Kazimierz Haska

Kazimierz Zygfryd Haska
rzeźbiarz, konserwator zabytków, żeglarz
Data urodzenia	20 stycznia 1912
Miejsce urodzenia	Poznań
Data śmierci	22 sierpnia 1976
Miejsce śmierci	Szczecin
Miejsce spoczynku	Cmentarz Centralny w Szczecinie, kwatera 45B, rząd 25, numer grobu 1
Narodowość	polska

Kazimierz Zygfryd Haska (1912–1976) – rzeźbiarz, konserwator zabytków, pionier polskiego muzealnictwa i żeglarstwa na Pomorzu Zachodnim po II wojnie światowej.

Życiorys

Urodził się 20 stycznia 1912 roku w poznańskiej rodzinie rzemieślniczej. Ojciec Jan Haska, weteran powstania wielkopolskiego, prowadził zakład rymarski na potrzeby wojska, matka Elżbieta z domu Jahn zajmowała się dwojgiem dzieci, Krystyną i Kazimierzem. Ten ostatni po odbyciu w latach 1927–1931 praktyki rzeźbiarskiej, postanowił uzupełnić średnie wykształcenie na Wydziale Rzeźby, Brązownictwa i Jubilerstwa Państwowej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Poznaniu (1932–1933). Jednocześnie, należąc od wczesnych lat do sprofilowanej żeglarsko 17. Poznańskiej Drużyny Harcerskiej im. Jana Kilińskiego (od 1925 roku: Harcerskiej Drużyny Wilków Morskich), rozwijał zainteresowania wodniackie.

Haska rozpoczął naukę w jedynej państwowej szkole artystycznej działającej w międzywojennym Poznaniu w momencie okrzepnięcia reformy dyrektora Karola Maszkowskiego – krakowskiego malarza, przyjaciela Stanisława Wyspiańskiego, członka Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana. Okres ten charakteryzowało skupienie programu dydaktycznego na praktycznych zagadnieniach rzemiosła artystycznego i architektury wnętrz. Celem edukacji było wykształcenie sprawnych projektantów wyrobów użytkowych o zindywidualizowanych, narodowych formach, a polem doświadczalnym – wiele zleceń, podejmowanych wspólnie przez profesorów i uczniów. Haska wybrał pracownię Jana Wysockiego, przybyłego do Poznania z Bydgoszczy wraz z odlewnikiem Jerzym Wankiewiczem. Adepci wydziału, oprócz pełnoplastycznych rzeźb i reliefów, wykonywali obiekty drobnej galanterii metalowej, paramenty kościelne, puchary okolicznościowe i biżuterię, a od 1932 roku także dzieła emalierstwa w pierwszej polskiej pracowni tego typu, kierowanej przez Jadwigę Rutterównę.

Ludowe inspiracje, „swojskość” motywów, uwrażliwienie na naturę propagowano również w artystycznej działalności skautowskiej, której instruktorem stał się starszy absolwent uczelni, witrażownik Stanisław Powalisz: „Tu i ówdzie spostrzegamy w tym zdobniczym materiale góralskim emblemat harcerski […]. U Wilków Morskich natomiast zaobserwujemy połączenie piękna przyrody z motywami morskiemi, jak kotwice, bałwany morskie, gontyny słowiańskie i prastare czuby okrętowe, wplątane w ornament zdobniczy”.

Za doskonały przykład fuzji dekoracyjnego „stylu narodowego” z ikonografią marynistyczną należy uznać drewniany totem Wilków Morskich o zaciosowo-kryształkowej podstawie, wykonany przez Haskę na potrzeby Międzynarodowego Zlotu Skautów Wodnych nad jeziorem Garczyn (1932). W 1933 roku absolwent PSSZiPA uczestniczył w budowie Harcerskiego Ośrodka Żeglarskiego w Kiekrzu pod Poznaniem, sąsiadującego i współpracującego z przystaniami Wielkopolskiego Jachtklubu, Związku Strzeleckiego, a przede wszystkim największą – projektowaną przez późniejszego szczecinianina Stanisława Kirkina na potrzeby Polskiej Ligi Morskiej i Kolonialnej. Realizacja siedziby tej ostatniej organizacji, niedokończona z powodu wybuchu wojny, przypadła na okres pełnienia przez Haskę funkcji kapitana przystani Wilków Morskich (1937–1939) oraz instruktora żeglarstwa (1937, 1938). Utrzymanie zapewniały zlecenia rzeźbiarskie (Portret marszałka Piłsudskiego, przed 1939), snycerskie i brązownicze.

Haska, wziąwszy udział w kampanii wrześniowej w szeregach 57. Pułku Piechoty Wielkopolskiej, przeżył okupację hitlerowską w Poznaniu, najpierw pracując w fabryce zbrojeń Heeres-Zeugamt, później w zakładzie kamieniarskim Jana Marii Jakóba. Utrata niemal całego dobytku – domu rodzinnego, mieszkania i dorobku artystycznego – ułatwiła decyzję o porzuceniu rodzinnego miasta na rzecz „morskiego” Szczecina. Przybył tu 15 lipca, a we wrześniu sprowadził z Poznania żonę Jadwigę z Frysiaków i córkę Elżbietę.

Od września 1945 do połowy 1951 roku pełnił funkcję kierownika administracyjnego Muzeum Miejskiego (od 1947: Muzeum Pomorza Zachodniego). Jako jeden z niewielu specjalistów na tym terenie współpracował wówczas z pierwszym dyrektorem placówki, rzeźbiarzem Lechem Krzekotowskim, także absolwentem PSSZiPA, oraz kolejnymi poznaniakami – sztukatorem Stefanem Sieją, a także malarzem i grafikiem Kazimierzem Szmytem.

Nadzorował odbudowę gmachów muzealnych, inwentaryzował i fotografował obiekty z dawnych instytucji niemieckich, rozproszone w mieście i regionie zabytki ruchome oraz relikty architektoniczne (w tym wnętrza krypty Gryfitów na zamku szczecińskim). Był twórcą muzealnych makiet i modeli, wykonywanych najczęściej na potrzeby bliskiego jego pasjom Działu Morskiego, którego rozwój i ewentualne usamodzielnienie przez całe życie wspierał. Największe zasługi w dziedzinie muzealnictwa położył, kierując do przejścia na emeryturę w 1976 roku Pracownią Konserwacji Drewna i Metalu.

Choć brał udział w ekspozycjach szczecińskiego środowiska, począwszy od II Wystawy Prac Członków Związku Polskich Artystów Plastyków w grudniu 1946 roku, swą działalność plastyczną traktował zgodnie z praktyczną, usługową wizją zawodu ukształtowaną w poznańskiej szkole. Dla muzeum wykonał ceramiczne kompozycje propagandowe Robotnicy i Mamon (1952, współpr. S. Sieja, niezachowane), a dla Gabinetu Harcerskiego Pałacu Młodzieży w dawnej willi Lentza – Trębacza (1953). W jego kameralnej drewnianej statuetce Żniwiarka (1951, kolekcja MNS) uwidoczniły się formalne zbieżności z międzywojennymi pracami absolwentów PSSZiPA, z najsłynniejszymi figurami szopki bożonarodzeniowej Feliksa Szmyta i Mikołaja Kułaka dla poznańskiego kościoła św. Wojciecha na czele. W dziedzinie metaloplastyki projektował nagrody, np. utrzymany w monumentalnej stylistyce lat 30. puchar I Międzynarodowych Regat Gryfa Pomorskiego (1958), oraz medale, m.in. 50 lat żeglarstwa polskiego (1969), Dzieje szczecińskich rodzin w XX wieku (1970), Dni Morza (1970) i 50. statek dla PŻM (1978).

W Szczecinie zapamiętano przede wszystkim organizacyjną, sportową i sędziowską działalność Haski na polu żeglarstwa. Pełniąc od 22 sierpnia 1945 roku funkcję przewodniczącego Sekcji Żeglarskiej lokalnego oddziału Ligi Morskiej zabezpieczył on szereg poniemieckich marin i kadłubów łodzi. W kwietniu 1947 roku został wicekomandorem Jachtklubu Ligi Morskiej „Gryf”. W okresie stalinowskim, po zwinięciu organizacji wodniackich o przedwojennym rodowodzie, przeszedł do Akademickiego Związku Sportowego; w latach 1952–1953 zajmował stanowisko przewodniczącego Sekcji Żeglarskiej przy Wojewódzkim Komitecie Kultury Fizycznej, a w latach 1957–1964 był prezesem Okręgowego Związku Żeglarskiego w Szczecinie. Zwycięzca wielu regat został uhonorowany licznymi wyróżnieniami za aktywność instruktorską i społeczną: odznaką Gryfa Pomorskiego, Medalem XXV-lecia Kultury Fizycznej i Turystyki Ziemi Szczecińskiej, Złotym i Brązowym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie), wpisany do Księgi Zasłużonych dla miasta Szczecina.

Zmarł 22 sierpnia 1976 roku. W 1979 roku jego imię nadano jachtowi szkoleniowemu Centralnego Ośrodka Żeglarskiego w Trzebieży, a w 2008 roku został patronem Mariny Gocław. 14 maja 2016 roku odsłonięto w szczecińskiej alei Żeglarzy na nadodrzańskich bulwarach pomnik kapitana Haski. Autor brązowej rzeźby, Paweł Szatkowski, wyobraził 20-letniego mężczyznę opartego o zaciosowo-kryształkową podstawę totemu.

Bibliografia

• Bogdana Kozińska, Szczecińscy muzealnicy – współtwórcy dorobku Muzeum Narodowego w Szczecinie / Stettiner Museumsmitarbeiter – Mitwirkendean den Errungenschaften des Nationalmuseums Stettin, w: 100 lat muzeum w Szczecinie / 100 JahreMuseum in Stettin, red. S.P. Kubiak, D. Kacprzak, Szczecin 2013, s. 141–180;
• Piotr Owczarski, Kazimierz Zygfryd Haska, w: Encyklopedia Szczecina, red. T. Białecki, Szczecin 2015, s. 325–326;
• Szymon Piotr Kubiak, Daleko od Moskwy. Gérard Singer i sztuka zaangażowana, Szczecin 2016

Linki zewnętrzne

• Tablica Kazimierz Haska – Pionier Żeglarstwa, Kapitan Ż.W. przy ulicy Lipowej 5/6
• Duch wielkiego kapitana

Autor opracowania: dr Szymon Piotr Kubiak

Redakcja: Sylwia Wesołowska