Brama Młyńska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Brama Młyńska
Brama Młyńska
Brama Młyńska i jej przedbramie pod koniec XVI wieku
Nazwa niemiecka Mühlentor
Wcześniejsze nazwy valva molaris
Lokalizacja Plac Żołnierza Polskiego
Data budowy 2. połowa XIII wieku
[ Zobacz Brama Młyńska na mapie.]

Geolokalizacja: 53.428215,14.554855

Brama Młyńska (niem. Mühlentor); brama miejska usytuowana u wylotu obecnej ulicy Staromłyńskiej (Mühlenstraße), prowadziła w kierunku młynów nad Szemrzącym Strumieniem [zwanym również Dzwoniący Potok (Klingende Beke), potem Młynówka (Mühlenbach)], a obecnie Osówka.

Historia

Położenie Bramy Młyńskiej na początku XVIII wieku, 1721
Usytuowanie ogrodu komendanta garnizonu II. Korpusu Armii (1910)
1. - Budynek komendy garnizonu II. Korpusu Armii; 2. - Ogród komendanta garnizonu II. Korpusu Armii
Położenie Bramy Młyńskiej i jej otoczenia na współczesnym planie miasta, 2008

Jest to najwcześniej wspomniana brama miejska. Biskup kamieński Hermann wspomniał o niej w dokumencie z 1268 roku rozstrzygającym spór o granicę pomiędzy parafiami kościoła św. Jakuba i kościoła św. Piotra, która przebiegała tuż „przy murach miejskich aż do bramy zwanej Młyńską” (usque ad valvam que vocatur molendor). [1] Kolejne wzmianki to określenie samej bramy Młynskiej: valva molaris (1305), valva molarum (1306), valva molendinorum (1308), valva molendini (1325), także molen dore (1415). Była to brama typu szczytowego, dodatkowo chroniona od strony szyi broną, z dobudowanym z czasem przedbramiem, składającym się z szyi przerzuconej nad fosą i zakończonej barbakanem, zbudowanym na rzucie półkola na wale ziemnym zaopatrzonym w okrągłe strzelnice. [2] Za barbakanem nad kolejną fosą usytuowany był most i droga, prowadzająca przez wieloboczną bramę przednią na pola miejskie i dalej do pobliskich wsi Niemierzyn, Grabowo i Drzetowo, a także w kierunku Krzekowa i Tanowa (tu droga do Wkryujścia i dalej do Anklam). [3] Szyję stanowił mur, niższy od muru miejskiego. Pomiędzy bramą główną a przedbramiem, położone były zabudowania rolnicze (ackerhoue, 1589), określane jako „[położone] przed Bramą Młyńską” (buten dem mölendore). Na początku XVIII wieku nosiły nazwę Unterm Mühlenthor (Pod Bramą Młyńską, 1711). Hugo Lemcke, a za nim Carl Fredrich podają, że pod koniec XIX wieku od strony obecnej ulicy Małopolskiej (Augustastraße), podczas budowy kamienic czynszowych odkryto fundamenty bramy przedniej założonej na rzucie wieloboku w 1472 roku. [4] Jeszcze na początku lat 30-tych XX wieku o miejscu położenia przedbramia Bramy Młyńskiej świadczył istniejący na tyłach tych kamienic plac po dawnym ogrodzie Generalnej Komendantury, założonym w roku 1815. Latem 1934 r. w wykopie pod fundamenty gmachu Miejskiej Kasy Oszczędności przy Placu Żołnierza (Städtische Sparkasse, Königsplatz Nr. 16; obecnie Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, a także Bank PKO SA), odkryto fundamenty przedbramia (barbakanu) Bramy Młyńskiej. [5]





Przypisy

  1. PUB II, nr dokumentu 865 z 23 lipca 1268 roku (cyfra rzymska oznacza tu numer kolejnego tomu Pommersches Urkunden, natomiast arabska numer dokumentu).
  2. E. Lukas, Miejskie budownictwo obronne w Księstwie Zachodnio-Pomorskim. W: Sztuka Pomorza Zachodniego pod red. Z. Świechowskiego. Warszawa 1973, s. 198 i n., także E. Lukas, Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975, s. 17 i n.
  3. Dokument z 1552 roku określa bramę przednią Bramy Młyńskiej jako bramę o okrągłym wielobocznym kształcie, obok ktorej usytuowany był warsztat garncarski; zob. regest nr 253 z 19 marca 1552 w: Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 12431856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996. I Teil: Regesten, s. 192.
  4. Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. Leon Sauniers BuchhandlungL. Stettin 1881, s. [52]; także Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 67.
  5. H. Dziurla, Sztuka i architektura średniowiecznego Szczecina w: Dzieje Szczecina. Wiek X – 1805, pod red. Gerarda Labudy. T. II. Warszawa 1963, s. 161.


Bibliografia

  • Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. Leon Sauniers BuchhandlungL. Stettin 1881.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Dzieje Szczecina. Wiek X – 1805, pod red. Gerarda Labudy. T. II. Wyd. I. Warszawa 1963.
  • Lukas E., Miejskie budownictwo obronne w Księstwie Zachodnio-Pomorskim. W: Sztuka Pomorza Zachodniego pod red. Z. Świechowskiego. Warszawa 1973.
  • Lukas E., Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak. Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk