swój pseudonim artystyczny Mary Wigman.

W poszukiwaniu nowych form wyrazu Mary Wigman udała się w roku 1913 do Rzymu. Tam szukała autentyczności, unikatowości, pierwotnego rytmu nieskażonego cywilizacją. Zdawała się to dostrzegać w malowidłach waz greckich, w walczących Amazonkach, tańcu satyra i szaleństwie Medei.

Mary Wigman jeszcze jako uczennica Labana, 11 lutego 1914 roku, zaprezentowała monachijskiej publiczności „taniec bez muzyki”. Tańczyła własne kompozycje, które zatytułowała „Hexentanz I” („Wiedźma I”) i Lento. Od tego momentu muzyka w jej tańcu będzie się ograniczała do obecności instrumentów perkusyjnych używanych przez nią lub przez inne tancerki podczas przedstawienia lub przy akompaniamencie fortepianu. Jednak pierwszy większy sukces odniosła tancerka w roku 1919 w Dreźnie. Tamtejsza prasa entuzjastycznie donosiła o duchowej ekstazie, o głębokim przeżywaniu, które można było odczuć w każdym ruchu i geście tancerki.

W dość krótkim czasie artystka stała się artystyczną osobowością Republiki Weimarskiej, stała się instytucją – „Tą Wigman”. Tournee, które tancerka odbywała zarówno jako solistka lub też z założoną przez siebie grupą tancerek w latach dwudziestych i trzydziestych dwudziestego wieku, w Europie (Niemcy, Włochy, Anglia, Francja) i Ameryce umocniły jej pozycję wielkiej tancerki w świecie tańca. W każdym z tych krajów jej przedstawienia stawały się artystycznym wydarzeniem, co nie pozostawało bez wpływu na tancerzy tych krajów.

Taniec Mary Wigman zrodził się z jej własnego jestestwa, który nie czerpał inspiracji z dzieł literackich, czy muzycznych. Stworzyła swój własny styl tańca „Ausdrucktanz”, który polegał na wyrażeniu wewnętrznego przeżywania poprzez rytmiczne ruchy ciała. Każdy gest i ruch stawał się w tym momencie nosicielem pewnych znaczeń i duchowych doznań artystki.

Mary Wigman 02.jpg
Mary Wigman 03.jpg

Mary Wigman rozpoczęła nie tylko karierę solową jako tancerka, ale też dała się poznać jako pedagog. W roku 1920 w Dreźnie założyła szkołę – Wigman - Schule Dresden (Drezdeńska Szkoła Wigman), która mieściła się przy Schillerstraße 17 (od połowy lat dwudziestych dwudziestego wieku: Bautzener Straße 107). Szkoła, która powoli i systematycznie się rozrastała, stała się ośrodkiem Ausdrucktanz. Jej uczniami zostali między innymi tak znani tancerze jak Harald Kreutzberg, Max Terpis, Gret Palucca i Yvonne Georgi.

Opracowywany przez Mary Wigman repertuar tańców odznaczał się różnorodnością formy jaki i treści, w której można było odnaleźć tajemniczość mroku, upajająco - odurzającą gwałtowność uczuć, unoszącą się lekkość prawdziwego uczucia oraz jasną i klarowną abstrakcję myśli. Kostiumy wspaniale akcentowały i podkreślały dramaturgię, emocjonalność tych tematów jednocześnie wzmacniały ich wymowę. Świadczą o tym także tytuły tańców, które często komponowane były w cykle taneczne, „Ekstatische Tänze” („Tańce ekstatyczne”), „Die sieben Tänze des Leben” („Siedem tańców życia”), „Totentanz II” („Taniec śmierci II”) nazywany mistrzowskim dziełem kontrapunktowej rytmiki, „Drei Visionen” („Trzy Wizje”), „Die Feier” („Uroczystość”), o abstrakcyjnej kompozycji „Tanzdrama” („Dramat taneczny”), „Hexentanz II” („Wiedźma II”), „Opfer” („Ofiara”) i wyjątkowe ekspresjonistyczne dzieło „Totenmal” („Znak śmierci”). Należą one do ogromnie wyczerpujących i emocjonalnie trudnych tańców. W „Totentanz II” („Taniec śmierci II”) z roku 1926 po raz pierwszy tancerki wystąpiły w maskach, które umożliwiły im stłumienie własnych osobowości na rzecz postaci wynikających z treści tańca.

W repertuarze tancerki, obok nich pojawiły się też lekkie, liryczno - poetyckie kompozycje jak „Raumgesänge” („Pieśni przestrzeni”), „Tanzfolgen nach russischen Liedern” („Cykl tańców według pieśni rosyjskich”), „Balkanphantasien” („Fantazje bałkańskie”), „Rhapsodische Tanz” („Taniec rapsodyczny”) i „Helle Schwingungen” („Świetliste wibracje”), które były afirmacją ziemskiego życia we wszystkich jego przejawach.

Gościnne występy Mary Wigman w Szczecinie

Podczas swoich tournee po Niemczech Mary Wigman przyjeżdżała również do Szczecina. W szczecińskiej prasie zachowały się recenzje z trzech przedstawień, które odbyły się na scenie Teatru Miejskiego w latach 1925, 1927 i 1935.

Mary Wigman jako postać drugiej Wizji w "Drei Visionen"

W sobotni wieczór 24 października 1925 roku Mary Wigman zaprezentowała następujący program tańców solowych: „Aus der spanischen Suite III” („Z hiszpańskiej suity III”), „Aus der spanischen Suite I” („Z hiszpańskiej suity I), „Drei Visionen” („Trzy Wizje”), „Tanzfolgen nach russischen Liedern” („Cykl tańców według pieśni rosyjskich”). Towarzyszyła jej muzyka fortepianowa w wykonaniu pianisty Will Goetze.

„[...] W kulminacyjnym punkcie wieczoru znalazł się taniec „Trzy Wizje”, egzotycznie stylizowany taniec solowy, w którym położono nacisk na mimiczny wyraz twarzy oraz na ruchy dłoni i stóp, podkreślany przez plastyczny rytm sukni. Pierwsza z Wizji uosabiała lalkę ze struchlałą, bladą maską, osobliwie sztywna taneczna azjatycka gracja, skręcony rytm ciała, wymuszona nienaturalność, towarzyszenie akordu fortepianu. Druga postać z Wizji poruszała się w bezbarwnie szaro błyszczącym habicie, płynące fałdy od stóp do głów ciężkiego jedwabiu; blada twarz z błyszczącą czerwoną opaską na czole. Nieustający dźwięk gongu przypominający jakby z daleka brzmiący daleki głos dzwonu. I powoli rozpoczęło się poruszenie fałd, które narastało aż do gorączkowej ekstazy, niesamowita plastyka tańca tancerki w upiorno błyszczących barwach, wiruje i nagle upadając gaśnie. Rytm plastyki tańca o przejmującej sile wyrazy. Trzecia postać symbolizuje więźnia przywiązanego do życia, przykuca na ziemi, maca, szuka, tęskni. Do tego przemykający dźwięk muzyki przypominający brzęczenie łańcuchów z klekoczącego szkieletu. Środkiem ekspresji jest twarz, dłonie i stopy, których upiorna bladość wyraźnie odcina się od ciemnego więziennego stroju. Potem powoli tancerka odrywa się od ziemi, kręci się w koło przed wmurowanym widnokręgiem, wizjonerskie poszukiwanie, odnalezienie i utracenie, nagle niespodziewanie, upadek - i ponowne przywiązanie do życia. Po „Trzech Wizjach”, dziele twórczej głębi Mary Wigman zatańczyła: „Z hiszpańskiej suity III”, „Z hiszpańskiej suity I” i „Cykl tańców według pieśni rosyjskich” z towarzyszeniem fortepianu w wykonaniu Will Goetze. Także te muzyczne tańce zostały wykonane z najwyższą perfekcją [...], indywidualna instrumentalna muzyka ciała [...].”[1].

Kolejny występ tancerki odbył się w czwartkowy wieczór 3 lutego 1927 roku. W programie przewidziano cykl taneczny „Die Feier” („Uroczystość”) w wykonaniu Mary Wigman i grupy tancerek.

Mary Wigman w tańcu z cyklu "Die Feier"

„[...] I nie można oprzeć się wrażeniu, że to co się działo na scenie, przypominało widzom obrzęd kultowy. Byli oni świadkami ekstatycznego tańca [...].
W pierwszej części wystąpiły cztery Monotonie. Przy akompaniamencie charakterystycznego rytmu fortepianu i perkusji tancerki przystąpiły do tańca, szlachetne w każdym ruchu. I tańczyły [...] układ ruchów w przestrzeni, z którego od czasu do czasu odłączała się postać, jakby miała coś ważnego do przekazania, po czym ponownie wnikała w krąg tancerek. Głębokie wrażenie wywarła druga i trzecia Monotonia. Druga – przez cudownie nieskomplikowany układ ruchów w przestrzeni, trzecia – przez taneczny fanatyzm Mary Wigman.
Druga część nosi tytuł „Im Zeichen des Dunklens” („Pod znakiem ciemności”) i jednocześnie była noc i demony. Musiałem pomyśleć o albie i duchach, o zjawach, z którymi nasi przodkowie poszukiwali wrażenia ciemności i to wszystko co do tej pory wydawało się niemożliwe, odnalazłem obserwując ten taniec. Także to dowiodło nadzwyczajnych zdolności tancerek w ich wspaniałym układzie ruchów w przestrzeni. Nie muszą się wstydzić wybranej kompozycji barwnej i godnej podziwu dbałości o linię. Mary Wigman także tu górowała nad grupą tancerek. Można ją niejako określić jako kwintesencję sił tanecznych tej grupy.
Polonez, pieśń, taniec rapsodyczny i tarantela stanowią trzecią i ostatnią część tego cyklu, „Festlichen Ausklang” („Uroczysty finał”). Ciężar i znaczenie rytmu pierwszej części zostało złagodzona dzięki lekkości kroku, radości i namiętności przeżywanych przez tancerki i widzów [...]".[2]

Również ten wieczór tańca dla Mary Wigman i jej grupy tancerek okazał się sukcesem.

Ostatnia recenzja pochodzi z roku 1935. Informuje, że w poniedziałek 4 marca 1935 roku w godzinach popołudniowych wystąpią uczennice Drezdeńskiej Szkoły Wigman. Wieczorem zaś odbędzie się właściwy występ Mary Wigman wraz z szesnastoma tancerkami. Przy fortepianie jako akompaniator zasiądzie pianista Hanns Hasting.

„ [...] Cykl „Frauentänze” („Taniec kobiet”), który ona wczoraj ze swoją grupą zatańczyła [...], stał się taneczną kwintesencją pełni życia kobiety. Początkiem tego życia jest „Hochzeitlichen Reigen” („Weselny korowód”). Matka wprowadza oblubienicę w misterium miłości. Krąg druhen towarzyszy im w tym radosnym dniu, który kończy się korowodem w bieli. Potem następuje „Mütterliche Tanz” („Taniec Matki”), w którym Wigman jednocześnie zawarła radość i cierpienie matki. Wydaje się, że w jej gestach ożyły dawne obrazy Madonn. Wierzenie, że widziane dziecko, które Matka nosi, odczuwa wraz z nią pełnię doznań, których brzemienne wzbudzają ciągłego życia. Ale na końcu wszelkiego życia stoi śmierć Jak jej kobiety wychodzą na spotkanie, to ogłaszają następującym po „Tańcu Matki”, „Totenklage” („Opłakiwanie zmarłego”), która jest zamykającą granicą, co w tańcu zostało doskonale wyrażone. Grupa podporządkowywała się solistce Mary Wigman, ale i ona również podporządkowała się grupie [...]".[3]

Wieczorne przedstawienie cyklu tanecznego Taniec kobiet w teatrze wywołało owację widzów na stojąco. Po każdym tańcu Wigman i jej grupy tancerek, kurtyna nie była opuszczana w ciszy.

Z zachowanych prasowych doniesień wiemy, że tancerka występowała w Szczecinie w roku 1925,1927 i 1935. Z reguły były to pojedyncze występy tancerki jako solistki lub też z grupą tancerek. Z wyjątkiem roku 1935, kiedy to odbyły się dwa przedstawienia tego samego dnia, po południu i wieczorem. Każde przybycie Mary Wigman do Szczecina było wyjątkowym wydarzeniem artystycznym, długo oczekiwanym. Występy przyjmowane były z ogromnym entuzjazmem przez szczecińską publiczność i kończyły się zawsze owacyjnymi oklaskami. I choć zdarzały się niepochlebne uwagi pod adresem artystki (pierwsza recenzja), nie mogły one przyćmić zachwytu widzów. Świadczą o tym powyższe recenzje oraz to, że miała w Szczecinie wielu wielbicieli swojej sztuki tanecznej. Doskonale to ilustrują słowa krytyka z roku 1927 „[...] Mary Wigman nie jest żadną taneczną interpretacją muzyki [...]. Taniec Mary Wigman jest właśnie – tańcem. Jest układem ruchów w przestrzeni, jej własnym dziełem sztuki, cennym samym w sobie, jak poezja, jak muzyka lub jak malarstwo [...].”[4]

Okres nazistowski

Przejęcie władzy przez nazistów w roku 1933 miało również wpływ na szkoły Mary Wigman, które podlegały nowemu prawu „Gegen die Überfüllung deutscher Schulen und Hochschulen” z 25 kwietnia 1933 roku. Regulowało ono przyjmowanie do szkół publicznych i prywatnych uczniów „niearyjskiego” pochodzenia.

W marcu 1933 roku szkoły Mary Wigman (Wigman-Schule oraz Palucca-Schule w Dreźnie i Trümpy-Schule w Berlinie) przystąpiły do „Deutsche Körperbildungsverband” (DKV), zaś w lipcu tego samego roku jednocześnie wcielono je do „Kampfbund für Deutsche Kultur” i „Nationalsozialistischen Lehrbund” (NSLB). Mary Wigmann objęła Ortsgruppenleitung „Fachschaft Gymnastik und Tanz” w „Nationalsozialistischen Lehrbund” w Dreźnie, z którego zrezygnowała już pół roku później.

Ministerstwo Propagandy zaproponowało Mary Wigman uczestniczenie w uroczystości otwarcia 1 sierpnia 1936 roku Letnich Igrzysk Olimpijskich w Berlinie. Mary Wigman wraz z grupą osiemdziesięciu tancerek zatańczyła „Totenklage” („Opłakiwanie zmarłego”) pochodzącego z cyklu „Frauentänze” („Taniec kobiet”).

31 marca 1942 roku Mary Wigman ostatecznie zamknęła szkołę w Dreźnie.

Okres powojenny

W roku 1945 Mary Wigman otworzyła ponownie „Wigman-Schule” w Lipsku, zaś już dwa lata później otrzymała możliwość inscenizacji opery „Orfeusza i Eurydyki” Christopha Willibalda Glucka, której premiera odbyła się 22 marca 1947 roku. Wigman w roku 1949 opuściła Lipsk i zamieszkała w Berlinie Zachodnim, gdzie otworzyła „Wigman-Studio”. W Mannheim Wigman brała udział w przygotowaniach inscenizacji do oratorium „Saul” Georga Friedricha Händla (1954), „Catulli Carmina” i „Carmina Burana” Carla Orffa (1955), opery „Alkestis” Christopha Willibalda Glucka (1958). W Berlinie w roku 1957 podjęła się inscenizacji w ramach Berliner Festwochen „Le sacre du printemps” Igora F. Strawinskiego, a w roku 1961 przygotowała choreografię do „Orpheus” w inscenizacji Gustava Rudolfa Sellnera (1905-1990).

16 lipca 1967 Mary Wigman definitywnie zamknęła „Wigman-Studio” poświęcając się prowadzeniu wykładów w kraju i za granicą.

Mary Wigman zmarła 18 września 1973 roku w Berlinie i została pochowana w rodzinnym grobie brata na Ostfriedhof w Essen.

Publikacje (wybór)

  • Die sieben Tänze des Lebens. Tanzdichtung. Jena: Diederichs 1921.
  • Komposition. Überlingen a. S.: Gedruck in der Buch- und Akzidenzdruckerei Seebote [1925].
  • Deutsche Tanzkunst. Dresden: Reißner 1935.
  • Die Sprache des Tanzes. Stuttgart: Battenberg 1963 (Neuauflage - München: Battenberg 1986, ISBN 3-87045-219-6).

Przypisy

  1. Theatergemeinde. Tanzabend Mary Wigman. Volks-Bote 1925, nr 251
  2. Tanz-Abend Mary Wigman. Ostsee Zeitung 1927, nr 34.
  3. Mary Wigman – Frauentänze. Tanzabend im Stadttheater. Stettiner General Anzeiger 1935, Nr. 63.
  4. Tanz-Abend Mary Wigman. Ostsee Zeitung 1927, Nr. 34.

Bibliografia

  • Die Akte Wigman. Eine Dokumentation der Mary-Wigman-Schule Dresden (1920 - 1942) mit regionalen Archivdokumenten, Prospekten, kompletter Zeitschriftenreproduktion "Die Tanzgemeinschaft" (1929/30), Hörspielauszug (1932), Kontextbeiträgen in Deutsch und Englisch. (CD-ROM). Deutsches Tanzarchiv Köln, SG-Stiftung Kultur, hrsg.: Heide Lazarus. Hildesheim [etc.]: Olms 2006, ISBN 3-487-12731-8, ISBN 978-3-487-12731-6.
  • Bach, Rudolf. Das Mary Wigman-Werk. Mit Beiträgen von Mary Wigman und 80 Abbildungen. Dresden: Carl Reissner 1933.
  • Delius, Rudolf von. Mary Wigman. Dresden: Carl Reissner 1925.
  • Fritsch-Vivié, Gabriele. Mary Wigman. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt 1999, ISBN 3-499-50597-5.
  • Howe, Dianne Shelden: Manifestations of the german expressionist aesthetic as presented in drama and art in the dance and writings of Mary Wigman. Madison: University of Wisconsin, Phil. Diss. 1985.
  • Liebe Hanya. Mary Wigman's letters to Hanya Holm. Comp. and ed. by Claudia Gitelman, with an introd. by Hedwig Müller. Madison: University of Wisconsin Press 2003, ISBN 0-299-19074-9.
  • Linder, Kurt. Die Verwandlungen der Mary Wigman. Freiburg im Breisgau: Urban-Verlag 1929.
  • Manning, Susan Allene: Ecstasy and the Demon. Feminism and nationalism in the dances of Mary Wigman. Berkeley [etc.]: University of California Press 1993, ISBN 0-520-08193-5 (Neuausgabe. Minneapolis: University of Minnesota Press 2006, ISBN 0-8166-3802-0, ISBN 978-0-8166-3802-4).
  • Mary Wigman. Eine Künstlerin in der Zeitenwende. Angela Rannow und Ralf Stabel (Hrsg.). Dresden: Tanzwissenschaft e. V. 2006, ISBN 3-9803626-4-7.
  • Müller, Hedwig. Die Begründung des Ausdruckstanzes durch Mary Wigman. Köln: Univ. Phil. Diss.1986.
  • Müller, Hedwig. Mary Wigman. Leben und Werk der großen Tänzerin. Weinheim, Berlin: Quadriga 1986, ISBN 3-88679-143-2 (3., unveränd. Aufl. Weinheim, Berlin: Quadriga 1992, ISBN 3-88679-148-3).
  • Newhall, Mary Anne Santos. Mary Wigman. London, New York: Routledge 2009, ISBN 978-0-415-37527-6, ISBN 978-0-415-37526-9.
  • Płoszczyńska, Małgorzata Elżbieta. Z dziejów szczecińskiej sceny teatralnej tancerka Mary Wigman. Kronika Szczecina, Nr 25, 2006 (2007), s. 51-60.
  • Schwaen, Kurt. Erinnerungen an die Tänzerin Mary Wigman. Tagebuchaufzeichnungen, Erlebnisse, Briefwechsel. Sonderheft der Mitteilungen des Kurt-Schwaen-Archivs anlässlich des 120. Geburtstags von Mary Wigman 2006. Berlin: Kurt-Schwaen-Archiv 2006.
  • Sorell, Walter. Mary Wigman. Ein. Vermächtnis. Wilhelmshaven : Noetzel, Heinrichshofen-Bücher 1986, ISBN 3-7959-0464-1.
  • Steinbeck, Dietrich. Mary Wigmans Choreographisches Skizzenbuch 1930-1961. München - Leipzig - Mannheim - Berlin. Berlin: Ed. Hentrich 1987, ISBN 3-926175-03-6.
  • Zivier, Georg. Harmonie und Ekstase: Mary Wigman. Berlin: Akademie der Künste 1956.