Kościół zamkowy św. Ottona

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół zamkowy św. Ottona
Kościół zamkowy św. Ottona
Wnętrze kościoła zamkowego św. Ottona w kierunku wschodnim w latach 1908 - 1909
Nazwa niemiecka Schloßkirche
Lokalizacja Zamek Książąt Pomorskich
Projektant Antonio Guglielmo, Wilhelm Zacharias
Data budowy 1575-1577
[ Zobacz Kościół zamkowy św. Ottona na mapie.]

Kościół zamkowy św. Ottona, pełniący rolę kaplicy zamkowej przeznaczonej dla rodziny książęcej, zastąpił zburzony w drugiej połowie XVI wieku kościół kolegicki p. w. św. Ottona położony na terenie zachodniej części wzgórza zamkowego. Zarys fundamentów kolegiaty zaznaczony jest obecnie na bruku dziedzińca zamkowego.

Historia

Kościół kolegiacki św. Ottona

Położenie kolegiaty św. Ottona na terenie Wzgórza Zamkowego około 1500 roku
1 – kamienny dom; 2 – kancelaria i apartamenty księcia, zabudowania gospodarcze; 3 – skrzydło wschodnie, kuchnia, piekarnia, browar; 4 – skrzydło południowe;
5 – latryny; 6 – brama z furtą; O – kolegiata św. Ottona;
C – cmentarz przykościelny; Z – zabudowania mieszczańskie;
U 1 – domniemana uliczka borgstrate; U 2 – uliczka bi der muren;
R – uliczka ridderstrate; T – uliczka peltzerstrate; W – uliczka oldboterstrate

Książę Barnim III chcąc podnieść prestiż osoby książęcej przystąpił na przełomie 1345/1346 roku do budowy na terenie wzgórza zamkowego murowanego dworu i kaplicy otoczonych murem obronnym. Spotkało to się z protestem mieszkańców Szczecina, którzy rozpędzili robotników niszcząc wzniesione mury. Książę odwołał się do sądu rozjemczego i w dniu 23 sierpnia 1346 roku sąd z biskupem kamieńskim Janem i księciem wołogoskim Bogusławem V na czele wydał korzystny dla księcia Barnima wyrok. [1] Wyrok wydany na posiedzeniu w Dąbiu zobowiązał mieszczan do budowy domu, kaplicy i muru wokół cmentarza kościelnego i wokół zabudowań dworu. [2] Zgodnie z zaleceniem sądu kaplicę miasto miało wybudować na wzór kaplicy św. Jerzego, usytuowanej przed Bramą Passawską. Powstał jednonawowy obiekt z pięciobocznym prezbiterium wzmocniony przyporami i usytuowany na osi wschód-zachód. W 1347 roku książę nadał mu godność kolegiaty i wezwanie Świętego Ottona przeznaczając go na miejsce pochówku rodziny panującej. W ciągu drugiej połowy XIV wieku kościół został rozbudowany i nadano mu formę bazyliki. Do jego zewnętrznej północno-wschodniej ściany ok. 1400 roku dobudowano pięcioboczną podpiwniczoną budowlę, której dolną część jeszcze dzisiaj określamy jako kryptę, a w której 24 września 1946 roku odnaleziono sarkofagi ostatnich książąt pomorskich. [3] Uproszczony wygląd i położenie kościoła pokazuje nam wykonany z pamięci rysunek z 1607 roku, dołączony do akt sporu pomiędzy księciem a radą miejską o granice obszaru zwolnionego spod jurysdykcji miejskiej i należącego do księcia. [4] W ciągu XV i XVI wieku do czasu rozbiórki nie odnotowano żadnych zmian w bryle kościoła.


Kościół zamkowy św. Ottona

Renesansowa przebudowa zamku w latach 1575-1577 spowodowała całkowite zburzenie kościoła św. Ottona. Wcześniej, w 1557 roku przeniesiono pochówki książęce do kościoła kolegiackiego NMP, skąd wróciły w 1575 do krypty pod nową kaplicą zamkową, w wzniesionym na miejscu tzw. Kamiennego Domu (Stenhus) skrzydle północnym. [5] Na miejscu starego kościoła wybudowano skrzydło zachodnie, a w latach 1616-1619 skrzydło mennicze.

Wygląd dawnej ściany ołtarzowej kaplicy zamkowej
(przed modernizacją skrzydła północnego)

Przyjmuje się, że ukończenie budowy skrzydła północnego, a zarazem kaplicy zamkowej założonej na planie prostokąta z kwadratową wieżą w jego zachodniej części nastąpiło w 1577 roku. W dalszym ciągu jednak kontynuowano wyposażenie świątyni. Prawdopodobnie do nowej kaplicy przeniesiono tylko część przedmiotów ze średniowiecznej kolegiaty, gdyż rzeczy cenniejsze zostały podzielone pomiędzy panujących książąt. Poza tym nowe wnętrze zostało bardzo bogato wyposażone, w tym w nowy ołtarz i liczne malowidła. Całe wyposażenie kaplicy z czasów książęcych dotrwało do początku XVIII wieku i zostało zmienione dopiero przez władze pruskie. W tym czasie powołana została również parafia zamkowa a kościół pełnił funkcję świątyni dworskiej oraz kaplicy Kościoła ewangelicko-reformowanego. Zmian w jego wyglądzie dokonano jeszcze dwa razy, a ich ostatecznym celem byto nadanie mu pierwotnego wyglądu z czasów książęcych. [6]
W wyniku bombardowania w 1944 roku wnętrze kaplicy uległo spaleniu i kompletnemu zniszczeniu. Została odbudowana w latach 1948-1956, a w miejscu kościoła zamkowego usytuowano salę koncertową im. księcia Bogusława X.

W ramach modernizacji skrzydła północnego Zamku Książąt Pomorskich wykonanej od stycznia 2014 r. do jesieni 2015 r. odtworzono układ historyczny i przywrócona została pierwotna funkcja pomieszczeń dawnego kościoła zamkowego. [7] W sali księcia Bogusława X odtworzono malaturę sklepień, nawiązując do renesansowej ornamentyki. Wyeksponowano dla zwiedzających fragmenty fundamentów średniowiecznego kościoła św. Ottona z XIV wieku oraz resztki przyległego do cmentarza muru obronnego. Pod Wieżą Dzwonów wyeksponowano zachowane fragmenty systemu miejskich murów obronnych. Odtworzono także dawny przejazd bramny przyległy do kościoła zamkowego w miejscu jego wcześniejszej lokalizacji.Dokonano rekonstrukcji krypty zamkowej przywracając jej funkcję nekropolii i umieszczono w niej sarkofagi książęce, natomiast przed kryptą wyeksponowano fundamenty Kamiennego Domu z 1346 r. - najstarszej murowanej siedziby książęcej. [8]

Przypisy

  1. E. Cnotliwy, Początki i rozwój siedziby książęcej W: Zamek książęcy w Szczecinie, praca zbiorowa. Szczecin 1992, s. 14-15.
  2. Zob. regest 120 z 23 sierpnia 1346 roku W: Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 12431856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996. I Teil: Regesten, s. 80-81. Dokument został opublikowany w publikacji H. Heringa, Beiträge zu Topographie Stettins in alter Zeit W: BSt AF Bd. X, Stettin 1884, H. 1., s. 84-86.
  3. K. Kroman określa to podpiwniczenie jako dolną kondygnację XIV-wiecznej wieży obronnej rozebranej w 1500 roku; zob. K. Kroman, Dzieje architektury zamku W: Zamek książęcy w Szczecinie, praca zbiorowa. Szczecin 1992, s. 86.
  4. Przyjmuje się, że rysunek z 1607 r. jest wtórną kopią i mógł powstać pomiędzy 1534 a 1575 rokiem; zob. E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001, s. 45-50.
  5. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich. Szczecin 2005, s. 539.
  6. M. Łopuch, Zmiany wyposażenia kaplicy zamkowej na przykładzie ambony W: Zamek książęcy w Szczecinie, praca zbiorowa. Szczecin 1992, s. 197-199.
  7. Uroczysta inauguracja działalności kulturalnej w nowo zmodernizowanych pomieszczeniach skrzydła północnego nastąpiła 23 października 2015 roku.
  8. Zob. http://zamek.szczecin.pl/site/download/modernizacja.pdf /dostęp 2015-12-02/


Bibliografia

  • Zamek książęcy w Szczecinie, praca zbiorowa. Szczecin 1992.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.
  • Gwiazdowska E., Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001.
  • Rymar E., Rodowód książąt pomorskich. Szczecin 2005.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk