Ulica Darguja

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Darguja
'
Ulica Darguja
Ulica Mostu Długiego, 1898
  Nazwa pełna ulica nieistniejąca
  Nazwa niemiecka Langebrückstraße
  Osiedle
  Dzielnica
Zobacz ulicę na:
[ Mapa Google.]
[ Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Geolokalizacja: 53.422768,14.559898

Ulica Darguja (niem. Langebrückstraße), nazwa historyczna „Ulica Mostu Długiego”. Nieistniejąca obecnie ulica prowadząca w kierunku nabrzeża portowego. W drugiej połowie 1945 roku nadano jej nazwę ulicy Darguja, która przetrwała do 1957 r., do czasu zmian komunikacyjnych w tym rejonie, związanych z poszerzeniem i przedłużeniem ulicy Wielkiej do nowo odbudowanego Mostu Długiego. Wcześniej, w wyniku budowy Arterii Nadodrzańskiej w latach 1947-1949, ulica Darguja została zasypana gruzem z rozebranych kamienic.

Historia

Ulica Mostu Długiego (Darguja)

Pierwsza wzmianka o tej ulicy, to zapis w najstarszej księgi miejskiej o zabudowaniach położonych „obok mostu długiego” (iuxta longum pontem, 1305), związana z istniejącym tu wcześniej pomostem ładunkowym zwanym „długim pomostem”. Pomost ten po przedłużeniu umożliwiał przedostanie się „przez /most zwany/ <mostem długim>” (per longum pontem, 1283 [1], na położoną naprzeciw miasta wyspę Łasztownię. Do czasu wybudowania Mostu Długiego istniała tu najstarsza przeprawa przez Odrę i Międzyodrze w kierunku wschodnim. [2]

Brama Mostu Długiego

Widok Bramy Mostu Długiego od strony Łasztowni ok. 1790 roku
Szkic nowej Bramy Mostu Długiego po wyburzeniu w 1737 roku średniowiecznej furty wodnej

Z zachowanych źródeł wynika, że w średniowieczu poniżej Mostu Długiego usytuowane było „miejsce kotwiczenia /statków/” (draker ort, 1508), wynikające z przywileju składowego nadanego Szczecinowi w 1283 roku przez księcia Bogusława IV (prawo składu). [3] Ulica przed wjazdem na most zamknięta była tzw. bramą wodną, zwaną Furtą Mostu Długiego (Tor der Langen Brücke), wysuniętą przed mury miejskie i dodatkowo chronioną przez półokrągłą basztę. Wewnątrz bramy po prawej stronie mieścił się odwach, a po lewej stoiska sprzedażne. Odchodzący od Bramy Mostu Długiego w kierunku północnym mur przedni łączył się z również wysuniętą przed mur miejski Bramą Mariacką. Pomiędzy tym murem a właściwym murem miejskim, jak wynika to z planu z 1721 roku, powstała przestrzeń zwana międzymurzem (Zwinger), na której mieściły się budy z należącymi do nich podwórzami. Mur przedni był jednocześnie tylną ścianą dla stojących na nabrzeżu zwanym Nabrzeżem Garnkowym (Topfbollwerk), tzw. dwóch „składów górnych” (die oberste Sellhäuser). Na nabrzeże od tej strony prowadziły schody umieszczone między mostem a bramą. We wspomnianej półbaszcie mieszkała m. in. akuszerka miejska. Od strony południowej pod basztą znajdowały się również schody umożliwiające zejście do przystani portowej położonej przy ulicy zwanej haveninge” (1476, 1535). W latach 1730-1731 przebudowano na rozkaz króla Fryderyka Wilhelma I Most Długi, który dodatkowo w 1736 roku poszerzono. Uznaną za wąską i grożącą zawaleniem bramę wejściową do miasta zburzono w 1738 roku, burząc przy okazji także basztę. Na miejscu zburzonej bramy wybudowano nową w stylu epoki, na którą składał się mocny mur ozdobiony kulami kamiennymi i odcinający od północy nabrzeże Bollwerk i „składy górne”. Przy nabrzeżu ustawiono odwach, a pomiędzy odwachem i miejscem po dawnej baszcie stanęło pięć kramów, które w 1748 roku zostały wynajęte drobnym przedsiębiorcom: rzeźnikowi, sukiennikowi, blacharzowi, szewcowi i sprzedawcy drobnej galanterii. W 1802 r. bramę ponownie przebudowano. [4] M. in. w pierwszej połowie XIX wieku w położonym obok mostu budynku odwachu (Nr. 80-81), umieszczono siedzibę tzw. „wyławiacza topielców” (Leichenfischer). [5] Zabudowania odwachu i przyległych do niego kramów zburzono na przełomie 1846/1847 roku.

Ulica Mostu Długiego

Położona w kwartale miejskim Świętego Ducha (Heiligegeistviertel), ulica Langebrückstraße od czasu utworzenia Mostu Długiego stała się najważniejszą ulicą Dolnego Starego Miasta. Poprzez jej przedłużenie, czyli ulicę Kaletniczą (Beutlerstraße), łączyła centrum dolnego miasta, rynkiem Siennym (Heumarkt), na którym stał Ratusz Miejski z nabrzeżem i dalej poprzez most nad rzeką Odrą z wyspą Łasztownią.

Zmiany w numeracji ulicy Langebrückstraße w latach 1709-1945

Stąd też w ciągu wieków jej nazwa występowała w różnych formach związanych z Mostem Długim: ante longum pontem (1312), następnie in platea pontis lub longi pontis (1346), langebrugge (1586), an der langen Brücke (1721), die Lange Brücke (1722), Langenbrük Straße (1811, 1822), potem, jak wynika to z ksiąg adresowych, aż do 1945 roku Langebrückstraße. Po rozebraniu starego Mostu Długiego i powstaniu w 1903 roku nowego mostu, Mostu Hanzy przesuniętego do wylotu ulicy Splittstraße, ulica Mostu Długiego straciła swoje znaczenie. Jak wynika z załączonej tu tabeli, w wymienionych tu latach, a także w niektórych okresach na parcelach należących do tej ulicy i do przyległych ulic Beutlerstraße i Große Oderstraße, położonych było od 11 do 12 zabudowań.


Przypisy

  1. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921, s. 19, nr 18 z 15 listopada 1305 roku; por. PUB II, nr 1261 z 26 maja 1283, s. 493.
  2. Por. Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 12431856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak. Bd. 1. Szczecin 1996, regest nr 3 (b.d.), s. 4 i n., w którym książę Barnim I przekazuje miastu przeprawę ze Szczecina do Dąbia, z zastrzeżeniem na każdorazowy wolny przejazd dla siebie, swojej rodziny i służby (PUB I, nr 434 (b.d.), s. 344; więcej o przeprawie szczecińskiej zob. także: S. Bobiński, Przeprawa szczecińska, W: Szczecin, miesięcznik Pomorza Zachodniego. Zeszyt 11/12 (14/15). Szczecin 1958, s. 32. Według badań archeologicznych z lat (1994-1995) już pod koniec XII wieku w osi ulicy Langebrückstraße istniała droga drewniana prowadząca w kierunku przystani portowej Havening i przeprawy przez Odrę; zob. M. Słomiński, Szczecińskie Podzamcze. Staromiejska dzielnica nadodrzańska i jej odbudowa - kwartały XIV i XVII. Szczecin 1998, s. 57.
  3. PUB II, nr 1282 z 19 grudnia 1283 roku, s. 514.
  4. C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929, s. 102-103.
  5. Podobne pogotowie ratunkowe dla nieszczęśliwych ofiar wody utworzono w tym czasie w tzw. „najmniejszym domu Szczecina” przy wylocie ulicy Kłodnej, w budynku dawnej wartowni (am Bollwerk Nr. 10, do 1856 r. Nr. 1097).

Galeria

Bibliografia

  • Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Szczecin, miesięcznik Pomorza Zachodniego, zeszyt 11/12 (14/15), Szczecin 1958.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 12431856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.
  • Słomiński M., Szczecińskie Podzamcze. Staromiejska dzielnica nadodrzańska i jej odbudowa - kwartały XIV i XVII. Szczecin 1998.

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk