Emanuel Messer

Emanuel Messer
artysta plastyk, satyryk
Data urodzenia	25 grudnia 1914
Miejsce urodzenia	Praga
Data śmierci	5 grudnia 1970
Miejsce śmierci	Szczecin
Miejsce spoczynku	Cmentarz Centralny w Szczecinie Aleja Zasłużonych (kw. 44-1-7)
Lokalizacja grobu	zobacz na mapie

Emanuel Messer (1914-1970) – artysta plastyk, rysownik, satyryk, publicysta, działacz kulturalny i społeczny

Życiorys

Emanuel Messer urodził się 25 grudnia 1914 roku w Pradze Czeskiej. Był synem znanego plastyka i malarza, Adolfa Messera, który uczył go tajników zawodu. Po skończeniu gimnazjum humanistycznego im. Jana III Sobieskiego w Krakowie, podjął studia malarskie w Pradze, a później dorywczo studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Często podróżował na Zachód. Dzięki znanemu nazwisku w latach trzydziestych włączył się czynnie w nurt życia plastycznego kraju. Zajmował się malarstwem, grafiką, sztuką użytkową. Zarabiał, wykonując plakaty i projektując reklamy handlowe. Przed wojną wziął udział w wystawie Związku Artystów Plastyków w Krakowie.

Uczestniczył w kampanii wrześniowej 1939 roku. W bitwie pod Mielcami został poważnie ranny. Prawdopodobnie jesienią tego samego roku znalazł się w ZSRR. Lata wojny spędził na terenie Turkmeńskiej Republiki Radzieckiej, gdzie pracował jako artysta malarz, m.in. przygotowując dekoracje dla Teatru Armii Czerwonej.

W lutym 1946 roku został repatriowany do Polski. Wraz z żoną i dwójką dzieci przyjechał do Szczecina. Zamieszkał na Niebuszewie. Niemal od samego początku zaangażował się w tworzenie podstaw artystycznego środowiska miasta. Włączył się w działalność Związku Polskich Artystów Plastyków. W 1947 roku po raz pierwszy został wybrany prezesem ZPAP. Funkcje tę sprawował jeszcze kilkakrotnie (1947-1950, 1951-1952, 1959-1961). W 1948 roku wspólnie z Marianem Tomaszewskim i Guido Reckiem oraz przy poparciu Zarządu ZPAP zorganizował Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Szczecinie, pierwszą tego typu szkołę na Pomorzu Zachodnim. Był współzałożycielem i jednym z pierwszych wykładowców Ogniska Plastycznego. Należał do inicjatorów powołania do życia Klubu „13 Muz”.

Zajmował się malarstwem, grafiką, projektował plakaty i reklamy. Był jednym z autorów malowideł ściennych i płaskorzeźby w Ubezpieczalni Społecznej w Szczecinie (1949). Razem z rzeźbiarzem Sławomirem Lewińskim zaprojektował i wykonał słynną mozaikę na ścianie głównej kina „Kosmos”. Nie stronił również od publicystyki. Swoje felietony o kulturze, które własnoręcznie ilustrował, zamieszczał m.in. w „Kurierze Szczecińskim” oraz w „Życiu i Kulturze”, dodatku tygodniowym „Głosu Szczecińskiego”. Jako jeden z nielicznych w tym czasie artystów w kraju tworzył ostre rysunki satyryczne o tematyce społeczno-obyczajowej i politycznej oraz karykatury, które później publikowano na łamach niemal całej szczecińskiej prasy, przede wszystkim w „Głosie Szczecińskim”, z którym artysta współpracował od stycznia 1949 roku. Swoje rysunki i karykatury zamieszczał cyklicznie także w „Wiadomościach Zachodnich”. Był również autorem ilustracji do książek.

Jego prace malarskie i grafiki znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego, Pinakoteki - Oddziału Sztuki Książnicy Pomorskiej oraz w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie, a także w zbiorach prywatnych w kraju i za granicą.

Zmarł 5 grudnia 1970 w Szczecinie. Został pochowany w Kwaterze Zasłużonych na Cmentarzu Centralnym (kw. 44-1-7). Na jego nagrobku nie ma nazwiska, tylko napis „Artysta Plastyk”. W 2015 roku Stowarzyszenie na Rzecz Cmentarza Centralnego zorganizowało zbiórkę datków na renowację nagrobku artysty.

Wystawy

• 1948 – Wystawa Plastyki Ziem Odzyskanych, Wrocław
• 1968 – wystawa rysunku i satyry Emanuela Messera oraz rzeźby Stanisława Biżka, Biuro Wystaw Artystycznych Szczecin (luty-marzec)
• 1970 – Szczecińskie Dzieło Plastyczne na XXV-lecie ZPAP i XX-lecie PSP, Biuro Wystaw Artystycznych Szczecin
• 1970 – wystawa rysunków Emanuela Messera połączona z wieczorem autorskim (październik-listopad), Szczecin
• 1971 – wystawa rysunków satyrycznych Emanuela Messera, Salon WAG Szczecin
• 1980 – Plastyka szczecińska 1945-1980, Muzeum Narodowe Szczecin
• 1993 – Szczecińska sztuka współczesna 1945-1993, Muzeum Narodowe Szczecin

Książki (opracowanie graficzne)

• 1952 – Wczoraj, dziś i jutro Ziemi Szczecińskiej (autorzy Zygmunt Beer, Jan Czumak, Itamar Kac, Kazimierz Zaleyski)
• 1960 – Szczecin (autor Jan Jantar, zdjęcia W. Wojtkiewicz, Zenon Dmochowski, Z. Wdowiński, Anatol Weczer, A. Kałuszyner), Wyd. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Szczecin
• 1972 – Bedeker szczeciński (autorzy Bogdan Chocianowicz, B. Dziedziul), Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW „Prasa”, Szczecin

Wybrane prace

• 
  Kobieta z dzieckiem (1947) – obraz ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie
• 
  Okładka książki z ilustracjami Emanuela Messera (1952)
• 
  Ilustrowane wykresy do książki Wczoraj, dziś i jutro Ziemi Szczecińskiej (1952)

• 
  Ulica (1963) – kompozycja figuralna (olej) ze zbiorów Książnicy Pomorskiej w Szczecinie
• 
  Pan Knoch – rysunek tuszem ze zbiorów Książnicy Pomorskiej w Szczecinie
• 
  Arlekin i Colombina (1954) – rysunek tuszem ze zbiorów Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

• 
  Dr Leopold Kusztelski – rysunek tuszem ze zbiorów Książnicy Pomorskiej w Szczecinie
• 
  - Jedyny uczeń, który nie spóźnia się do szkoły... - rysunek satyryczny w „Kurierze Szczecińskim” (1962)
• 
  - Czeka pana wielka strata! - rysunek satyryczny w „Kurierze Szczecińskim” (1963)

• 
  Rysunek satyryczny w „Wiadomościach Zachodnich” (1966)
• 
  Karykatura dziennikarza Adama Kilnara (1970)
• 
  Ilustracja do Bedekeru szczecińskiego (1972)

• 
  Ilustracja do Bedekeru szczecińskiego (1972)
• 
  Ilustracja do Bedekeru szczecińskiego (1972)
• 
  Ilustracja do Bedekeru szczecińskiego (1972)

Artykuły w prasie (wybór)

• 1954 – Narodziny Muzy. Z odległych dni szczecińskiej plastyki, „Kurier Szczeciński” 1954 nr 212, s. 4
• 1955 – Po premierze „Wilhelma Tella”. Trochę pretensji, „Życie i Kultura” 1955 nr 26
• 1955 – Co się ukryło za mgłą utarczek z recenzentami?, „Życie i Kultura” 1955 nr 30
• 1956 – Święta miłości kochanej prowincji, „Życie i Kultura” 1956 nr 23, s. 1-2
• 1962 – Z gościnnych występów Teatru Ludowego z Rostocku. „Krzysztof Kolumb” - komedia w 6 obrazach Waltera Hasenclevera i Kurta Tucholsky'ego, „Kurier Szczeciński” 1962 nr 3, s. 3

Odznaczenia

• Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego

O Emanuelu Messerze

• (...) Człowiekiem renesansu, o której to epoce umiał pięknie i mądrze mówić, był Emanuel Messer, nazywany przez bliskich - Maniusiem. Starannie, w bogatej żydowskiej rodzinie wychowany i wykształcony, po studiach uniwersyteckich w Pradze zajął się z powodzeniem malarstwem, grafiką, satyrą, recenzją teatralną. Pisał rzadko, ale wybornie. W Szczecinie tamtych lat rysował satyry na Franco, Titę, kułaków, imperialistów amerykańskich, drukowane najczęściej w „Głosie”. Jednocześnie odnawiał wiejskie kościoły, gdzie zarobek był znaczniejszy niż w redakcjach. Prezesował plastykom w sposób daleki od formalizmu, robił wraz z całą bracią malarską tzw. wcierki, plansze-portrety wodzów rewolucji, bo to też dorzucało grosza. Żył po cygańsku, jadł i pił po słowiańsku, kpił po francusku. (Stefan Janusiewicz, Oryginały miasta, „Kurier Szczeciński” z dn. 21 lipca 1995, s. 10)

Ciekawostki

• Kino „Kosmos” (arch. Andrzej Korzeniowski), do którego autorem słynnej mozaiki na frontonie był Emanuel Messer, jako jeden z najciekawszych i najbardziej charakterystycznych obiektów Szczecina figuruje na unikatowej serii T-shirtów „Architektura w Szczecinie”. Pomysłodawcami koszulek są szczecińscy projektanci Tomasz Sachanowicz z grupy S.LAB architektura oraz Anna Kobyłka ze studia KOLORAMA
• W nocy z 16 na 17 lutego 2019 roku nieznani sprawcy zdewastowali na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie kilkanaście nagrobków, w tym grób Emanuela Messera

Bibliografia

• 25 lat ZPAP katalog wystawy „Szczecińskie dzieło plastyczne w XXV-lecie ZPAP i XX-lecie PSP”, Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1971
• Jadwiga Najdowa, Plastyka szczecińska w latach 1945-1960, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1962
• „Obecność. Almanach” (pod red. Ryszrda Kiełtyki) wydany z okazji Wystawy ZPAP Okręgu Szczecińskiego 1945-2011, ZPAP Szczecin 2011
• Z galerii wspomnień (pod red. Eugeniusza Kusa, Barbary Igielskiej i Jarosława Eysymonta), Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 2006

Inne

• Materiały ze zbiorów Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Autor opracowania: Andrzej Androchowicz