Głębokie (część miasta)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Głebokie
Głebokie
Ulica Jaworowa
Nazwa niemiecka Glambeck
Dzielnica Zachód

Głębokie (niem. Glambeck) to północno-zachodnia część miasta[1] na skraju Szczecina, która od północy graniczy z Pilchowem, od wschodu z Osowem, od południa z Pogodnem i Krzekowem, a Bezrzeczem i Krzekowem od zachodu.

Historia

Na terenie Głębokiego odkryto pojedyncze znaleziska ceramiki i toporków kamiennych z epoki neolitu, z kultury pucharów lejkowatych i grzebykowo-dołkowej. Pierwsze osady powstawały tu w IV i V okresie epoki brązu, kolejne pojedyncze znaleziska pochodzą z okresu wczesnego średniowiecza z X/XI-XII w.

W 1266 roku książę Barnim przekazał Fundacji Mariackiej wieś Bezrzecze wraz z połową wsi Głębokie. 9 lutego 1267 roku biskup kamieński Hermann uposażył kościół Mariacki w Szczecinie dziesięcinami z 40 włók ze wsi Głębokie. W XIV wieku wieś wciąż należała do Fundacji Mariackiej (dokument z 1336 roku). W 1342 roku fundacja stała się właścicielem całej wsi, zwolnionej od podatków i powinności. W 1418 roku, dla polepszenia sytuacji młynów wodnych na Osówce, książęta Otto II i Kazimierz IV pozwolili odprowadzić wodę z jeziora Głębokiego. W latach 1573-1579 o grunty Głębokiego toczyły się liczne spory pomiędzy Fundacją Mariacką a rodzinami Lindstedt i Ramin. Z zapisu z 1527 roku wynika, że wieś nie istniała, nie odnotowano tam żadnych zabudowań. W 1590 roku Głębokie przeszło w posiadanie rodziny von Ramin. W XIX wieku i początku XX wieku Głębokie stało się miejscem pieszych wycieczek mieszkańców jako rekreacyjna podszczecińska miejscowość. Jedyną jej zabudowę stanowiły wówczas duża restauracja Glambecksee wraz z budynkami pomocniczymi oraz leśniczówka.

W latach 30-tych XX wieku Barnim von Ramin postanowił podzielić teren na działki budowlane i sprzedać pod budowę nowego osiedla willowego. W tym celu w 1931 roku rozpoczął rozmowę z magistratem szczecińskim. Po licznych pertraktacjach 23 stycznia 1932 roku podpisano porozumienie, na mocy którego zatwierdzono powstanie osiedla willowego we wsi Głębokie, zwierzchność szczecińskiego Miejskiego Urzędu Budowlanego w kształtowaniu przestrzennym nowego osiedla oraz ustalono prawnego następcę inwestycji, którym zostało miasto Szczecin. Ustalono, że Barnim von Ramin przekaże pod budowę 760 tys. m2 swoich terenów pomiędzy jeziorem a drogą tanowską, oraz tereny po jej wschodniej stronie. Jednocześnie von Ramin powołał spółkę z o.o. z siedzibą w Bezrzeczu - Glambecksee-Terrain-Gesellschaft m.b.H., która w jego imieniu prowadziła sprzedaż działek i podpisywała umowy oraz zarządzała osiedlem.

Projekt nowego osiedla opracował emerytowany radca budowlany- berliński architekt Heinrich Zeller. Projekt przedstawiono 23 września 1931 roku. Zakładał on budowę osiedla, realizowaną w kolejnych etapach. Pierwszy etap obejmował teren położony najbliżej Szczecina po zachodniej stronie dzisiejszej ul. Zegadłowicza. Kolejny etap przewidywał budowę ulic Pogodnej i Jaworowej w ich południowej części. Trzeci etap budowy osiedla obejmował przedłużenie ul. Pogodnej i Jaworowej przy północnym krańcu jeziora. Czwarty etap obejmował obszar po wschodniej stronie ul. Zegadłowicza. W zależności od charakteru ulic zaplanowano ich szerokość i tak kameralna ul. Majowa, przy której znajdowały się największe parcele otrzymała szerokość 10 m, ul. Pogodna- 12 m, a największa ul. Jaworowa- 17,5 m i alejowe obsadzenie. Największą szerokość- 50 m miała mieć ul. Zegadłowicza, ze względu na planowaną tu linię tramwajową.

Budynki osiedla Głębokiego znacznie odbiegały swoją stylistyką od zabudowań charakterystycznych dla tego okresu, propagowane przez Ministerstwo Pracy Rzeszy, preferujące skromne budownictwo mieszkalne, odpowiadające rzeczywistym potrzebom mieszkaniowym i budowlanym o uproszczonej formie, z rezygnacją z dekoracji. Budowane tu domy nawiązywały do stylu Landhausu, jako prostych wiejskich domów położonych w ogrodzie. Budynki wznoszone były z cegły i często posiadały odeskowane szczyty. Do pokrycia dachów stosowano wyłącznie dachówkę ceramiczną w naturalnym kolorze. Same budynki lokalizowane były w tylnej części ogrodów, oddzielając strefę mieszkalną od ulicy. Przepisy budowlane wymagały ograniczenie zabudowy do 12 m wysokości, powierzchnia zabudowy nie mogła przekroczyć 40% powierzchni działki. Architektura będąca pod nadzorem magistratu była wyważona, starannie wpisana w krajobraz całości osiedla.

Parcele budowlane na Głębokim wykupywali głównie przedstawiciele wolnych zawodów, przedsiębiorcy, kupcy, lekarze i prawnicy pod budowę nowego domu mieszkalnego lub weekendowego. W 1932 roku zawarto umowę pomiędzy Barnimem von Ramin, spółką Glambecksee-Terrain-Gesellschaft m.b.H. oraz gminą Bezrzecze w sprawie doprowadzenia do osiedla wodociągu. W 1933 roku rozpoczęto budowę nawierzchni ulic Majowej i Pogodnej. W 1935 roku architekt Zeller wykonał poprawiony plan budowy osiedla Głębokiego, nanosząc powstałą już zabudowę oraz wprowadzając modyfikacje. Założenie koncepcyjne Barnima von Ramin z lat 30-tych przetrwało do dziś praktycznie w niezmienionej formie. 15 października 1939 roku Głębokie stało się dzielnicą Wielkiego Miasta Szczecin.

II wojna światowa

II wojna światowa wprowadziła znaczne ograniczenia i reglamentacje na materiały budowlane, co przyczyniło się do niezrealizowania 3 i 4 etapu budowy osiedla. Nie powstały liczne budynki i obiekty publiczne, w tym szkoła, boisko sportowe i cmentarz w środkowej części ul. Jaworowej oraz kaplica zaprojektowana na krańcu tej ulicy. Nie wykonano również sieci kanalizacyjnej oraz nie przedłużono linii tramwajowej ułatwiającej połączenie z centrum Szczecina. W czasie II wojny światowej w koszarach przy ul. Wojska Polskiego mieścił się obóz pracy dla cudzoziemców- Lager Cambrai-Kaserne. Część zabudowy dzielnicy Głębokie została zniszczona podczas nalotów bombowych, gdy w sierpniu 1944 roku na dzielnicę zrzucono około 500 bomb zapalających. W okresie od 5 lipca do 4 października 1945 roku przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic: Zegadłowicza, Miodowej i Kupczyka znajdował się punkt graniczny pomiędzy sowiecką strefą okupacyjną a administracją polską, tak więc praktycznie cała dzielnica znalazła się w rękach Rosjan. Dzielnica została późno zasiedlona ze względu na dużą odległość od centrum miasta, wyłącznie mieszkalno-rekreacyjny charakter dzielnicy oraz lasy dające schronienie bandom grasującym na obrzeżach Szczecina. W momencie przejęcia Głębokiego przez polską administrację 4 października 1945 roku na terenie dzielnicy mieszkało 480 Niemców.

Lata powojenne

Od połowy lat 60-tych w dzielnicy rozpoczęła się intensywna zabudowa wolnych parceli domami jednorodzinnymi, których łącznie powstało kilkadziesiąt. W latach 70-tych po wschodniej stronie ul. Zegadłowicza zbudowano sztuczny zbiornik wodny zwany Stawem Wędkarskim, a obok niego zbudowano wypożyczalnię sprzętu wędkarskiego. W 1980 roku dzielnica liczyła około 1500 mieszkańców. W 1994 roku Głębokie nie posiadało jeszcze kanalizacji.

IES64.png Autor opracowania: Marek Łuczak


Infrastruktura

Osiedle podlega ograniczeniom w zagospodarowaniu przestrzennym ze względu na wartości przyrodnicze, m.in. ochronie podlegają zasoby wód podziemnych i powierzchniowych[2]. Znajdują się tu restauracje, węzeł komunikacji miejskiej i podmiejskiej (tramwaje nr 1 i 9 oraz autobusy nr 103 i 106 do Polic) oraz węzeł szlaków pieszych i rowerowych po Parku Leśnym Arkońskim i Puszczy Wkrzańskiej (zob. Szlak Puszczy Wkrzańskiej, Szlak rowerowy czerwony.svg.png Szlak „Puszcza Wkrzańska” i in.). Wokół Jeziora Głębokiego wytyczony jest szlak rowerowo-turystyczny, którego długość wynosi około 5,5 km. Lasy komunalne leśnictwa Głębokie obejmują swoim zasięgiem teren o powierzchni 1 736,83 ha, w którego skład wchodzą obwody leśne: Arkoński, Głęboki i Kupały[3].

Przez osiedle przebiega również droga wojewódzka nr 115.

Przypisy

  1. Głębokie. W: Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2010-05-06].
  2. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Szczecina, tom III: jednostki planistyczne, Głębokie-Pilchowo
  3. Flora i fauna Szczecina


Zobacz też