Stefan Marczyk

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stefan Marczyk
dyrygent, skrzypek, pedagog
brak zdjecia
Data urodzenia 24 grudnia 1923
Miejsce urodzenia Nienadówka
Data śmierci 15 września 1993
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Komunalny w Łodzi (kw. XXXI-13-15)



Stefan Marczyk (1923-1993) – muzyk, skrzypek, dyrygent, dyrektor i kierownik artystyczny Filharmonii Szczecińskiej, pedagog

Życiorys

Stefan Tadeusz Marczyk urodził się 24 grudnia 1923 roku w Nienadówce niedaleko Rzeszowa, jednak we wszystkich oficjalnych dokumentach jako data urodzin podawany jest dzień 1 stycznia 1924 roku. Wiąże się to z istniejącą w Galicji jeszcze z czasów Franciszka Józefa tradycją, że przychodzącemu w grudniu na świat chłopcu, odpisywało się dwa tygodnie, aby nie wcielono go zbyt wcześnie do armii. Jego ojciec Stanisław był kierownikiem miejscowej szkoły, matka Anna była nauczycielką w tej szkole. Oboje rodzice byli uzdolnieni muzycznie - matka śpiewała, natomiast ojciec grał na skrzypcach. Muzycznie udzielał się także wuj, ksiądz, który grał na skrzypcach, fisharmonii i na cytrze.

Pierwszym nauczycielem gry na skrzypcach był jego ojciec. Po przeniesieniu się z rodzicami do Rzeszowa, uczęszczał do I Gimnazjum i Liceum im. S. Konarskiego (1936-1939). Małą maturę zdał w I Liceum (1944), a dużą w Liceum dla Pracujących (1946). W Rzeszowie kontynuował naukę gry na skrzypcach u tamtejszych muzyków i pedagogów - Jana Wołowca, Izaaka Landaua, Józefa Stańki, Ludwika Łaszewskiego i Felicji Andruchowicz. Działał w Towarzystwie Muzycznym „Lutnia” oraz w Teatrze „Reduta” (ob. Teatr im. W. Siemaszkowej).

W czasie wojny uczęszczał do Szkoły Handlowej w Rzeszowie (jedyna szkoła z dozwolonym nauczaniem w języku polskim). Uczył się także dykcji i wokalistyki w konspiracyjnym ośrodku artystycznym prowadzonym przez malarza i poetę Franciszka Lipińskiego. Brał udział w przedstawieniach szkolnych organizowanych za zgodą ówczesnych władz okupacyjnych. Akompaniował, a także dyrygował niewielkim chórem. Wystąpił także jako aktor w jednoaktówce A. Fredry Zrzędność i przekora. Wspólnie z Kazimierzem Dejmkiem - późniejszym wybitnym reżyserem teatralnym - wziął udział w koncercie muzyczno-wokalnym (25 lipca 1943).

Po wyzwoleniu Rzeszowa (sierpień 1944) został kierownikiem muzycznym nowo powstałego Teatru Narodowego Ziemi Rzeszowskiej. W powołanej do życia orkiestrze symfonicznej grał na skrzypcach (II skrzypce). Wkrótce opuścił miasto i wyjechał do Krakowa. Dzięki listom polecającym od prof. Ludwika Łaszewskiego do wybitnej muzykolog dr Stefanii Łobaczewskiej, a także od Felicji Andruchowicz do znakomitej skrzypaczki prof. Eugenii Umińskiej, został przyjęty do Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Grę na skrzypcach doskonalił pod kierunkiem prof. Eugenii Umińskiej, a dyrygentury uczył się u Waleriana Bierdiajewa. Później, wraz z przyszłymi wybitnymi dyrygentami - Jerzym Katlewiczem, Jerzym Semkowem, Krzysztofem Missoną, Andrzejem Cwojdzińskim i Walerianem Pawłowskim, studiował harmonię, solfeż i dyrygenturę u prof. Artura Malawskiego. Jeszcze jako student III roku klasy skrzypiec, wystąpił z Orkiestrą Filharmonii Poznańskiej pod dyr. Stanisława Wisłockiego w Konkursie Bachowskim, grając jeden z koncertów J.S.Bacha (1950). Studia muzyczne pod kierunkiem prof. Artura Malawskiego ukończył z wyróżnieniem w 1951 roku.

W latach 1951-1955 pracował w Filharmonii Narodowej w Warszawie jako asystent dyrygenta u boku Witolda Rowickiego. Przez pewien czas mieszkał na stancji u rodziny Rowickich. Od 1955 do 1971 roku był dyrektorem naczelnym i artystycznym Filharmonii Łódzkiej. Współpracował także z łódzkim Teatrem Nowym. W 1956 roku przebywał w salzburskim Mozarteum, gdzie umiejętności doskonalił na kursie dyrygenckim u Igora Markevitcha.

Od 1971 roku aż do śmierci związany był ze Szczecinem. W latach 1971-1990 był dyrektorem i kierownikiem artystycznym Filharmonii im. M. Karłowicza. Ściśle współpracował z Towarzystwem im. H. Wieniawskiego oraz z Chórem Akademickim Politechniki Szczecińskiej Jana Szyrockiego. Był jednym z inicjatorów występów orkiestr i chórów w obiektach zabytkowych Szczecina i województwa szczecińskiego. W 1983 roku wraz z Filharmonikami Szczecińskimi z dużym sukcesem wziął udział w 7. Międzynarodowym Festiwalu Muzycznym w Asyżu. Po raz ostatni jako dyrektor dyrygował orkiestrą Filharmonii Szczecińskiej w dniu 19 września 1990 roku podczas koncertów skrzypka Konstantego Andrzeja Kulki.

Współpracował z czołowymi orkiestrami polskimi, m.in. z katowicką WOSPRiT, Orkiestrą Polskiego Radia w Krakowie i Warszawie oraz orkiestrami filharmonii w Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Rzeszowie, Warszawie i we Wrocławiu. Dyrygował w wielu krajach świata, m.in. w Austrii (Salzburg, Innsbruck), Bułgarii, Czechosłowacji (Praga, Teplice, Usti n. Łabą, Mariańskie Łaźnie, Karlove Vary), Danii, Francji (Paryż, Wersal), Jugosławii (Lublana, Dubrownik, Sarajewo, Nowy Sad), na Kubie (Hawana), w Meksyku, Niemczech (Berlin), Rumunii (Bukareszt), USA, we Włoszech (Rzym, Busto Arsizio, Mantua, Legnano), na Węgrzech (Budapeszt) i w ZSRR (Tbilisi, Ryga, Mińsk, Wilno). Koncertował m.in. z Berliner Sinfonie Orchester i Berliner Mozart Orchester, z Orkiestrą Narodową Meksyku oraz z San Francisco Chamber Orchestra. Na osobiste zaproszenie wybitnego rosyjskiego dyrygenta Jewgienija Mrawinskiego prowadził orkiestrę Filharmonii Leningradzkiej, koncertując m.in. z laureatką Konkursu Chopinowskiego Bellą Dawidowicz i ze światowej sławy skrzypkiem Dawidem Ojstrachem.

W kraju dokonał licznych nagrań z Filharmonią Narodową i z Orkiestrą Polskiego Radia. Ważnym epizodem w działalności muzycznej dyrygenta była współpraca z kinematografią polską. Dyrygował muzyką do filmów: Trzy kobiety (1956), Zerwany most (1962), Między brzegami (1962), Milczenie (1963), Pięciu (1964), Nieznany (1964), Giuseppe w Warszawie (1964), Agnieszka 64 (1964), Głos ma prokurator (1965), Marysia i Napoleon (1966), Don Gabriel (1966) oraz dokumentów Chwila wspomnień 1944-1945 (1964) i Straż wawelskiego skarbca (1968). W głośnej komedii Tadeusza Chmielewskiego Ewa chce spać (1957) wykonał sekwencję gwizdaną do muzyki Henryka Czyża pod napisy czołowe filmu. W Jowicie (1967) wystąpił, dyrygując Koncertem skrzypcowym Arama Chaczaturiana w wykonaniu Wandy Wiłkomirskiej i Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Łódzkiej.

Był także wykładowcą na Wydziale Dyrygentury Chóralnej w szczecińskiej Filii Akademii Muzycznej w Poznaniu. Tytuł profesora tej uczelni uzyskał w 1988 roku, przedstawiając pracę o twórczości kompozytorskiej Marka Jasińskiego.

Od 1956 roku był członkiem Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków. W latach 1983-1988 był wiceprezesem Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Greckiej.

Żonaty z Iskrą z d. Wrzos (1932-2018).

Zmarł 15 września 1993 roku w Szczecinie. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym Doły w Łodzi (kw. XXXI-13-15). W 2019 roku z inicjatywy szczecińskiego Stowarzyszenia „Czas Przestrzeń Tożsamość” na Cmentarzu Centralnym posadzono Drzewko Pamięci, którym uhonorowano Stefana Marczyka jako osobę zasłużoną dla Szczecina.

Podczas realizacji programu telewizyjnego z cyklu Imiona ulic

(fot. Zdzisław Gajda)



Nagrody i wyróżnienia

  • 1975 – list gratulacyjny od I sekretarza PZPR Edwarda Gierka za osiągnięcia w dziedzinie kultury
  • 1980 – nagroda Prezydium WRN w Szczecinie „za konsekwentne realizowanie ambitnej polityki repertuarowej i poszerzanie zasięgu społecznego oddziaływania filharmonii na rozwój kultury muzycznej w regionie”



Odznaczenia

Zasluzony Dzialacz.jpg
  • 1972 – Zasłużony Działacz Kultury
  • 1984 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1989 – Order Sztandaru Pracy II klasy
  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • Honorowa Odznaka m. Łodzi
  • Honorowa Odznaka Woj. Łódzkiego



Ciekawostki

  • Stefan Marczyk był kolekcjonerem harmonijek ustnych. Pierwszą harmonijkę otrzymał w wieku czterech lat. Był to także pierwszy instrument, na którym nauczył się grać
  • W „Kronice Szczecina 1992-1993” (s. 145-148) ukazał się artykuł wspomnieniowy Mikołaja Szczęsnego Stefan Marczyk (1924-1993)
  • W szczecińskiej Filii Akademii Muzycznej im. I.J. Paderewskiego w Poznaniu w końcu października 1996 roku odbyła się uroczystość nadania Sali Kameralnej imienia dyrygenta
  • W dniu 23 października 1998 roku w Filharmonii im. M.Karłowicza w Szczecinie wmurowano tablicę pamiątkową poświęconą Stefanowi Marczykowi. Autorem tablicy jest szczeciński rzeźbiarz Stanisław Biżek
  • We wrześniu 2003 roku w Filharmonii im. M. Karłowicza w Szczecinie otwarto okolicznościową wystawę poświęconą Stefanowi Marczykowi
  • W dniu 15 września 2008 roku, w piętnastą rocznicę śmierci dyrygenta, w radiowym studiu koncertowym S-1 im. Jana Szyrockiego w Szczecinie odbył się koncert poświęcony jego pamięci
  • W dniu 30 września 2011 roku w Rzeszowie otwarto okolicznościową wystawę „Z życia i działalności artystycznej Stefana Marczyka” oraz zorganizowano wieczór wspomnień z udziałem przyjaciół i uczniów muzyka. Honorowym gościem była żona dyrygenta, Iskra Marczyk



Bibliografia

Inne źródła




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz