Aleksander Omieczyński
| Aleksander Omieczyński | |||
| nauczyciel, działacz polonijny w Niemczech | |||
| |||
| Data urodzenia | 12 grudnia 1909 | ||
| Miejsce urodzenia | Trzciana k. Sztumu | ||
| Data śmierci | 10 września 1941 | ||
| Miejsce śmierci | Szczecin | ||
| Miejsce spoczynku | Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 44-1-13) | ||
| Lokalizacja grobu | zobacz na mapie | ||
Aleksander Omieczyński (1909-1941) – nauczyciel, działacz polonijny w Niemczech
Życiorys
Aleksander Omieczyński urodził się 12 grudnia 1909 roku w Trzcianie k. Sztumu (obecnie wieś Trzciano) w rodzinie chłopskiej. Był synem Franciszka Omieczyńskiego i Franciszki z Dreszewskich. Miał troje rodzeństwa.
Uczęszczał do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Lubawie Wlkp., które ukończył w 1930 roku. Praktykę nauczycielską odbywał w szkołach powszechnych w Grudziądzu i na Kaszubach. W 1933 roku wyjechał do Wrocławia, co było konsekwencją wydania zakazu przez niemieckie władze oświatowe na objęcie stanowisk kierowniczych i nauczanie w polskich szkołach w Osławie Dąbrowie i Płotowie. We Wrocławiu podjął działalność w polskich placówkach kulturalnych. Działał też w harcerstwie. W 1933 roku ożenił się z Ludwiką Rezner, z którą miał troje dzieci – syna Leszka oraz córki Bożenę i Nadzieję.
W listopadzie 1934 roku na polecenie Związku Polaków w Niemczech został skierowany do Szczecina z zadaniem odbudowy polskiego szkolnictwa na tym terenie, a także organizacji placówek polonijnych w mieście. Przy wydatnej pomocy polskiego konsula generalnego w Szczecinie, Heliodora Sztarka, zreorganizował i zaktywizował działalność towarzystw polonijnych. Stanął na czele m.in. Związku Polaków w Niemczech, Związku Polskich Robotników Rolnych i Polskiego Towarzystwa Szkolnego. Kierował również Domem Polskim przy Augustaplatz (obecnie Plac Lotników), który był centrum życia kulturalnego i oświatowego Polaków mieszkających w Szczecinie. Tu m.in. organizował okolicznościowe uroczystości i obchody świąt państwowych, występy polskich artystów i zespołów.
Pracując w polskiej szkole, uczył legalnie języka polskiego i śpiewu. Ze względu na dwukrotne cofnięcie mu przez władze niemieckie uprawnień do nauczania historii i geografii, prowadził tajne kursy z tych przedmiotów.
Po Maksymilianie Goliszu i Jarosławie Pieniężnym przejął funkcję drużynowego I Drużyny Harcerskiej „Gryf”. Pod koniec 1935 roku stworzył Gromadę Zuchową „Wiewiórki”, do której należeli zarówno chłopcy, jak i dziewczynki. Organizował coroczne wyjazdy dzieci na kolonie do Polski. Również w 1935 roku założył zespół muzyczny, teatrzyk i chór dziecięcy. Działał także wśród starszej młodzieży i dorosłych, organizując m.in. Chór „Chopin”, orkiestrę i teatr amatorski. Wyświetlał także filmy o Polsce.
Utrzymywał bliskie kontakty z polskimi robotnikami sezonowymi zatrudnionymi w okolicach Szczecina. Organizował w terenie punkty oświatowe, w których prowadził tajne kursy nauczania języka polskiego, historii, geografii, m.in. dwa razy w tygodniu przyjeżdżał w tym celu do Pyrzyc i pobliskich miejscowości. Zakładał biblioteki. Kolportował prasę polską. Pisał artykuły do prasy polonijnej. Zakładał terenowe oddziały Związku Polaków.
Reprezentował szczecinian na Kongresie Polaków w Niemczech, który odbył się 6 marca 1938 roku w Berlinie. Z uwagi na miejsce zamieszkania nazwany był przez Niemców „Wodzem Szczecińskich Polaków”.
Około 1937 roku nawiązał współpracę z polskim wywiadem, przekazując wiele cennych informacji szczecińskiej, a później berlińskiej placówce o kryptonimie „Bombaj”. Wskutek karygodnych zaniedbań polskiego wywiadu (wiele ważnych dokumentów wpadło w ręce niemieckie), inwigilowany przez gestapo, został aresztowany 3 czerwca 1939 roku podczas prowadzenia zajęć w szkole i osadzony w szczecińskim więzieniu przy Augustastraße (obecnie ul. Małopolska). Później został wywieziony do obozów koncentracyjnych w Oranienburgu i we Flossenburgu. W 1941 roku ponownie został przywieziony do Szczecina i postawiony przed sądem.
Skazany na karę śmierci pod zarzutem zdrady stanu, został stracony przez powieszenie 10 września 1941 roku w więzieniu przy Elisabethstraße (obecnie Kaszubska) w Szczecinie. Symboliczny grób znajduje się w Kwaterze Zasłużonych na Cmentarzu Centralnym (kw. 44-1-13).
-
Fragment motocyklowego prawa jazdy Aleksandra Omieczyńskiego - reprod. Krystian Woźniewicz -
List Aleksandra Omieczyńskiego do rodziny (27 września 1939) -
Ciekawostki
- Od 26 kwietnia 1968 roku imię Aleksandra Omieczyńskiego nosiła Szkoła Podstawowa nr 62 przy ul. Mazurskiej 40 w Szczecinie (obecnie Centrum Kształcenia Sportowego)
- Od 1970 roku harcmistrz Aleksander Omieczyńskim jest patronem I Liceum Ogólnokształcącego w Gryfinie. W październiku 2025 roku szkoła obchodzi 80 rocznicę powstania
- Działalność drużyny harcerskiej „Gryf”, założonej przez Aleksandra Omieczyńskiego, przybliża film dokumentalny Andrzeja Androchowicza Pierwsza szczecińska z 1971 roku
- Imię Aleksandra Omieczyńskiego nosi ulica w dzielnicy Żelechowa w Szczecinie
- W 2009 roku, w 70 rocznicę wybuchu II wojny światowej, na budynku przy pl. Lotników, w miejscu, w którym w okresie międzywojennym działał Dom Polski, odsłonięto okolicznościową tablicę upamiętniającą m.in. Aleksandra Omieczyńskiego
- W nocy z 16 na 17 lutego 2019 roku nieznani sprawcy zdewastowali na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie kilkanaście nagrobków, w tym grób Aleksandra Omieczyńskiego
Bibliografia
- Encyklopedia Szczecina t. I A-O (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Adam Makowski), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999
- Władysława Muzyka, Aleksander Omieczyński, „Morze i Ziemia” 1985 nr 11, s. 4
- Lidia Bogucka, Aleksander Omieczyński szczeciński "Wódz", Harcerskie Barwy Czasu 2021, nr 65, s. 11-14
- Lidia Bogucka, Szczecińska Gromada Zuchowa "Wiewiórki", Harcerskie Barwy Czasu 2021, nr 65, s. 15
