12 Dywizja Piechoty (LWP)
| 12 Dywizja Piechoty | |||
| |||
| Historia | |||
| Sformowanie | 1945 | ||
| Rozformowanie | 1958 | ||
| Tradycje jednostki kontynuują lub kontynuowała | 12 Dywizja Zmechanizowana | ||
| Pierwszy dowódca | gen. bryg. Wiktor Lemantowicz | ||
| Ostatni dowódca | gen. bryg. Wojciech Jaruzelski | ||
| Działania zbrojne w których brała udział | Akcja Wisła | ||
| Organizacja | |||
| Rodzaj wojsk | piechota | ||
| Dowództwo lub jednostka której podlega | 3 Armia WP, 2 Armia WP, 1 KP, 1 KA, Pomorski Okręg Wojskowy | ||
| Jednostki podległe | 39 pułk piechoty, 41 pułk piechoty, 43 pułk piechoty, 34 pułk artylerii lekkiej | ||
| Miejsce stacjonowania | Szczecin | ||
12 Dywizja Piechoty (12 DP) – związek taktyczny piechoty ludowego Wojska Polskiego. W 1945 sformowano 12 Dywizję Piechoty w składzie 2 Armii Wojska Polskiego. Jej głównym zadaniem była ochrona pogranicza w rejonie Szczecina. Kombinowany pułk piechoty ze składu dywizji wziął w 1947 udział w Akcji „Wisła”. W grudniu 1958 12 Dywizję Piechoty przeformowano na etaty dywizji zmechanizowanejRozkaz MON Nr 0010/Org. z 2 października 1958 .
Formowanie i szkolenie
Na Lubelszczyźnie
Na podstawie rozkazu Naczelnego Dowódcy WP Nr 41 (023/Org.) z 6 października 1944 w Zamościu i okolicach rozpoczęto formowanie 12 DP dla 3 Armii WP. Skład organizacyjny:
- Dowództwo 12 Dywizji Piechoty
- 19 Pułk Piechoty
- 21 Pułk Piechoty
- 23 Pułk Piechoty
- 41 Pułk Artylerii Lekkiej
- samodzielny batalion szkolny piechoty
- 8 samodzielny dywizjon artylerii samochodowej
- 12 samodzielna kompania zwiadowcza
- 23 samodzielny batalion saperów
- 18 samodzielna kompania łączności
- 7 samodzielna kompania obrony chemicznej
- 17 samodzielna kompania transportu samochodowego
- 16 piekarnia polowa
- 14 samodzielny batalion sanitarny
- 12 szpital weterynaryjny
- pluton dowódcy artylerii
- ruchome warsztaty mundurowe
- 3067 poczta polowa
- 1889 bank polowy
Stan etatowy przewidywał 11 390 żołnierzy.
15 listopada 1944 zaniechano tworzenia 3 A WP. Będące w początkowym stadium organizacji oddziały dywizji rozformowano, żołnierzy przekazano jednostkom 2 A WP, a sprzęt i uzbrojenie zwrócono do magazynów l Frontu Białoruskiego.
W Wielkopolsce
Rozkazem Naczelnego Dowódcy WP Nr 058/Org. z 15 marca 1945 w terminie do 30 kwietnia 1945 nakazano powtórnie sformować 12 DP.
- dowództwo – Poznań
- 39 pułk piechoty – Gniezno
- 41 pułk piechoty – Poznań
- 43 pułk piechoty – Biedrusko
- 34 pułk artylerii lekkiej – Poznań
- 15 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej SU-76 – Poznań
- pluton dowództwa artyleriiNa podstawie rozkazu 037/Org ND WP, w czwartym kwartale 1945 rozformowano pododdziały – Poznań
- samodzielna szkolna kompania strzelecka – Poznań
- 17 samodzielny batalion saperów – Biedrusko
- 19 samodzielny batalion łączności – Gniezno
- 15 samodzielna kompania obrony przeciwgazowej – Gniezno
- 20 samodzielna samochodowa kompania podwozu – Gniezno
- 12 samodzielna kompania wywiadowcza – Poznań
- 9 samodzielny batalion sanitarny – Gniezno
- 26 samodzielny ambulans weterynaryjny – Gniezno
- 28 piekarnia polowa – Gniezno
- ruchomy warsztat taborowo-mundurowy – Gniezno
- 3242 wojskowa stacja poczty polowej
- 2126 kasa polowego banku państwowego
- 4 (17) samodzielna kompania przeciwlotniczych karabinów maszynowych – Gniezno
Ogólny stan etatowy przewidywał: 9624 ludzi, 184 samochody, 1602 konie, 252 działa[1].
Proces formowania dywizji rozpoczął się 24 marca. Do Poznania przybyła pierwsza grupa kierowców i oficerów z rezerwowego batalionu oficerskiego z Bielan koło Warszawy. Zajęli oni początkowo kwatery w barakach przy ul. Grunwaldzkiej, a następnie przy ul Chocimskiej. Pierwsi podoficerowie i żołnierze przybyli 2 kwietnia z 6 batalionu zapasowego. Na dowódców pułków[2]. Pozostali oficerowie pochodzili z rezerwowego batalionu oficerskiego i polskich szkół oficerskich. Pobór dla potrzeb dywizji realizowały RKU: Gniezno, Włocławek, Poznań, Brodnica, Toruń, Kościan, Szamotuły i Bydgoszcz.
W maju dywizja liczyła 9536 żołnierzy, w tym 698 oficerów, 2544 podoficerów i 6294 szeregowych[3]. Większość zmobilizowanych żołnierzy pochodziła z Poznańskiego i Bydgoskiego, ok. 20% z Wileńszczyzny. Do 21 maja w pełni skompletowano także uzbrojenie i wyposażenie.
W dniach 1, 3 i 9 maja dywizja defilowała przed mieszkańcami Poznania.
27 kwietnia rozpoczęto szkolenie wojsk. W zakresie wyszkolenia bojowego zwracano uwagę na umiejętne prowadzenie natarcia, zaciętości i wytrwałości w obronie, zwalczanie czołgów oraz lotnictwa. W zakresie pracy politycznej, wpajano dowódcom i szeregowym zasady żelaznej dyscypliny, wytrwałości w wykonywaniu zadań bojowych oraz ugruntowanie nienawiści do wroga. Planowe szkolenie poprzedzono ćwiczeniami pokazowymi na temat „Organizacja i przeprowadzenie zajęć wyszkolenia taktycznego i ogniowego” Szkolenie bojowe pododdziałów prowadzone było w systemie 10 godzinnym. Informacje polityczne realizowano dwa razy w tygodniu w godzinach wieczornych. W maju w przerobiono tematykę z zakresu wyszkolenia pojedynczego strzelca, działania drużyny w natarciu i obronie, zadania kompanii w ubezpieczeniu, naukę o broni i zasady służby wartowniczej.
Dywizja na Pomorzu Zachodnim
Dywizja na granicy
Będąca od 19 maja w podporządkowaniu 2 A WP otrzymała zadanie Zarządzenie dowódcy 2 A WP z 20 maja 1945 przedyslokować się w rejon Goleniowa i obsadzić pas graniczny od ujścia Odry po Gryfino. Dzień rozpoczęcia marszu wyznaczono na 22 maja, a 1 czerwca dywizja miała zamknąć linię Odry i nie dopuścić do przechodzenia ludności niemieckiej na teren Polski. Na linii Odry oddziały dywizji miały wystawić punkty kontrolne i zorganizować wzdłuż rzeki służbę patrolową.
21 maja jako pierwszy wyruszył z Gniezna 39 pp. Pozostałe oddziały i sztab dywizji wyruszyły w dniu następnym z Poznania. Sprzęt artyleryjski i część taborów wysłano transportem kolejowym.
Kolejny rozkaz Rozkaz dowódcy 2 A WP nr 018 z 27 maja 1945 rozszerzył pas odpowiedzialności dywizji do Schwedt i wskazał jako miejsce postoju sztabu Stargard. 1 czerwca oddziały osiągnęły okolice Stargardu. 4 czerwca do Kamienia Pomorskiego przybył 39 pp, Na południu rozwijał się 41 pp, a dalej 43 pp. Organizowano punkty kontrolne. Ochrona granicy zorganizowana była na zasadzie obrony pułku na szerokim froncie. Każda czata wystawiała 2 placówki w sile wzmocnionej drużyny, te z kolei 1-2 posterunki po 2-3 żołnierzy. Ponadto każda czata organizowała podsłuch i wystawiała patrole. Obserwację prowadzono z wież obserwacyjnych, kontrolowano wszystkie główne drogi. Na przełomie czerwca i lipca dywizja uczestniczyła w akcji wysiedlenia ludności niemieckiej z pasa przygranicznego. W ciągu kilkunastu dni wysiedlono 192 786 Niemców. W miejscowości Lindenburg utworzono punkt przejścia dla powracających z Niemiec Polaków, byłych robotników przymusowych oraz jeńców powracających do kraju.
Zamknięcie granicy państwowej uniemożliwiło powrót ludności niemieckiej na Pomorze Zachodnie. Przyczyniło się do stabilizacji sytuacji w rejonie przygranicznym. We wrześniu dywizja przejęła od 5 DP odcinek Schwedt, Kostrzyn. W październiku obsadzono nową linię graniczna na zachód od Szczecina. Zadanie to wykonały dwa bataliony 41 pp i szwadron kawalerii z 2 pułku kawalerii.
W listopadzie oddziały dywizji zakończyły pełnienie służby granicznej. Odcinki graniczne przekazano nowo powstałym oddziałom Wojsk Ochrony Pogranicza. Zgodnie z rozkazem dowódcy OW II, 900 żołnierzy dywizji zostało przekazanych do tworzonego 3 Oddziału Ochrony Pogranicza.
=Akcja osiedleńcza
Akcja osadnictwa wojskowego na Pomorzu Zachodnim rozpoczęła się w kwietniu 1945. Dywizja otrzymała rozkaz utworzyć Obwód Osadnictwa Wojskowego nr 1. Obejmował on powiaty: Gryfino, Kamień Pomorski, Wolin oraz częściowo Nowogard. W lipcu zorganizowano Centralny Punkt Rozdzielczy w Stargardzie Szczecińskim. Jego zadaniem było kierowanie osadników wojskowych do określonych powiatów i do powiatowych punktów rozdzielczych w Goleniowie i Gryfinie. Zadania te wykonywały grupy operacyjne 39 pp i 41 pp. We wrześniu utworzono Obwodową Komisję Osadnictwa Wojskowego. Udzielała ona długofalowej pomocy osadnikom wojskowym. Była to pomoc przy naprawie maszyn, domostw, dostarczanie z wojskowych zapasów zboża, koni i bydła. Podejmowała ona także interwencje na rzecz interesów osadników wojskowych w ogniwach administracji państwowej. Do października przez punkty rozdzielcze przeszło 9451 zdemobilizowanych żołnierzy.
Żołnierze dywizji zabezpieczali również proces repatriacyjny. Przez punkt repatriacyjny w Szczecinie przeszło we wrześniu 2745 repatriantów, w październiku 20 237, a w listopadzie już 78 816. Ogółem w 1945 punkt ten obsłużył 119116[4]. rodaków chcących osiedlić się na Pomorzu Zachodnim. Każdy transport repatriantów witała orkiestra wojskowa.
Akcja żniwna
14 lipca 1945 dowódca dywizji wydał rozkaz w sprawie przeprowadzenia sianokosów i zbiorów zboża. Utworzono specjalne brygady. W każdej jednostce zorganizowano grupy remontowe do naprawy maszyn i sprzętu rolniczego. Na czas żniw wstrzymano szkolenie bojowe pododdziałów. Do 29 września oddziały dywizji uprzątnęły zboże i siano z 20 615 ha. Najlepszych żniwiarzy nagrodzono urlopami i pochwałami oraz przedstawiono do odznaczeń państwowych. 30 września zorganizowano w Stargardzie dożynki.
Po zakończeniu żniw przystąpiono do prac jesiennych i do 10 października zaorano 3162 ha, zasiano zbożem ozimym 2523 ha i wymłócono 3480 ton zboża[5].
W 1946 akcję powtórzono. Do do 7 czerwca 1946 zaorano 6575 ha i obsiano 2677 ha pól. W pracach polowych wzięło udział 222 żołnierzy, 287 koni i 5 traktorów. W żniwach zebrano zboże z 3576 ha. Po ich zakończeniu przystąpiono do orki i siewu. Do 15 września zaorano 1715 ha i obsiano 913 ha.
W 1947 zmienił się zakres pomocy rolnictwu. Pomagano głównie w zakresie fachowej obsługi traktorów i maszyn, wypożyczano konie i sprzęt, a tylko w wyjątkowych sytuacjach bezpośrednio brano udział w pracach w polu. Jesienią żołnierze dywizji wzięli udział w akcji „walki z ugorami i nieużytkami”. Zaorano tym razem 8000 ha. Po raz pierwszy pomoc skierowano do państwowych majątków rolnych.
Rok 1947 był ostatnim, w którym żołnierze dywizji bezpośrednio uczestniczyli w akcji orno-siewnej. Od tej pory pomoc na rzecz gospodarki rolnej miała charakter doraźny, mający związek z klęskami lub zagrożeniem mienia.
Nie obyło się przy tym bez wypadków śmiertelnych. W 1945 w Klęskowie mina pułapka ukryta w przydrożnym rowie zabiła 5 żołnierzy 43 pp. 25 maja 1946 samochód z 34 pal najechał na minę, w wyniku czego śmierć poniósł kan. Adam Krupski, a trzech innych żołnierzy zostało rannych.
Skład i rozmieszczenie 1948
Dowództwo – Szczecin
- 39 pułk piechoty – Trzebiatów
- 41 pułk piechoty – Szczecin
- 43 pułk piechoty – Stargard
- 34 pułk artylerii lekkiej – Kołobrzeg
- 15 dywizjon artylerii przeciwpancernej – Kołobrzeg
- 17 Batalion Saperów|17 batalion saperów – Szczecin
Dowódcy
- płk dypl. Józef Grażewicz 10.1944 – 11.1944 – pierwsze formowanie
- gen. bryg. Wiktor Lemantowicz (ACz) – 1945
- płk Józef Sielecki – 1947
- płk Aleksander Wygnański – 1948
- płk Józef Batkiewicz – 1949
- płk Stanisław Jackowski – 1950
- płk Aleksander Majtek – 1953
- gen. bryg. Wojciech Jaruzelski – 1957
- gen. bryg. Aleksander Jankowski – 1960
Jednostki wojskowe 12 Dywizji Piechoty
- JW 2476 – Dowództwo 12 Dywizji Piechoty (1945-1958)
- JW 3579 – 43 Pułk Piechoty (1945-1952)
- JW 3579 – 9 Zaodrzański Pułk Piechoty (1957-1958)
- JW 3572 – 39 Pułk Piechoty (1945-1949)
- JW 2485 – 41 Pułk Piechoty (1945-1958)
- JW 1228 – 5 Kołobrzeski Pułk Piechoty(1949-1958)
- JW 1785 – 70 Pułk Piechoty (1951-1957)
- JW 1258 – 2 Pułk Artylerii Lekkiej (1949-1955)
- JW 1258 – 2 Pułk Artylerii (1955-1958)
- JW 5772 – 138 Pułk Artylerii Lekkiej (1953-1955)
- JW 2551 – 15 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej (1945-1949)
- JW 2431 – 2 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej (1949-1958)Przeformowany na 22 Dywizjon Rakiet Taktycznych
- JW 1640 – 22 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej (1951-1955)
- JW 1640 – 124 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej (1955-1957)
- JW 1640 – 22 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej (1957-1958)
- JW 2548 – 17 Batalion Saperów (1945-1958)
- JW 2476 – 33 Kompania Łączności (1946-1949)
- JW 1017 – 33 Batalion Łączności (1949-1958)
- JW 1025 – 16 Batalion Rozpoznawczy (1955-1958)
- JW 3132 – 46 Batalion Samochodowo-Transportowy]] (1955-1958)
- JW 1137 – 12 Dywizyjny Punkt Zaopatrzenia (1956-1958)
- JW 1183 – 45 Batalion Medyczno – Sanitarny (1955-1956)
- JW 1186 – 53 Ruchomy Warsztat Naprawy Sprzętu Artyleryjskiego (1955-1957)
- JW 1186 – 53 Dywizyjny Warsztat Uzbrojenia (1957-1958)
- JW 1760 – (39) Ruchomy Warsztat Naprawy Samochodów Nr 39 (1951-1958)
Przypisy
Źródła
- Faszcza Dariusz, Z Dziejów 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2005, ISBN 83-11-10131-0.
- Stanisław Komornicki, Wojsko Polskie. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 1, Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego. Formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek piechoty, Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej Warszawa 1965.
- Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. Skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 8388089676.
Zobacz też
