Babin

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

STRONA W BUDOWIE

Babin
Babin
Pomóż nam: Zrób zdjęcie tego miejsca
Dawna nazwa Cabelwisch
Nazwa niemiecka Cavelwisch, Odermünde
Dzielnica Północ


Babin (niem. Cabelwisch, Cavelwisch, Odermünde) - osiedle (część miasta) położone w południowo-wschodniej części osiedla administracyjnego Skolwin. Nazwa tego osiedla nie jest obecnie używana w życiu potocznym, gdyż jego obszar po 1945 roku został urzędowo zaliczony do pobliskiego osiedla Skolwin, z którym graniczył od północy. Wschodnia część Babina położona jest nad rzeką Odrą, natomiast od południa graniczy z osiedlem Kraśnica wchodzącym w skład osiedla Stołczyn.

Historia

Położenie historycznego osiedla

Od zarania dziejów granica ziem należących do dworu i wioski Cavelisch (Cabelwisch) ciągnęła się od rzeki Odry wzdłuż gruntów należących do wioski Kraśnica (Kratzwieck), i dalej od zachodu wzdłuż drogi prowadzącej z Kraśnicy do Polic, skręcając w kierunku zachodnim przed dworem i wioską Cavelwisch (Cabelwisch), a następnie wzdłuż strumienia Skolwinka (Scholwiner Bach) [1], osiągała brzeg Odry na północ od karczmy Cavelwisch (Cabelwisch Krog). [2]

Historia i rozwój osiedla

Pierwsza wiarygodna wzmianka o „dworze [należącym] wraz z chmielnikiem i karczmą [do] Kabelwisch [Kavelwisch] ” (haue [Hof] myth den hoppen garden vunde dem kroge to der Kabelwisch), pochodzi z aktu nadania księcia Barnima III z dnia 21 stycznia 1360 roku dla klasztoru Kartuzów w Grabowie [3]

W miarę upływu czasu w skład obszaru zajmowanego przez dawny majątek rycerski i osadę mieszkalną Kavelwisch wchodziły:

  • Majątek ziemski Cavelwisch (niem. Gut Cabelwisch)

- Dokument nadania księcia Barnima III mówi o dworze wraz z przyległościami, zatem wymieniona w dokumencie osada musiała istnieć wcześniej. Historyk Pomorza, pastor J.B. Steinbrück w publikacji o dawnym klasztorze Kartuzów z Grabowa sugeruje, że osada Cabelwisch [Kavelwisch] została prawdopodobnie założona około połowy XII wieku przez osadników z Holandii, a swoją nazwę otrzymała od przydzielonych kolonistom w wyniku losowania łąk nadodrzańskich. [4]

  • Karczma Cavelwischer (niem.Cavelwischer Krug)

-

  • Dobra klasztorne Cavelwisch (niem. Kloster Eigentum Cavelwisch)

-

  • Folwark Kavelwisch Vorwerk Kavelwisch)

-

  • Stary Dwór (niem. Alte Hof)

-

  • Stara Kolonia (niem. Alte Kolonie)

- osiedle mieszkaniowe zbudowane przy obecnej ulicy Celulozowej i Stołczyńskiej w latach dwudziestych ub. wieku dla kadry kierowniczej i pracowników papierni „Feldmühle”.

  • Kolonia Cegłówki (niem. Neue Kolonie)

- osiedle mieszkaniowe (część miasta) położone w północno wschodniej części osiedla Stołczyn, w rejonie ulicy Stołczyńskiej i Cegłówka, i usytuowane obok należącego również do Stołczyna nadodrzańskiego osiedla Kraśnica. Osiedle nazwane „Nową Kolonią”, a obecnie określane przez miejscowych mieszkańców nazwą „Kolonia Cegłówki”, zaprojektował w latach 1920-1927 na potrzeby pracowników papierni „Feldmühle” architekt niemiecki Adolf Thesmacher.
Tadeusz Białecki sytuuje ulicę Cegłówki na terenie osiedla Cavelwisch (Babin) [5], co zresztą wynika z urzędowego opisu gruntów folwarku Cabelwisch [6] w szwedzkim spisie katastralnym i dołączonej do tego spisu mapy [7]. Z kolei według załącznika nr 2 [8] do uchwały Rady Miasta z 1990 roku [9], w sprawie utworzenia w mieście Szczecin dzielnic i osiedli, Kolonia Cegłówka została włączona do osiedla Skolwin.

Przypisy

  1. Po 1945 roku nosiła przez kilka lat nazwę Żółwinka, urzędowo zmienioną w 1949 roku; zob. T. Białecki, L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin stary i nowy. Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta. Szczecin 1991, s. 368.
  2. Zob. najstarszy znany nam przebieg granic ziem należących do wioski Cavelwisch na mapie w matrykule szwedzkiego Pomorza z roku 1692 (https://dhm.uni-greifswald.de/jpegMaps/CVIb33.jpg).
  3. H. Hoogeweg, Die Stifter und Klöster der Provinz Pommern. Bd. 2. Stettin 1925, s. 597.
  4. Zob. kavelen {gekavelt, lub gekabelt) – losowanie; Wiesschen – łąki w: DRW Quellenverzeichnis Mittelniederdeutsches Wörterbuch Bd. II, s. 437 oraz Bd. V., s. 739 (w obu przypadkach wybrać okienko „Faksimile [Titelblatt]” i odpowiedni wyraz opisany w porządku alfabetycznym); także J.B. Steinbrück, Das ehemalige Karthäuser-Kloster Gottes-Gnade, und nachherige Fürstlich Pommersche Lust-Schloss bei Alten Stettin, Oderburg. Stettin 1780, s. 15; a także H.K.W., Berghaus, Landbuch des Herzogthums Stettin, von Kamin und Hinterpommern; oder des Verwaltungs-Bezirks der Königl. Regierung zu Stettin. Teil II.: Bd. 2.: Randowscher Kreis und Allgemeines über die Kreise auf dem linken Oder-Ufer. Anklam/ Berlin 1865, s. 1755.
  5. Zob. także T. Białecki, Zmiany w nazewnictwie geograficznym Szczecina po 1945 roku. Szczecin 1995, s. 16, 18, również 27 oraz 213
  6. Zob. strona internetowa Svea Pommern, Karten und Texte der Schwedischen Landesaufnahme von Pommern 1692-1709: Text- und Beschreibungsbände, Bände 1-71, tu po kliknięciu w lewym panelu bocznym (Recherche-Ortssuche) pojawia się okienko wyboru miejscowości „Ortsauswahl-Wahl eines Ortes”, gdzie wpisujemy = Cabelwisch; tamże opis gruntów wioski Cabelwisch (Ortsbeschreibung (Reinschrift, PDF), Bd. 1 s. 202 [187] oraz opis rewizyjny: Revision der Ortsbeschreibung (Reinschrift, PDF), Bd. 19 s. 24 [20]).
  7. Zob. przegląd map w Landesarchiv Greifswald, Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Cabelwisch.
  8. Zob. załącznik nr 2, s. 69a i 70.
  9. Zob. Uchwała Nr VIII/53/90 z dnia 28 listopada 1990 r.


Zobacz też

Bibliografia




IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk