Helena Raszka

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Helena Raszka
poetka
brak zdjecia
fot. Włodzimierz Piątek
Data urodzenia 24 stycznia 1930
Miejsce urodzenia Bydgoszcz
Data śmierci 17 maja 2016
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 20E-5-7)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Laureat1.png

Helena Raszka (1930-2016) – poetka

Życiorys

Helena Raszka urodziła się w 24 stycznia 1930 roku w Bydgoszczy. Do wybuchu wojny mieszkała w Poznaniu, skąd wraz z rodzicami została wysiedlona przez Niemców. Lata niemieckiej okupacji spędziła na południu Polski. Z Ziemiami Zachodnimi związana była od 1945 roku. W 1949 roku zdała maturę w gimnazjum w Gorzowie. W latach 1949-1950 studiowała na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Studiów nie ukończyła. W 1950 roku wyszła za mąż za Kazimierza Raszkę.

W 1951 roku wraz z mężem, który dostał nakaz pracy w stoczni, zamieszkała w Szczecinie. Jako poetka zadebiutowała w 1956 roku na łamach tygodnika „Ziemia i Morze” wierszem Droga. W 1959 roku opublikowała swój pierwszy tomik wierszy zatytułowany Okruchy bursztynu. Kolejne tomiki wydawała do 1970 roku. Po strajkach stoczniowców w styczniu 1971, w którym brał udział jej mąż, utwory poetki zostały objęte częściowym zakazem publikacji. Sama przez długie lata nie zgadzała się na publikację tomików poetyckich ze względu na ingerencję cenzury.

W ciągu ponad pięćdziesięcioletniej działalności literackiej swoje wiersze drukowała w prasie lokalnej i ogólnopolskiej, m.in. w „Arkuszu”, „Autografie”, „Gazecie Lwowskiej”, „Literaturze”, „Morzu i Ziemi” „Odrze”, „Poezji”, „Pograniczach”, „Pomeranii”, „Spojrzeniach”, „Toposie”, „Twórczości”, „Tygodniku Solidarność” i w „Życiu Literackim”. Publikowała także w drugim obiegu, m.in w „Obrazie” i „Kulturze Niezależnej”. W latach 1967-1970 należała do zespołu redakcyjnego kwartalnika „Vineta”, w którym odpowiedzialna była za poezję.

W 1996 roku została uhonorowana Nagrodą Artystyczną Miasta Szczecina.

Od 1960 roku należała do Związku Literatów Polskich. Piastowała m.in. funkcję sekretarza zarządu Oddziału Szczecińskiego ZLP. W latach 1964-1969 z jego ramienia opiekowała się Kołem Młodych. Współtworzyła Ogólnopolski Festiwal Poezji Współczesnej im. K. I. Gałczyńskiego, a w latach 1968-1969 była przewodniczącą Komitetu Organizacyjnego tej imprezy. Była członkinią zarządu Klubu Związków i Stowarzyszeń Twórczych „13 Muz” w Szczecinie oraz Szczecińskiego Towarzystwa Kultury. Blisko współpracowała z Rozgłośnią Polskiego Radia w Szczecinie, dla której przygotowała kilka słuchowisk poetyckich.

Twórczość poetki od lat uznawana była przez czytelników i krytyków za zjawisko wybitne, choć stosunkowo mało znane szerokiemu gronu odbiorców. W latach sześćdziesiątych, podkreślając walory jej poezji, krytyk Jerzy Kwiatkowski opublikował oprócz licznych recenzji także obszerny i wnikliwy szkic Dafne. Autorka utożsamiana była przede wszystkim ze Szczecinem. Wartością jej poezji był głęboko pojmowany regionalizm, związek ze szczecińskim pejzażem i losami miejscowej społeczności. Poetka znana była z poważnego podejścia do własnej twórczości – przestrzegała chronologicznego wydawania swoich tomików, przez co do czytelnika trafiają często wiersze sprzed 20-30 lat.

Zmarła 17 maja 2016 roku w Szczecinie. Została pochowana 21 maja na Cmentarzu Centralnym (kw. 20E-5-7).





Twórczość

Tomiki poezji

  • 1959Okruchy bursztynu - Wydawnictwo Poznańskie, Poznań
  • 1962Inny kraj - Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
  • 1965Bliżej dna - Czytelnik, Warszawa
  • 1966Portret zdziwiony sobą - Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
  • 1970Liczba pojedyncza - Czytelnik, Warszawa
  • 1981Miłość - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
  • 1982Liczba mnoga - Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
  • 1994Biała muzyka - Wydawnictwo 13 Muz, Szczecin
  • 1996Wiersze wybrane
  • 2000Na poboczu
  • 2000Korzeń i skała
  • 2011Głosy w przestrzeni, Wydawnictwo Forma, Szczecin (seria: Tablice)
  • 2011Imię własne, Wydawnictwo Forma, Szczecin (seria: Tablice)







Wiersze w prasie

  • 1956Droga, „Ziemia i Morze” 1956 nr 7, s. 6
  • 1956Sięgnę dłońmi, „Ziemia i Morze” 1956 nr 16, s. 4
  • 1957Wezwanie smutku, „Ziemia i Morze” 1957 nr 5, s. 5
  • 1957***, „Ziemia i Morze” 1957 nr 20, s. 5
  • 1965Monolog pod parasolem, „7-my Głos Tygodnia” 1965 nr 14, s. 9-10
  • 1967Cykl „Miłość” (Prawo wyboru, Zapis erotyku, Przy ognisku, Spełnienie, Miłość, Przedsenne, Ten, który nie wie o niej, Bezświadome, Modlitwa), „Vineta” 1967 nr 3, s. 122-129



Almanachy i antologie

  • 1958Szczecin literacki - Almanach - ZLP, Szczecin
  • 1959Almanach Młodych - Iskry, Warszawa
  • 1962Poeci pomorscy - Almanach t. I - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
  • 1964Poeci pomorscy - Almanach t. II - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
  • 1965Rocznik Kultury i Sztuki - ZLP, Szczecin (także proza)
  • 1968Pierścień-Peleryna-Pióro
  • 1969Poeci i morze
  • 1972Debiuty poetyckie 1944-1960
  • 1972Kolumbowie i współcześni. Antologia poezji polskiej po 1939
  • 1975Horoskop. Pamiętnik ze współczesnej poezji polskiej
  • 1977Morze u poetów
  • 1978Sercem pisane
  • 1979Gaismas pilna pilsēta. Ščecinas antologija (antologia pisarzy i poetów szczecińskich w jęz. łotewskim) - Wydawnictwo „Liesma”, Ryga
  • 1980Punkt
  • 1982Polskie wiersze miłosne (Polnische Liebesgedichte) w przekładzie i wyborze Karla Dedeciusa - Czytelnik, Warszawa
  • 1985Strofy o porach roku





Artykuły w prasie (wybór)

  • 1967Sprawdzian poetyckiej świadomości, „Vineta” 1967 nr 3, s. 144-145
  • 1981Daty, wydarzenia, wiersze, „Morze i Ziemia” 1981, październik, s. 46-49



Radio (Szczecin)

Tytuł słuchowiska poetyckiego Reżyseria Adaptacja radiowa Obsada Data pierwszej emisji
Nowe wiersze poetów szczecińskich (wiersze Heleny Raszki, Ireneusza Krzysztofa Szmidta, Józefa Bursewicza, Andrzeja Dzierżanowskiego i Eliasza Rajzmana) Juliusz Burski Włodzimierz Bednarski, Danuta Chudzianka, Jan Tesarz 26 maja 1964
Wiersze Heleny Raszki Julia Zyblewska Henryk Giżycki, Jadwiga Lesiak 8 maja 1970
Liczba mnoga Julia Zyblewska Irena Grzonka, Barbara Mikołajczyk 25 lipca 1971
Miasto, które znam Sylwester Woroniecki Anna Januszewska 7 stycznia 1981
Imię własne Waldemar Modestowicz Waldemar Modestowicz Bolesława Fafińska, Magdalena Myszkiewicz, Barbara Remelska 30 maja 1991



Spotkania autorskie (wybór)

  • 1960 – spotkanie w ramach „Czwartków” literacko-dziennikarskich, „Kawiarnia Literacka”, Klub „13 Muz” (17 listopada)



Nagrody i wyróżnienia

  • 1957 – II nagroda na konkursie Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie za zbiory wierszy Słowa najcichsze i Okruchy bursztynu
  • 1961 – wyróżnienie na Kłodzkiej Wiośnie Poetyckiej
  • 1965 – nagroda „Pióra” w konkursie Zrzeszenia Studentów Polskich i Klubu Studentów Wybrzeża „Żak” w Gdańsku dla tomiku Bliżej dna
  • 1996Nagroda Artystyczna Miasta Szczecina



Odznaczenia



O poetce

  • Edward Balcerzan: (...) Co wyróżnia Helenę Raszkę spośród poetów jej pokolenia, to przede wszystkim bezbłędne organizowanie nastroju. Po miejscami naiwnych „Okruchach bursztynu” Raszka jest w „Innym kraju” prawie już klasykiem indywidualnego stylu. Właśnie stylu Raszki! Jest to niezwykłe osiągnięcie: dojść w kilku latach do takiej kultury wypowiedzi lirycznej, tak stonować siebie, wyrzucić wszelki balast. Gdy inni wyszarpują z życia nici różnej barwy, nierównej wielkości i gubią się w zgrzebnych supłach - Raszka już ze spokojem, z mądrą łagodnością wyplata miękki dywan koloru łąki i wody. Jej panowanie nad słowem stwarza lirykę niemal dystyngowaną, jeżeli to określenie coś znaczy. („Kurier Szczeciński” 1962 nr 96)


  • Piotr Michałowski: Helena Raszka, zasłużona i uznana w kraju, a jednocześnie najbardziej szczecińska pośród poetek, nie miała szczęścia do systematycznej publikacji swych tomików. W latach80. XX wieku uniemożliwił to zapis cenzury, potem zaś mizeria lokalnych wydawnictw. Dlatego powstawały opóźnienia, a wciąż narastający dorobek początkowo gromadził się w szufladach, a w ostatnim piętnastoleciu ukazywał się w prasie literackiej (...).



Ciekawostki

  • Z okazji 80 urodzin poetki, przypadających w styczniu 2010 roku, Książnica Pomorska wspólnie z Uniwersytetem Szczecińskim, dwumiesięcznikiem „Pogranicza”, Stowarzyszeniem Bibliotekarzy Polskich, Okręgiem Zachodniopomorskim i Szczecińskim Oddziałem Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, zorganizowały sympozjum Pospolite ruszenie słów...
  • W dniu 18 marca 2015 roku Helena Raszka została patronką Szkoły Podstawowej nr 7 przy ul. Złotowskiej 86 na szczecińskim Warszewie
  • W dniach od 19 maja do 30 czerwca 2016 roku w holu przed Salą Stefana Flukowskiego Książnicy Pomorskiej w Szczecinie prezentowana była okolicznościowa wystawa poświęcona poetce



Patronka szkoły

(fot. Dariusz Gorajski „Kurier Szczeciński”)



Zobacz także



Źródła

Bibliografia




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz