Brama Góry Młyńskiej

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Geolokalizacja: 53.418894,14.547912

Usytuowanie Bramy Góry Młyńskiej u wylotu dolnej części ulicy Czarnieckiego, 2011

Brama Góry Młyńskiej (niem. Mühlenberg Thor, także Mühlenbergthor); jej wznoszenie w ramach fortyfikacji Nowego Miasta zakończono pod koniec października 1848 r. [1]
Powstała na dawnej drodze fortecznej, wiodącej z Górnego Wiku na wzniesienie Góry Młyńskiej [2], stąd jej nazwa: „Brama Góry Młyńskiej”, nawiązująca do wiatraków położonych na tym wzgórzu od czasów średniowiecza. [3] Bramę wybudowano u wylotu dolnej części ulicy Czarnieckiego, w murze oporowym Carnota biegnącym wzdłuż górnej części ulicy Czarnieckiego w kierunku ulicy Owocowej, naprzeciw budynku Zakładu Opieki nad Dzieckiem (Kinderheil- und Diakonissenanstalt). [4] Brama podzieliła ulicę Czarnieckiego na dwie części, górną określaną nazwą „ulicy Bramy Młyńskiej” (Mühlenthorstraße), i dolną, nazywaną ulicą „Przy Górze Młyńskiej” (Am Mühlenberg). Po zniesieniu fortyfikacji w 1873 roku, a tym samym likwidacji bramy, cała ulica Czarnieckiego otrzymała po 1881 roku nazwę ulicy „Góry Młyńskiej” (Mühlenbergstraße, 1885).

  • Mur Carnota
Odcinek muru Carnota przy ulicy Potulickiej

Na zapleczu dworca szczecińskiego w latach 1846-1848, pomiędzy Baterią Południową, fortem reditowym przyległym do rzeki Odry, reditą Fort Josef [5], a Baterią Północną wzniesiono mur Carnota, który przeprowadzono wokół doliny dawnych ogrodów Sacka. [6] Przy wznoszeniu muru pruscy inżynierowie wykorzystali wcześniejsze umocnienia szwedzkie, tzw. linię Störfang, która zachowała się na odcinku pomiędzy obiektem zwanym Rondel przy wzgórzu Młyńskim (obecne skrzyżowanie ulicy Potulickiej i Czarnieckiego), a nieistniejącą Bramą Góry Młyńskiej. [7] Do czasów współczesnych zachował się długi odcinek muru wzdłuż ul. Czarnieckiego, pomiędzy ulicą Potulicką i ulicą 3 Maja, który po II wojnie światowej został nadbudowany garażami od strony ulicy Czarnieckiego, a także odcinek muru na tyłach budynku przy ulicy Potulickiej 54d na terenie położonych tam ogródków przydomowych. Do obu odcinków można dotrzeć jedynie od strony zaplecza dworca kolejowego. Ogólny stan obrośniętego gęstą zielenią muru jest dobry. [8]

Widok Baterii Północnej, w głębi Bateria Południowa, forty reditowe i mur Carnota na zapleczu dworca kolejowego



Przypisy

  1. I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007 (zasoby internetowe: I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne...), s. 54.
  2. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 70. Połączenie to zostało przerwane w wyniku rozbudowy fortyfikacji pruskich podczas budowy dworca kolejowego, a potem Nowego Miasta. Komunikację z Nowym Miastem zapewniała odtąd nowa droga, ulica Bergstraße, która przebiegała obok Baterii Północnej (Nord Batterie, obecnie podwórze kamienic przy ulicy Owocowej 15-16), ulokowanej na skraju skarpy położonej nad terenem dworca.
  3. B. Kozińska, Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej. Wydanie drugie, poprawione i rozszerzone. Szczecin 2015, s. 95.
  4. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung..., op. cit., s. 70.
  5. Fort reditowy, redita - zob. jako przykład Świnoujście, Redita Fortu Gerharda
  6. I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina... op. cit., s. 53 i n.
  7. Tamże, s. 54.
  8. Tamże, s. 75.

Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Kozłowska I., Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007 (zasoby internetowe: I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne...)
  • Kozińska B., Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej. Wydanie drugie, poprawione i rozszerzone. Szczecin 2015.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk