Niemica (powiat kamieński)

Niemica
Nazwa niemiecka	Nemitz
Nazwa przejściowa	Niemcza
Powiat	kamieński
Gmina	Golczewo
Sołectwo
[ Strona internetowa miejscowości.]

Niemica (Niemcza, niem. Nemitz) wieś położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Golczewo.

Geografia

Położenie

Niemica (niem. Nemitz, przejściowo po roku 1945 także Niemcza) – wieś w Polsce, położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Golczewo, przy drodze wojewódzkiej nr 106 Rzewnowo – Stargard – Pyrzyce, 6 km na północny-zachód od Golczewa i 16 km na południowy-wschód od Kamienia Pomorskiego. Zlokalizowana na skraju płaskowyżu w bezpośrednim sąsiedztwie podmokłych, piaszczystych wysp. Teren jest nieznacznie pofałdowany. Przy wschodniej granicy wsi płynie rzeka Niemica (niem. Nemitz Bach), wzdłuż której rozciągają się łąki. Nad rzeką funkcjonował wzmiankowany już w XVI wieku młyn. Sołectwo Niemica obejmuje miejscowości Niemica i Koplino położone w bliskim sąsiedztwie. Przez miejscowość przebiegała niegdyś, otwarta 5 października 1905 r. linia kolei wąskotorowej Golczewo-Śniatowo, przystanek zlikwidowano przed rokiem 1985. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa szczecińskiego.

Niemica to wielodrożnica o czytelnym układzie widlicowym i zwartej zabudowie. Główna droga tworzy podwójny, ostry zakręt. Pierwotnie był to majątek rycerski, później duża wieś dworsko-chłopska. Podział na majątek i wieś zachował się do roku 1945, a nawet dłużej zważywszy, że ziemie dawnego folwarku zostały przejęte przez Państwowe Gospodarstwo Rolne, ale w samej wsi pozostawiono także gospodarstwa indywidualne. Układ przestrzenny Niemicy udokumentowany jest stosunkowo wcześnie. Najstarszy dostępny plan wsi pochodzi z lat 1780–1806. Forma wsi uwarunkowana była względami topograficznymi, przede wszystkim podmokłym obniżeniem terenu ze stawem, zajmującym centralną część wsi. Trzy drogi obiegały tę niezabudowaną nieckę, tworząc nieregularny trójkąt. Przy drodze wschodniej zabudowa rozlokowana była po jej wschodniej stronie; był tu zespół dworsko-folwarczny oraz – w bezpośrednim sąsiedztwie – drugie podwórze folwarczne i zabudowa zagrodowa. Przy drodze zachodniej zabudowa znajdowała się po jej zachodniej stronie; były tu głównie zagrody rolnicze. Trzecia droga biegła ostrym łukiem wygiętym w kierunku południowym. Luźna, skromna zabudowa ulokowana była po jej północnej stronie. Na wschodnim krańcu tej drogi znajdował się kościół i przykościelna zagroda, zapewne pastorówka. Na rozległym, centralnym placu ulokowane były tylko dwa niewielkie budynki, w tym przypuszczalnie kuźnia. Działki siedliskowe charakteryzowały się zbliżoną wielkością, natomiast ich zabudowa była bardzo różnorodna. Dominowały zagrody kilkubudynkowe o zróżnicowanych formach. Klasyczny kształt zamkniętego czworoboku miał tylko zespół folwarczny. Na planie z roku 1891 układ przestrzenny wsi pozostał identyczny, przeobrażeniom uległy formy wszystkich zagród oraz folwarku. Wynika z tego, że w ciągu XIX stulecia nastąpiła wymiana zabudowy; zagrody przyjęły bardziej uporządkowany, regularny kształt. Dominantami założenia przestrzennego pozostały kościół z cmentarzem oraz zespół majątku. Zagęszczeniu uległa zabudowa, przede wszystkim przy drodze północnej, która stała się odcinkiem głównej szosy Golczewo-Kamień Pomorski. Pozostałe drogi miały charakter podrzędny. Na północ od wsi, po obu brzegach rzeki Niemicy były rozległe, podmokłe łąki, na których pozyskiwano torf. Na zachodnim wyjeździe ze wsi istniał zajazd.

Nazwa

Nazwa wsi znana od 2. połowy XIV w. Jako Nemitz wymieniana w latach 1364, 1583, 1618, 1742, 1780, 1834; Nemetze 1392, Nemiz 1773. Zapewne pierwotnie nazwa w lm. *Němcě, tj. Niemcy – wieś zamieszkana przez osadników niemieckich. Nazwa wsi powstała prawdopodobnie wśród miejscowych Pomorzan, może przed 2. połową XIV w.

Historia

Jeszcze przed 1945 r. na terenie wsi i w jej pobliżu wydobyto pochodzące z epoki kamienia łupanego: toporki krzemienny i kamienny; z I okresu epoki brązu: siekierkę brązową (obecnie w Muzeum Narodowym w Szczecinie) oraz pochodzące z bliżej nieokreślonego okresu odłamki urny wraz ze skremowanymi szczątkami, które były przechowywane w kamieńskim muzeum.

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w 1364 r. jako lenno Matthaüsa i Henninga von Steinwehrów. Wywodzący się z Holsztyna ród Steinwehrów w średniowieczu rozprzestrzenił się na terenie Księstwa Pomorskiego, a później także w Brandenburgii, Magdeburgu, Westfali i Prusach Wschodnich. Pomorscy Steinwehrowie podzielili się na dwie gałęzie. Pierwsza z siedzibą w Niemicy, a druga w Oćwieku (woj. zachodniopomorskie, gm. Przelewice, pow. pyrzycki). Niemiccy Steinwehrowie legitymowali się herbem w którym na błękitnej tarczy widniała srebrna zbrojna noga z ostrogą. Na błękitno-srebrnym hełmie widniały trzy czerwone róże pod trzema (niebiesko-srebrno-złotymi) strusimi piórami.

W roku 1385 była wymieniana wśród wsi należących do kapituły kamieńskiej. Z informacji zawartych w matrykule kościoła w Niemicy w roku 1594 we wsi był młyn i uprawiano 21 łanów ziemi, kolejne 6 wymieniano, jako lenno Jacoba Steinwehra. Z innych źródeł wiemy, że w roku 1628 we wsi było 6 i 3/4 łana gruntów uprawnych, a 1/4 łana uprawiało 3 zagrodników. W 1717 r. majątek podzielony był na trzy części należące do: von Unversehra(?), Steinwehra i Puttkamera. Ponadto było 4 chłopów/gospodarzy, 1 półchłop/półgospodarz (niem. Halbbauer) i 3 zagrodników. W rękach Steinwehrów Niemica pozostawała do drugiej połowy XVIII w. Funkcjonujący w majątku folwark składał się z dużego i małego gospodarstwa. Duże pozostawało własnością majora Joachima Heinricha von Steinwehra, będącego także właścicielem lenna w Margowie (niem. Morgow). Małe było w rękach radcy dworu Thomasa Heinricha von Quickmanna. Po bezpotomnej śmierci Joachima Heinricha własność przypadała jego jedynemu bratu Casparowi Friedrichowi von Steinwehr, a następnie jego synom, po śmierci których przeszła, za kwotę 5 tysięcy talarów (17 listopada 1769 r.) w ręce bratanicy J.H. von Steinwehra Friederike Sophii von Steinwehr, żony kapitana Lorenza Friedricha von Puttkamer. Ten ostatni, który już wcześniej posiadał niewielką część dużego gospodarstwa jako lenno, a także przejął małe gospodarstwo od T.H. von Quickmanna (1 sierpnia 1777 r. za kwotę 3200 talarów), zamienił (30 stycznia 1778 r.) cały majątek Niemice, w tym wieś z której 4 chłopów i 4 zagrodników było zobowiązanych do służby w majątku, za część wsi Samlino (niem. Zemlin), która wcześniej należała do gminy Golczewo (niem. Amt Gülzow). Jak wspominał H. Berghaus skarb domeny zrobił bardzo dobry interes na tej wymianie, ponieważ pola w Samlinie nie były tak urodzajne jak ziemia w Niemicy.

Kryzys związany z wojnami napoleońskimi sprawił, że państwo pruskie zdecydowało się na sprzedaż lukratywnego majątku w Niemicy. 15 czerwca 1811 r. nabył go niejaki Braaz, który zmarł w 1819 r. po czym jego spadkobiercy sprzedali majątek radcy wojennemu Gustavowi Wißmannowi. Majątek Niemica znalazł się na liście dawnych folwarków państwowych, sporządzonej 6 maja 1828 r. przez Ministerstwo Stanu, która zgodnie z dekretem gabinetowym z 18 lutego 1827 r. umożliwiała ich właścicielom występowanie na sejmikach powiatowych w roli rycerstwa.

W 1819 r. w Niemicy funkcjonował folwark, 6 gospodarzy, 7 zagrodników, owczarnia i kuźnia. Kolejnymi właścicielami majątku byli: August Ludwig Wilhelm Bütow (1834), baron Theodor Georg von Puttkamer-Zarentin (1840), niewiele później Johann Daniel Kühl, a po nim syn Friedrich Kühl (1855). W roku 1870 dobra dworskie stanowiły 382 ha, w majątku mieszkało 86 osób. W roku 1881 Niemicę nabył Tham Hasso, późniejszy hrabia von Flemming i pozostawił ją swojemu piątemu synowi Karlowi Hasso Friedrichowi, który w roku 1905 Niemicę, Kretlewo (niem. Kretlow), Kłęby (niem. Klemmen) i Wysoką Kamieńską (niem. Wietstock) przekształcił w ordynację. Ostatnim właścicielem był Friedrich Karl von Flemming (1907-2006), który odziedziczył Niemice po swoim ojczymie majorze Richardzie von Flemming-Paatzig (1879-1960). Majątek liczył wówczas 440 ha. Po II wojnie światowej majątek początkowo znalazł się w rękach wojska, następnie w zasobach Państwowych Nieruchomości Ziemskich. Od 1949 r. samodzielny PGR, od lat 60. XX w. do 1991 r. w strukturze KPGR Golczewo.

Z dawnych zabudowań dworsko-folwarcznych do naszych czasów przetrwały dwa budynki gospodarcze i dwór wraz z założeniem parkowym. Zbudowany pod koniec XIX w. w stylu eklektycznym z elementami klasycyzującymi, wielokrotnie przebudowywany w wieku XX. Parterowy z użytkowym poddaszem, podpiwniczony, zbudowany na planie zbliżonym do prostokąta, kryty dachem dwuspadowym z naczółkami. Obecnie zamieszkały przez kilka rodzin. W otoczeniu park prawdopodobnie z końca XIX wieku. Ciekawym elementem dworu są neorokokowe drzwi wejściowe.

Funkcjonująca równolegle do majątku wieś parafialno-kościelna Niemica, w 2 poł. XIX w. należała do kamieńskiego okręgu skarbowego. Była siedzibą ekspedycji pocztowej, a do końca XVIII w. ważnym punktem na mapie pomorskich tras pocztowych. We wsi była także siedziba policji, która zgodnie z umową z urzędem domeny w Kamieniu i za zgodą rejencji na pocz. XIX w., ze wsi Niemica została przeniesiona do majątku, pozostając jednak całkowicie niezależną od dworu. We wsi były 23 budynki mieszkalne i 4 gospodarcze oraz 42 budynki wolne od podatku, w tym oprócz kościoła: plebania i szkoła. Gruntów ornych (bardzo żyznych) było 344 ha, ogrody, łąki, nieruchomości z pastwiskami. Grunty były podzielone na 79 nieruchomości pozostających w rękach 24 właścicieli. Wieś w 2. poł. XIX w. liczyła 132 mieszkańców i składała się z 4 gospodarstw pełnorolnych, 1 półgospodarstwa, 4 małorolnych, 5 chałupników i kuźni z kowalem. W latach 1779-1780 w Niemicy wykonano prace melioracyjne pod kierownictwem Brenckenhoffa i D. Gillyego. Przeprowadzono rekultywację łąk poprzez osuszenie terenów położonych powyżej młyna i obniżono o 4 stopy poziom wody w jeziorach Niemickim i Samlińskim. W konsekwencji w 1779 r. młyn na Niemicy został zburzony i zastąpiony wiatrakiem. Właścicielami wiatraka od 1860 do 1945 r. była rodzina Gödtke (Otto Gödtke w latach 30. XX w. przewodził lokalnej społeczności).

Wiatrak w Niemicy, przed 1945 r.

W marcu 1945 r. ruszyła tzw. operacja pomorska, której celem była likwidacja znajdujących się na Pomorzu 2. i 11. armii niemieckiej bezpośrednio zagrażającej natarciem na tyły wojsk atakujących Berlin. Wojska I i II Frontu Białoruskiego oraz I Armii Wojska Polskiego nacierały w kierunku Kołobrzegu i Kamienia. Do Niemicy czołgi dotarły 5 marca między godziną 11 a 12. Dzień wcześniej o godz. 21 burmistrz Golczewa zarządził ewakuację, Ci którzy podjęli ucieczkę natychmiast uratowali się. Wcześniej ludności cywilnej zabraniano ewakuacji. Za późno rozkaz ucieczki dotarł do mieszkańców Śniatowa, Giżkowa (niem. Gieskow), Benic (niem. Benz), Krzemykowo (niem. Klaushagen). Świadkowie niemieccy wspominali o ostrzelaniu przez czołgi kolumny pieszych 5 marca w pobliżu Parłówka (niem. Parlowkrug). Nieliczni cywile pozostali (z różnych przyczyn) w swoich domach. Wielu z tych którym udało się przedostać za Odrę było zawracanych przez stojące tam wojska radzieckie i wracali do opuszczonych domów i gospodarstw. Autorzy niemieccy wspominają, że dużą część męskiej populacji z terenu powiatu kamieńskiego wywieziono do ZSRR lub Piły, a stamtąd do Poznania lub na Górny Śląsk. Wywózka i eksmisje trwały do maja 1945 r. W tym czasie Rosjanie wywozili na wschód zboże, zwierzęta gospodarskie, maszyny rolnicze i inne dobra. Rosjanie wspierali prace żniwne i zarządzali miastami przy pomocy wybranych przez siebie niemieckich burmistrzów. Równocześnie na ziemiach tych Polacy tworzyli własną administrację. Już na przełomie marca i kwietnia 1945 r. powstało Starostwo Powiatowe Kamieńskie na czele którego stanął Władysław Jasiński. Polscy osadnicy przybywali na te tereny powoli. Wiele osad pozostało pustych jeszcze w roku 1947. W czerwcu 1945 r. w powiecie kamieńskim mieszkało 1600 Polaków i 18 000 Niemców, osadnicy zajęli 25 gospodarstw.

Trudną kwestią było obsadzanie tzw. majątków. Przybywający osadnicy pragnęli gospodarstw indywidualnych, folwarki przez długi czas były obsługiwane przez pozostałych Niemców. W marcu 1946 r. sprawozdający wyraził zadowolenie z przybycia repatriantów z Syberii, którymi będzie można obsadzić majątki państwowe. Niemica należała do miejscowości leżących w gminach o najwyższym stopniu zaludnienia. Jak wspomniano wcześniej po II wojnie światowej majątek znalazł się w rękach wojska, następnie w zasobach Państwowych Nieruchomości Ziemskich. Od 1949 r. samodzielny PGR, od lat 60. XX w. do 1991 r. w strukturze KPGR Golczewo. Byli także w Niemicy gospodarze indywidualni, a niektórzy z nich stawali nawet w szranki z innymi, jak np. pan Roman Śliwak zwycięzca konkursu „Operacja – mleko ‘73”.

Oświata i kultura

We wsi funkcjonowała szkoła nad którą patronat sprawował właściciel majątku. Do szkoły uczęszczało 55 dzieci nauczanych przez kościelnego i nauczyciela (w roku 1936 wymieniano nauczyciela Neumanna). W czasopiśmie „Camminer Kreisblatt” z 23 grudnia 1871 r. ukazało się ogłoszenie właściciela majątku i patrona szkoły F. Kühla. Obwieszczał on, że w sobotę 3 lutego 1872 r. w gospodzie w Niemicy zostanie przeprowadzony przetarg dla wykonawców nowego budynku szkoły. Do czasów współczesnych przetrwały dwa budynki dawnej szkoły: budynek nr 33, murowany z lat 20., 30. XX w. oraz powstały pod koniec XIX w. murowany budynek mieszkalny nr 17. Szkoła działała w pierwszych latach powojennych. Obecnie dzieci z Niemicy uczęszczają do szkół w Wysokiej Kamieńskiej i Golczewie. Po wojnie w roku 1966 we wsi rozpoczął działalność Klub Ruch a także funkcjonował punkt biblioteczny należący do GBP Golczewo.

Kościół i parafia

Kościół usytuowany jest na wzniesieniu, w północno-wschodniej części wsi. Teren kościelny ograniczony jest szosą, korytem rzeki i lokalną drogą. Przy kościele zlokalizowany jest cmentarz komunalny. Zachowały się nieliczne pochówki sprzed 1945 r. Na terenie działki kościelnej znajdowały się zabudowania użytkowane przez pastora (plebania, budynki gospodarcze i duża stodoła). Istniały jeszcze w latach 40. i 50. XX w.

Kościół w Niemicy

Obecny kościół nie jest pierwszą świątynią we wsi. Z roku 1544 pochodzi informacja o Balthasarze Kansdorffie proboszczu z Niemicy, a z roku 1594 o dwu dzwonach zwieszonych na dzwonnicy (Glockenhaus). Losy kościoła nie są znane, być może uległ zniszczeniu w wyniku działań wojny trzydziestoletniej. W roku 1643 pojawia się informacja o odbudowie kościoła, a w 1647 o budowie wieży. Ten odbudowany kościół zawalił się między 1780 a 1784 r. Nowy kościół zaprojektowano w roku 1780. Autorem projektu był David Gilly. W roku 1795 ukończono budowę i zrekonstruowano wieżę z roku 1647, a w 1830 r. dobudowano emporę zachodnią. Sam kościół, wzniesiony w konstrukcji szkieletowej, drewnianej z ceglanym wypełnieniem pól międzyryglowych, raczej skromny, orientowany, salowy, na rzucie prostokąta wymiarach 12,5 x 9,4 m, jedno wejście po środku ściany południowej, duże prostokątne okna, ułożone asymetrycznie. Bryła przykryta dachem dwuspadowym z naczółkiem od strony wschodniej, wysokość do kalenicy ok. 10,4 m. Odeskowana wieża dostawiona do zachodniej ściany, o podstawie zbliżonej do kwadratu (6,25 x 6 m), zwężająca się ku górze, przykryta hełmem w formie smukłego ostrosłupa. W zwieńczeniu hełmu metalowy krzyż. Wysokość całkowita wieży ok. 19 m.

W 1848 r. przeprowadzono kapitalny remont kościoła i prawdopodobnie wtedy dokonano zmian w pierwotnym projekcie znanego architekta. Wykonany w 1780 r. tuszem i akwarelą na papierze „Zeichning Zu Erbauung einer neuen Kirche In dem Dorffe Nemitz im König. Amte Gültzow” przechowywany jest w Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie. W 1920 r. zawaliła się zlokalizowana przy ścianie północnej murowana empora i znajdująca się pod nią krypta grzebalna, a na początku lat 80. XX w. w związku z wybuchem związanym z wysadzeniem mostu na Niemicy zniszczeniu uległy duża część pokrycia dachu i okna. Napraw dokonano na koszt odpowiedzialnego za szkody wojska. Kolejny remont miał miejsce w latach 2012–2013. Na marginesie warto dodać, że D. Gilly w 1779 r. wykonał także dla Niemicy projekt domu „Hauptgebäude eines landwirtschaftlichen Gutshofes”.

We wnętrzu kościoła ściany są tynkowane i pomalowane na biało, przy zachodniej ścianie znajduje się drewniana empora. Świątynia nie należała do bogato wyposażonych. Hasso Graf von Flemming-Benz, autor monografii „Der Kreis Cammin” za najcenniejszy element uważał wykonany z pozłacanego srebra, kielich z roku 1692. Ze wspomnień mieszkańców wynika, że w kościele był piękny ołtarz ambonowy, a empory zachodziły na ściany boczne. Elementy te zostały podobno zlikwidowane jeszcze w 1946 r. Wśród wyposażenia kościoła w Niemicy znajduje się także kamienna chrzcielnica przeniesiona z kościoła w Śniatowie, był też obraz „Ukrzyżowanie” nieznanego artysty, datowany na ok. 1850 r. skradziony 19/20 kwietnia 2007 r. przez niezidentyfikowanych do dzisiaj sprawców.

Obiekt nieprzerwanie pełni funkcję sakralną. Jako świątynia katolicka został konsekrowany 29 września 1946 r. przez ks. Stanisława Ruta TChr (1910–1972). Pierwotnie stanowiła filię parafii w Golczewie, a obecnie jest kościołem filialnym pw. św. Michała Archanioła parafii w Kozielicach.

Dla kościołów w Niemicy i Śniatowie prowadzono oddzielne księgi parafialne. Dla Śniatowa od 1591 r. w czterech księgach zapisywano (z przerwami) chrzty, śluby i zgony. W Niemicy powstało pięć ksiąg metrykalnych. Jednym z najbardziej spektakularnych znalezisk ostatnich lat jest pierwszy rejestr kościelny z Niemicy, którego początek można datować na rok 1585. Wpisy z pierwszych dziesięciu lat dotyczyły głównie rodziny pastora Gottharda Kansdorfa (urzędującego w latach 1576–1621) oraz patrona kościoła von Steinwehra. Następca Kansdorfa nie prowadził księgi kościelnej. Kolejne wpisy pojawiają się dopiero w roku 1626 i kończą się na 1765 r. Oryginał księgi kościelnej znajduje się w archiwum arcybiskupim w Szczecinie.

W roku 2019 okazało się, że wojnę przetrwały jeszcze dwie księgi metrykalne z parafii Niemica. Jedna zachowana w złym stanie dotyczyła filii w Śniatowie w latach 1767-1815. Druga zawiera zapiski dla parafii macierzystej za lata 1840-1888. Znajdują się one w dyspozycji jednej z niemieckich grup genealogicznych.

W roku 1936 Niemica liczyła 500 mieszkańców w tym 474 parafian, do parafii należały 4 miejscowości (Śniatowo, Samlino, Koplino i Peplewo) z 699 członkami, kościoły filialne znajdowały się w Śniatowie (niem. Schnatow) i Samlinie (niem. Zemlin). Ten ostatni do 1928 r. należał do parafii w Golczewie.

Proboszczowie:
Balthasar Kansdorff (1554–1575),
Gotthard Kansdorf (1576–1621),
Michael Brasche (1622–1625),
Joachim Danitz (1626–1638),
Erdmannus Rudolphi (1639–1669),
Danhiel Orthling (1670–1678),
Martin Schwartz (1679–1725),
Matthias Schwartz (1726–1743),
Jakob Henning Dubislaw Schwartz (1744–1762) ,
Matthias Schwartz (1761–1764),
Martin Jakob Hannemann (1764–1799),
Johann Gottfried Gericke (1800–1828),
Julius Friedrich Ernst Bindfeil (1830–1837),
Albert Friedrich Heinrich David Hollatz (1838),
Franz Ludwig Leopold Klamroth (1839–1875),
Johannes Theodor Julius Lüder (1876-1906),
Ernst Magull (1907-1913),
Johannes Strutz (1913-1926),
Johannes Bärwaldt (1927-1939),
Kurt Koschnik (1940-1945).

Od 1946 do 1948 r. wieś Niemcza (ówczesna nazwa) należała do parafii św. Andrzeja Boboli w Golczewie. Kościół w Niemicy był jednym z pierwszych które udało się zaadoptować niemal od razu do użytku. Pierwszym administratorem parafii był ks. Henryk Kulikowski TChr, którego zastąpił ks. Piotr Kowalówka. Niemica była jedną z sześciu wsi, w których sprawowano msze. Kowalówkę na służbie zastąpił ks. Antoni Rauer i sprawował swoją funkcję do 1968 r., kiedy to na miejsce Chrystusowców przyszli księża diecezjalni. Pierwszym proboszczem został ks. Henryk Cudak. 25 kwietnia 1973 r. erygowano parafię w Kozielicach do której włączono Niemicę.

Stos

Wspominane wcześniej księgi parafialne z Niemicy zawierają m.in. wzmianki o czarach, czarownikach, czarownicach… i ich procesach. Z doniesień ówczesnego pastora wynika, że w Niemicy, w Boże Narodzenie 1601 r. spalony został na stosie Hans Malte mieszkaniec Dargoszewa oskarżony o uprawianie czarów. W księdze są także podobno zapisy o procesach czarownic w Wolinie i Dobropolu.

Podania i legendy

Ulrich Jahn w zbiorze Volkssagen aus Pommern und Rügen wydanym w roku 1886, zamieścił podanie zatytułowane: Teufel holt einen alten Mann

Dawno, dawno temu w Niemicy żył starzec, z którym nikt nie lubił mieć nic wspólnego. Gdy wszyscy mieszkańcy wioski byli na żniwach, do wsi wjechał czterokonny powóz i zatrzymał się przed chatą starca. Nikt nie widział, jak odjeżdżał, a jednak zniknął. Kiedy mieszkańcy Niemicy wrócili wieczorem z pracy, zajrzeli do mieszkania starca, a on tkwił z głową w piecu, spalony na węgiel. Szybko przynieśli trumnę, aby jak najszybciej pochować ciało. Ale kiedy miało zostać złożone w świątyni, zniknęło pomimo wszystkich poszukiwań. Zamiast ciała zebrano więc polne kamienie i włożono je do trumny. Ale nawet wtedy diabeł nie chciał się poddać, szesnaście silnych koni z wielkim wysiłkiem musiało dowieźć karawan na cmentarz…

Zajazd

W Niemicy 241 mieszkańców wioski podjęło trud wybudowania pierwszego w powiecie kamieńskim zajazdu reformowanego (niem. Reformgasthaus). W Niemicy od bardzo dawna działała stara, porządna, dobrze prowadzona gospoda. Jej właściciel Scherping zestarzał się i postanowił wraz z żoną, że pozostawią gospodę w dobrych rękach. Scherping najpierw zwrócił się do pomorskiego stowarzyszenia dobroczynnego w Szczecinie z prośbą o zakup zajazdu. Próba ta nie powiodła się. Następnie sprawą zainteresował się długoletni lider społeczności niemieckiej Bethke, oraz sekretarz komitetu okręgowego w Kamieniu Stock. Za ich namową, wiosną 1910 r. społeczność Niemicy postanowiła nabyć na własność karczmę i przekształcić ją w gospodę reformowaną. Ponieważ stary zajazd był zniszczony, gmina zleciła budowę nowego budynku mistrzowi ciesielskiemu Lewerentzowi z Golczewa zgodnie z projektem autorstwa niejakiego Kosidowskiego z Kamienia. Konstrukcja odpowiada współczesnym czasom, podobnie jak wyposażenie. Oprócz mieszkania dla administratora i niezbędnych pokoi gościnnych i gospodarczych, w budynku znajduje się sala sprzedaży, w której mieszkańcy mogą dobrze i tanio kupować żywność.

Zajazd w Niemicy, 1912

Ponadto przygotowano specjalne pomieszczenie dla agencji pocztowej. Wreszcie, zaplanowano też pomieszczenia mieszkalne dla pielęgniarki środowiskowej (diakonisy). Zadbano również o duchowy dobrostan odwiedzających, ponieważ wkrótce w komfortowo urządzonych pokojach ma być utworzona biblioteka, która będzie składać się wyłącznie z dobrych, pouczających i stymulujących książek. Każdy, bez wyjątku będzie mógł korzystać z gospody bez zwykłego obowiązku picia. Członkowie społeczności mogą spędzać swój wolny czas, którego nie mogą lub nie chcą spędzać ze swoimi rodzinami, w dobrym towarzystwie bez specjalnych wydatków. O ile okaże się, że istniejące pomieszczenie klubowe nie jest wystarczające do spotkań, to dostępna jest także ładnie urządzona sala ze sceną, która może służyć do uroczystości rodzinnych, lekcji konfirmacyjnych, potańcówek i tym podobnych. Jeśli wspomnieć, że zajazd posiada dobrą kuchnię, obraz harmonijnej całości jest kompletny. Gmina wydzierżawiła nieruchomość Gemeinnütziger Gasthaus-Verein zu Stettin. Ci ostatni płacą czynsz, który pokrywa odsetki i kwoty wykupu kapitału wydanego na zakup oraz na nowe i odnowione budynki. Ponadto wspólnota uczestniczy w każdej nadwyżce z działalności tego domu. Na zarządcę został wyznaczony przedsiębiorca Richard Klug z Niemicy, który w związku z przejęciem tego przedsiębiorstwa zrezygnował z działalności związanej z handlem dobrami materialnymi, którą przez wiele lat prowadził w Niemicy wraz z teściem, panem Stüberem. Mieszkańcy Niemicy i pobliskiego osiedla Koplino nie szczędzili wysiłku i pracy przy budowie nowej gospody, zwłaszcza przy transporcie. Rodzina hrabiego Flemminga i dzierżawca Koplina, dr Böhme, również wsparli to przedsięwzięcie społeczności, nie tylko pomagając w niezbędnych transportach na budowę, ale także zapewniając fundusze wymagane do opłacenia dzierżawy domu przez Gemeinnütziger Gasthaus-Verein.

W dniu 7 grudnia 1910 r. działalność nowego zajazdu uroczyście zainaugurowano i przekazano zgodnie z jego przeznaczeniem. Teraz należy odpowiedzieć na często pojawiające się pytanie, na czym właściwie polega istota i korzyść takiej wiejskiej gospody reformowanej. Ogólnie rzecz biorąc, można powiedzieć: „Zajazdy reformowane chcą złagodzić skutki spożywania przez ludzi alkoholu lub szkody przez alkohol spowodowane i promować wszelki dobrobyt”. Nie można tutaj wchodzić w więcej szczegółów. Ktokolwiek chce dowiedzieć się więcej na ten temat powinien przeczytać czasopismo Gemeinnütziger Gasthaus-Verein zu Stettin "Die Gasthausreform" lub uzyskać odpowiednie materiały drukowane od stowarzyszenia. Również w tym przypadku należy przeciwstawić się powszechnej opinii, że w zreformowanej gospodzie można podawać wyłącznie napoje bezalkoholowe: w tym zajeździe, podobnie jak w innych, serwowane są napoje zawierające alkohol i ważne jest, aby podawano wyłącznie alkohole bardzo dobrej jakości. Jednakże właściciel karczmy nie zarabia żadnych pieniędzy na konsumpcji alkoholu, dlatego też nie przywiązuje wagi do wzrostu jego spożycia. Oznacza to, że w reformowanym zajeździe nie ma obowiązku spożywania alkoholu, jak to zwykle ma miejsce w innych.

Bibliografia (wybór)

1. Bericht über die Verzeichnung der kleineren nichtstatlichen Archive der Kreisse Kammin und Greifenberg, erstattet von Georg Kupke, Stettin 1933.
2. „Camminer Heimatgrüsse”, (1949,1973-1974, 1976-1978, 1979, 1981, 1987).
3. Działalność PUR w Kamieniu – sprawozdania miesięczne. Archiwum Państwowe w Szczecinie, PUR OW, nr 111.
4. Gmina Golczewo - studium ruralistyczne. Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie, maj-sierpień 1999.
5. Günther Harder, Hans-Dieter Wallschläger, Der Kreis Cammin. Bilder von 1895 bis 1945. Celle 2005.
6. Hasso von Flemming-Benz, Der Kreis Cammin. Ein pommersches Heimatbuch. Holzner, Würzburg 1970.
7. „Heimatkalender des Kreises Cammin”, (1927-1937).
8. Marian Klasik, Czarownice psychoza czy rzeczywistość. Procesy czarownic w powiecie kamieńskim w XVII i XVIII wieku.
9. Marian Klasik, Kronika wydarzeń historycznych Ziemi Kamieńskiej. Kamień Pomorski 2013.
10. „Kreis-Blatt für den Camminer und Wolliner Kreis”. Nr 1-33, 35-105, (1872).
11. Landbuch des Herzogthums Stettin, von Kamin und Hinterpommern; oder des Verwaltungs-Bezirks der Königl. Regierung zu Stettin / bearb. H. Berghaus. Bd. 6. Anklam 1870.
12. Friedrich Oelgarte, Die Familie Kansdorf aus Nemitz ind ihre Verwandtschaften. „Unser Pommerland” 1934, Jg. 19, H. 3, dod. Familie und Volk, nr 5, s. 20–22.
13. Mateusz Pakuła, Historia parafii pw. Świętego Andrzeja Boboli w Golczewie w latach 1945,1951–2013. Szczecin 2014.
14. Das Reformgasthaus in Nemitz, Kreis Cammin. W: Illustrierter Kreiskalender für den Kreis Cammin i. Pom. (1912), s. 74–75.
15. „Rocznik Kamieński”. Nr 1-4, (1966-1969).
16. Sabina Zawadzka, akta osobowe. Archiwum Państwowe w Szczecinie, PUR OW, nr 3668.
17. Słowniczek nazw miejscowych (niemiecko-polski). Zeszyt 1, Pomorze Zachodnie, Poznań 1945.
18. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948. Praca zbiorowa pod red. Tadeusza Białeckiego. Szczecin 2002.
19. Volkssagen aus Pommern und Rügen. Gesammelt und herausgegeben dr. Ulrich Jahn. Stettin 1886.

Autor opracowania: Sylwia Wesołowska