Andrzej Dzierżanowski
| Andrzej Dzierżanowski | |||
| poeta, prozaik | |||
|
| |||
| Data urodzenia | 1930 | ||
| Miejsce urodzenia | Łazy | ||
Andrzej Dzierżanowski (ur. 1930) – poeta i prozaik
Życiorys
Andrzej Maria Dzierżanowski urodził się w 1930 roku w Łazach k. Radzymina. Jego rodzicami byli Juliusz (właśc. Julian Lucjan Dzierżanowski herbu Grzymała), inżynier architekt, i Anna z Pańkowskich. Dzieciństwo spędził na Podhalu. W czasie okupacji przebywał w Krakowie, gdzie jego ojciec wykładał w szkole technicznej.
Do Szczecina przyjechał w 1946 roku. Tu ukończył gimnazjum i szkołę techniczną. Na życie zarabiał śpiewając w zawodowym chórze. Później podjął pracę w Biurze Projektów Budownictwa Przemysłowego. Wykładał także w szkole dla dorosłych.
Jako poeta zadebiutował w 1954 roku w prasie szczecińskiej. Został członkiem Koła Młodych przy szczecińskim oddziale Związku Literatów Polskich. Swoje wiersze i krótkie opowiadania zamieszczał m.in. w tygodniku „Ziemia i Morze”, „Poglądach” i w „Odrze”. Był współzałożycielem i członkiem grupy poetyckiej Metafora (Józef Bursewicz, Ryszard Grabowski i Janusz Krzymiński). Pojawienie się w 1956 roku tej grupy uznano za niezwykle ważne wydarzenie w literackim życiu Szczecina. Jest współautorem wydanego w 1958 roku tomiku poetyckiego Metafory.
Na wiele lat związał się z rozgłośnią Polskiego Radia w Szczecinie. Był lektorem. Współtworzył również cykl satyryczny Radiokuter (1954-1964) oraz cykliczną audycję kulturalną Magazyn artystyczny (1955-1963).
Współpracował ze środowiskiem studenckim Szczecina. Był członkiem Rady Artystycznej Akademickiego Teatrzyku Satyrycznego „Skrzat”. Pisał także teksty dla teatrzyku, m.in. do programu Można i tak (1958). Był autorem piosenek i programów dla amatorskich zespołów artystycznych. Pisał teksty dla pierwszego szczecińskiego kabaretu literackiego „Okaryna”.
Od 1961 roku jest członkiem ZLP.
Obecnie mieszka we Wrocławiu. Jest członkiem wrocławskiego oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Publikuje m.in. w Dolnośląskim Roczniku Literackim „Pomosty”.
Twórczość
Krytyk Zbigniew Pędziński pisał: (...) Dzierżanowski czuje się dobrze w poetyckim reportażu, ponieważ jest „wzrokowcem”, spostrzeżenia i bodźce wizualne najtrwalej i najplastyczniej odciskają się w jego wyobraźni, kształtują metaforę, modelują człony opisu.
Częstym tematem poezji Andrzeja Dzierżanowskiego był Szczecin, jego ulice, port.
Poezja
- 1956 – Apostrofa do księżyca, Przedmieście (wiersze), „Ziemia i Morze” 1956 nr 2, s. 5
- 1956 – Chemia (fraszka), „Ziemia i Morze” 1956 nr 10, s. 7
- 1956 – Srebro, Fabryka Cyklopów, „Ziemia i Morze” 1956 nr 12, s. 5
- 1959 – Podróże nocą - Wyd. Poznańskie, Poznań
- 1959 – Deszcz (wiersz), „Dodatek literacki Głosu Szczecińskiego” luty 1959, s. 2
- 1961 – Rysunek piórkiem, „Katalog Wystawy Okręgu Szczecińskiego” grudzień 1961, ZPAP CBWA, Szczecin, s. 19
- 1967 – Przez ogrody - Wyd. Morskie, Gdynia
- 2004 – Dwa światy - Studio Graphito Agencja Reklamowa (seria: Biblioteka Wrocławskiego Oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich)
- 2020 – Tak sobie myślę - Oficyna Wydawnicza Klubu Muzyki i Literatury we Wrocławiu AKWEDUKT, Wrocław
Proza
- 1956 – ***, „Ziemia i Morze” 1956 nr 3, s. 5
- 1998 – Autem w sobotę (opowiadania), Wydawnictwo „Okis”, Wrocław (Biblioteka Wrocławskiego Oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich)
Antologie
- 1955 – Dom nad Odrą - wyd. ZWZMP, Szczecin
- 1958 – Szczecin literacki (antologia twórców szczecińskich), - wyd. ZLP, Szczecin (cykl: Szczecińska Biblioteczka Debiutów)
- 1958 – Grupa poetycka METAFORA - Szczecin 1956-1958, limitowana odbitka z almanachu Szczecin literacki wyd. ZLP, Szczecin (nakład 300 egz.)
- 1959 – Almanach młodych - wyd. Iskry, Warszawa
- 1962 – Poeci pomorscy (almanach t. I) - Wydawnictwo Morskie, Gdynia
- 1964 – Poeci pomorscy (almanach t. II) - Wydawnictwo Morskie, Gdynia
Ponadto jego utwory były publikowane w okolicznościowych zbiorach wydanych z okazji Opolskiej Wiosny (1960) i IV Zjazdu Pisarzy Ziem Zachodnich i Północnych w Szczecinie (1961).
Artykuły w prasie
- 1956 – Kochankowie nowej muzy, „Ziemia i Morze” 1956 nr 7, s. 7
- 1957 – Dwadzieścia lat naprzód, sto lat wstecz, „Ziemia i Morze” 1957 nr 5
- 2010 – Kronika życia literackiego 2010 (zebrał i opracował Andrzej Maria Dzierżanowski), „Pomosty” 2010 t. 15, s. 223-234
- 2015 – Słuchając suity orkiestrowej nr III Jana Sebastiana Bacha, „Pomosty” 2015 t. 20, s. 113
Radio
| Tytuł | Autor | Reżyseria (adaptacja radiowa), realizacja | Obsada | Data pierwszej emisji |
|---|---|---|---|---|
| Wiersze Andrzeja Dzierżanowskiego | Andrzej Dzierżanowski | 5 listopada 1958 | ||
| Nowe wiersze poetów szczecińskich | Józef Bursewicz, Andrzej Dzierżanowski, Eliasz Rajzman, Helena Raszka, Ireneusz Krzysztof Szmidt | Juliusz Burski | Włodzimierz Bednarski, Danuta Chudzianka, Jan Tesarz | 26 maja 1964 |
Nagrody i wyróżnienia
- 1955 – II nagroda w konkursie Polskiego Radia za opowiadanie
- 1957 – II nagroda w konkursie ZLP i Prezydium MRN w Szczecinie za wiersze
- 1958 – II nagroda w konkursie na opowiadanie marynistyczne
- 1962 – I nagroda w szczecińskim konkursie literackim za wiersze
Bibliografia
- Zbigniew Jarzębowski, Słuchowiska szczecińskiego radia, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2009
- Maria Kowalewska, Pisarze Szczecina i Koszalina - noty biograficzno-bibliograficzne [w:] Pisarze Pomorza Zachodniego, Wydawnictwo Morskie, Gdynia 1967
- Literatura na Pomorzu Zachodnim do końca XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny (pod red. Ingi Iwasiów i Erazma Kuźmy, autor hasła Tadeusz Grabowski), Kurier-Press, Szczecin 2003
