Leon Królak

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Leon Królak
wydawca, księgarz, działacz społeczny
brak zdjecia
Leon Królak
Data urodzenia 25 czerwca 1911
Miejsce urodzenia Inowrocław
Data śmierci 6 lutego 1973
Miejsce śmierci Łódź
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie
Narodowość polska

Leon Królak (1911-1973) – wydawca, księgarz, działacz społeczny, harcerz.

Życiorys

Leon Królak urodził się 25 czerwca 1911 roku w Inowrocławiu, w rodzinie o tradycjach patriotycznych. Był synem Agnieszki - wnuczki powstańców z 1863 roku i Wojciecha, który niemal całe życie walczył z germanizacją. Naukę rozpoczął w Inowrocławiu, a kontynuował w Żninie, gdzie służbowo przeniesiono jego ojca. W 1922 roku wstąpił do szkolnej drużyny harcerskiej im. Jana Kilińskiego. Harcerstwu pozostał wierny do końca życia. Ukończył kurs dla zastępowych oraz kurs dla drużynowych. Korzystał z wypożyczalni Towarzystwa Czytelni Ludowych, co zapoczątkowało jego zamiłowanie do książek. W 1928 roku ukończył żnińska szkołę wydziałową (późniejsze gimnazjum klasyczne), gdzie jego nauczycielem języka polskiego był Ignacy Brożyna. Po bezskutecznych staraniach o przyjęcie do szkoły kadetów w Chełmie oraz szkoły teletechnicznej w Warszawie rozpoczął pracę w kolumnie telegraficznej. W marcu 1929 roku został pracownikiem kontraktowym, a następnie etatowym Urzędu Telegraficznego w Poznaniu. Ukończył kurs asystentów pocztowych oraz kurs służby pocztowo-ambulansowej. Równocześnie działał w harcerstwie. Organizował drużyny „wilczków” oraz szkolenia tzw. wodzów zuchowych. Ukończył kurs podharcmistrzowski pod Baligrodem oraz harcmistrzowski nad jeziorem Narocz. Do 1939 roku był komendantem VIII Hufca Poznań Dębiec im. Jana Kasprowicza, organizował Koła Przyjaciół Harcerstwa. Równocześnie zajmował się samokształceniem oraz rozwijaniem licznych zainteresowań. W Bibliotece Raczyńskich przygotowywał się do zdania matury oraz rozpoczęcia studiów wyższych. Gromadził własną bibliotekę nabywając książki w antykwariatach Poznania, Łodzi, Warszawy, Katowic. W kręgu jego bibliofilskich zainteresowań były: literatura polska i obca, historia, sztuka, biografistyka oraz pamiętniki i monografie. Z lektury dzieł Joachima Lelewela wyniósł zamiłowanie do numizmatyki i sfragistyki. Częste wycieczki nad Jezioro Biskupińskie, gdzie były prowadzone badania pod kierunkiem profesora Józefa Kostrzewskiego, zaowocowały zainteresowaniem archeologią.

Podczas kampanii wrześniowej 1939 roku brał udział w marszu bojowym 4 Baterii Pomiarów Artylerii przy 12 Dywizji Pomorskiej. Uczestniczył w bitwie pod Bydgoszczą oraz w potyczkach pod Kutnem, Łęczycą i w Puszczy Kampinoskiej. Dostał się do niewoli, z której zwolniono go w ramach umowy o kapitulacji Warszawy. Powrócił do Poznania.

20 kwietnia 1940 r., kiedy dla uczczenia rocznicy urodzin Hitlera masowo aresztowano tysiące przedstawicieli polskiej inteligencji, został zatrzymany przez Gestapo i osadzony w Forcie VII w Poznaniu. Po trzech dniach trafił do Dachau, a po sześciu tygodniach do Mauthausen-Gusen (KL). Pozostał tam aż do wyzwolenia obozu przez Amerykanów 5 maja 1945 r. W obozie, mimo wykonywania ciężkiej pracy (w kamieniołomach, w przemyśle zbrojeniowym, przy pracach wykopaliskowych) włączył się w obozową konspirację oraz działalność w grupach samokształceniowych i kulturalno-oświatowych. W niewoli postanowił, że po wojnie założy wydawnictwo, gdzie będzie mógł krzewić polskie słowo. Zorganizował grupę, która przechodziła regularne przeszkolenie w zakresie sztuki drukarskiej, księgarstwa, papiernictwa, kolportażu i reklamy.

28 czerwca 1945 roku powrócił do Poznania.

Od 15 lipca 1945 roku w Szczecinie. 16 lipca uzyskał od władz miejskich zezwolenie na założenie spółdzielni wydawniczej.

23 września na Walnym Zebraniu Organizacyjnym powołano Spółdzielnię Wydawniczo-Handlową Byłych Więźniów Politycznych Polskie Pismo i Książka, której został prezesem. We wrześniu wydał dwa numery tygodnika gospodarczo-kulturalnego Pionier Szczeciński. Od 15 czerwca 1946 do końca 1949 roku wydawał pismo Szczecin. Tygodnik miasta morskiego, od 1948 roku wychodzący pod zmienioną nazwą Tygodnik Wybrzeża.

Spółdzielnia wydała również publikacje dotyczące historii Szczecina i Ziem Odzyskanych, książki dla dzieci, pocztówki, przewodniki, plany Szczecina, książki telefoniczne, informatory oraz literaturę piękną. Wydano m.in. książki takich autorów jak: Walerian Lachnitt, Piotr Zaremba, Czesław Piskorski, Tymoteusz Karpowicz. W ramach spółdzielni działały księgarnie oraz wypożyczalnie książek.

3 maja 1946 roku zorganizował w Szczecinie pierwszą wystawę książki polskiej książki pt. „Książka i jej powstanie”.

W roku 1947 zapoczątkował coroczne kiermasze książki w Szczecinie w ramach „Dni Oświaty, Książki i Prasy”.

Ukończył kurs księgarstwa spółdzielczego, następnie trzyletnie technikum księgarskie.

Po rozwiązaniu spółdzielni prowadził księgarnię, następnie był sprzedawcą książek i prasy w punkcie „Ruchu” na Dworcu Głównym w Szczecinie. Kierował harcerską spółdzielnią „Czyn”, był współorganizatorem i członkiem Rady Okręgowej Związku Spółdzielni „Społem”((1947), współorganizował Związek Zawodowy Poligrafów – pierwszy związek zawodowy na Pomorzu Zachodnim).

Dział w Polskim Związku Zachodnim i Lidze Morskiej. Był członkiem Prezydium Rady Okręgowej TRZZ, prezesem Szczecińskiego Oddziału Związku Inwalidów Pracy, wiceprezesem Międzyspółdzielnianego Ośrodka Kultury Fizycznej „Start”, członkiem zarządu Szczecińskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Archeologicznego, prezesem sekcji numizmatycznej. Organizator turystyki i kultury fizycznej wśród inwalidów, wykładowca Towarzystwa Wiedzy Powszechnej.

Zmarł 6 lutego 1973 roku w Łodzi. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie, (kw. 47b-18-11).

Publikacje

  • Obozowe uniwersytety. W: Moja droga do wiedzy. Wspomnienia. Przedm. Józef Chałasiński ; wstęp Feliks Starzec. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1971.

Odznaczenia

  • Medal „Za Warszawę”
  • Krzyż za Zasługi dla ZHP
  • Zasłużony Działacz Kultury

Bibliografia

  • Chocianowicz Bogdan. Pasja życia. "Kurier Szczeciński" 1970, nr 163.
  • Jesswein Rafał: Leon Królak 1911-1972. Pośród wysiłków i przeciwności. W: Ku Słońcu 125. Księga z miasta umarłych. Pod red. Mariusza Czarnieckiego. Szczecin: Wydawnictwo Glob, 1987.
  • Królak Leon. Obozowe uniwersytety. W: Moja droga do wiedzy. Wspomnienia. Przedm. Józef Chałasiński ; wstęp Feliks Starzec. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1971.
  • Owczarski Piotr. Leon Królak. W: Encyklopedia Szczecina. Suplement 1. Pod red. Tadeusza Białeckiego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2003.
  • Stańczyk Katarzyna. Leon Królak. W: Encyklopedia Szczecina T. 1. Pod red. Tadeusza Białeckiego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 1999.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Urszula Wenta