Jan Stopyra

Jan Stopyra
prezydent Szczecina
brak zdjecia
Data urodzenia	16 grudnia 1934
Miejsce urodzenia	Stanisławów
Data śmierci	16 sierpnia 2023
Miejsce śmierci	Szczecin
Miejsce spoczynku	Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 37B-12-1)
Lokalizacja grobu	zobacz na mapie

Jan Stopyra (1934-2023) – ekonomista, działacz samorządowy i polityczny, prezydent Szczecina, publicysta

Życiorys

Jan Władysław Stopyra urodził się 16 grudnia 1934 roku w Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankiwsk na Ukrainie). Jego rodzicami byli Stanisław Stopyra, zawodowy wojskowy, i Maria z d. Lech. Miał starszego brata Leszka. Dzieciństwo spędził w Stanisławowie przy ul. Gołuchowskiego.

Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 roku ojciec Jana powrócił do domu i pracował jako palacz w szpitalnej kotłowni. W 1943 roku został aresztowany przez NKWD i wywieziony w nieznanym kierunku. W 1944 roku Jan z matką i bratem został zmuszony przez Rosjan do opuszczenia Stanisławowa. Przez pewien czas mieszkał w wiosce Uhrynów, gdzie matka zarabiała na życie szyjąc odzież i pościel dla miejscowej ludności. Tam, po szesnastu miesiącach nieobecności, odnalazł ich ojciec. W styczniu 1945 roku wraz z rodzicami i bratem wyjechał do Przeworska, a stamtąd do Grodziska Dolnego, gdzie mieszkała rodzina ojca. Przez krótki okres mieszkał w wiosce Białośliwie k. Nakła. Tu zastał go koniec wojny. Potem wraz z rodziną zamieszkał w Nakle, gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej. W tym czasie jego matka zaczęła uczyć w szkole, a ojciec wyjechał do Szczecina, gdzie wraz ze swoją siostrą prowadził mały sklepik przy ul. Pocztowej.

Po ukończeniu liceum handlowego w Bydgoszczy, Jan Stopyra podjął studia prawnicze na uniwersytecie w Toruniu. Brak w przyszłości możliwości wykonywania zawodu prawnika, który był konsekwencją pochodzenia społecznego, zdecydował o opuszczeniu uczelni po pierwszym semestrze i wyjeździe do Szczecina.

W 1951 roku został studentem Wyższej Szkoły Ekonomicznej. Podczas studiów należał do zespołu teatralnego, gdzie udzielał się amatorsko jako aktor. Wystąpił m.in. w adaptacji Dziewczyny w północy Konstantego Paustowskiego. Po otrzymaniu nakazu pracy został zatrudniony jako wykładowca w uczelnianym Studium Wojskowym (1954-1959). Równocześnie kontynuował zaocznie studia drugiego stopnia w Krakowie, uzyskując w 1957 stopień magistra ekonomii.

Pod koniec lat 50. został zastępcą dyrektora Państwowego Przedsiębiorstwa Warzyw i Owoców w Szczecinie. W wyniku nadużyć w przedsiębiorstwie, w lutym 1959 roku został niesłusznie zatrzymany i osadzony w areszcie przy ul. Małopolskiej. Oskarżony przez prokuraturę o kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą, otrzymał wyrok czterech i pół roku więzienia. Karę odsiadywał w więzieniu przy ul. Kaszubskiej. Na rozprawie Sądzie Wojewódzkim w dniu 30 grudnia 1959 roku został uniewinniony.

Dzięki koledze ze studiów, który był dyrektorem Miejskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania, został zatrudniony jako kierownik działu sprzedaży, a potem zastępca dyrektora ds. eksploatacji MPO. W 1963 roku został zastępcą dyrektora ds. mieszkaniowych w Miejskim Zjednoczeniu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Szczecinie. W latach 60. został członkiem PZPR.

W październiku 1970 roku dyrektor Stoczni Szczecińskiej, Stanisław Skrobot, powierzył mu stanowisko dyrektora stoczni ds. inwestycji, jednak po kilku dniach zrezygnował z tej funkcji i powrócił do pracy w Zjednoczeniu. W 1971 roku powołano go na stanowisko dyrektora Wojewódzkiego Zjednoczenia Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej.

W czerwcu 1972 roku został wybrany przewodniczącym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Szczecinie. Rok później, w wyniku reorganizacji struktur władz terenowych państwa, objął stanowisko prezydenta miasta. Funkcję tę sprawował od 17 grudnia 1973 do 31 marca 1984 roku. Jego prezydenturę uznaje się za najlepszy okres w rozwoju gospodarczym miasta. W czasie jego urzędowania rozpoczęto wiele ważnych i prestiżowych dla Szczecina i regionu inwestycji z zakresu budownictwa mieszkaniowego, drogownictwa, rozbudowy infrastruktury przemysłowej. Za jego kadencji rozpoczęto budowę dużych osiedli mieszkaniowych, m.in. Osiedla Książąt Pomorskich (1976) i Osiedla Słonecznego (1977). Kontynuowano prace przy budowie osiedli Zawadzkiego i Chopina (łącznie ponad 20 tys. mieszkań dla ok. 100 tys. mieszkańców). Podjęto się odbudowy zniszczonych przez działania wojenne kwartałów miasta, a także odnowienia fasad zachowanych zabytkowych kamienic w centrum Szczecina. Założono liczne zieleńce i uruchomiono miejsca rekreacji, takie jak m.in kąpieliska Gontynka, Arkonka, Dziewoklicz, Plaża Mieleńska. W al. Jedności Narodowej uruchomiono ciąg fontann, dzięki czemu ulica stała się jedną z głównych i ulubionych przez szczecinian tras spacerowych miasta. Zmieniono układ komunikacyjny miasta, rozpoczynając m.in. budowę nowej przeprawy przez Odrę – Trasy Zamkowej, która w znacznym stopniu polepszyła komunikację pomiędzy prawą i lewą częścią Szczecina. Ponadto poszerzono i rozbudowano wlotowe i wylotowe drogi z miasta (ul. Gdańska). Przebudowano torowiska tramwajowe. Zmieniono nawierzchnie licznych ulic i chodników. Do Szczecina doprowadzono gaz ziemny ze złóż w południowej Wielkopolsce oraz wodę z nowego ujęcia w Jeziorze Miedwie. Wybudowano oczyszczalnię ścieków. Rozbudowano szczecińską stocznię i port. Unowocześniono hutę, Fabrykę Włókien Sztucznych „Wiskord”, papiernię, Fabrykę Kabli „Załom”, zakłady odzieżowe „Dana” i „Odra”. Nawiązano partnerskie stosunki między Szczecinem a Burgas, Pilznem, Rostockiem i Rygą. Z okazji 35-lecia PRL na Jasnych Błoniach wybudowano Pomnik Czynu Polaków, który szybko stał się symbolem miasta.

W dniu 15 marca 1984 roku na sesji Miejskiej Rady Narodowej złożył rezygnację z zajmowanego stanowiska. Wkrótce przeszedł do służby dyplomatycznej. Lata 1984-1988 spędził na placówce w Warnie (Bułgaria), gdzie był konsulem morskim.

Po powrocie do Polski został początkowo pełnomocnikiem wojewody szczecińskiego ds.powołania Wolnego Obszaru Celnego Szczecin - Świnoujście, a po przekształceniu jednostki w spółkę akcyjną, jej wiceprezesem (1989-1991). W 1992 roku przeszedł na emeryturę.

W wyborach samorządowych w 2002 roku został wybrany członkiem Rady Miasta Szczecina z listy SLD-UP. Dwukrotnie pełnił funkcję przewodniczącego Rady (od 27 października 2002 do 12 listopada 2006 i od 12 listopada 2010 do 11 listopada 2014) i raz wiceprzewodniczącego (12 listopada 2006 do 12 listopada 2010). Działał w Komisji ds. Kultury, Komisji ds. Sportu, Komisji Rewizyjnej, Komisji ds. Bezpieczeństwa Publicznego i Samorządności, Komisji ds. Inicjatyw Społecznych.

W wyborach parlamentarnych w 2005 roku bez powodzenia ubiegał się o mandat senatora z ramienia Sojuszu Lewicy Demokratycznej w okręgu wyborczym Szczecin.

Z dniem 2 stycznia 2019 roku został powołany przez prezydenta Szczecina na stanowisko pełnomocnika prezydenta ds. współpracy senioralnej.

Od chwili rozwiązania PZPR nie należał do żadnej partii politycznej.

Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Szczecina i przez kilka lat jego prezesem. Pełnił funkcję wiceprzewodniczącego komitetu organizacyjnego ds. utworzenia Uniwersytetu Szczecińskiego.

Żonaty z Krystyną z d. Knitter, lekarzem stomatologii, specjalistą II stopnia w zakresie ortodoncji. Miał syna Tomasza Karola, który prowadzi prywatną działalność gospodarczą.

Zmarł 16 sierpnia 2023 roku w Szczecinie. Został pochowany 22 sierpnia na Cmentarzu Centralnym (kw. 37B-12-1).

• 
  Ze Stefanem Cieślakiem podczas otwarcia wystawy fotograficznej Szczecin wczoraj i dziś (1978) – fot. Wanda Cieślak (ze zbiorów Bogdana Bombolewskiego)
• 
  Uroczystość nadania Szczecinowi Orderu Sztandaru Pracy I klasy (1979). Od lewej: Włodzimierz Marszałek (przewodniczący Miejskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Szczecinie), Tadeusz Waluszkiewicz (przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej) i Jan Stopyra (prezydent Szczecina)
• 

• 
  Od lewej: Adam Kilnar, Stefan Janusiewicz, Jerzy Kuczyński, Jan Stopyra

Publikacje (wybór)

• 1972 – Jak widzę swoje miasto po roku? Odpowiadając na raport, „Kurier Szczeciński” 1972 nr 282, s. 7 i 10
• 1975 – „Być szczecinianinem”. Była to gospodarska rozmowa..., „Kurier Szczeciński” 1975 nr 216, s. 5
• 1975 – Nic co szczecińskie nie jest wam obce [w:] Trzydziestolecie „Kuriera Szczecińskiego”, Szczecin, s. 4-6
• 1985 – Refleksje po 12 latach, „Kronika Miasta Szczecina 1983”, s. 21-31
• 2007 – Henryk Boehlke (1920-2006), „Kronika Szczecina 2006”, s. 161-162
• 2012 – Narodziny „Kroniki Szczecina”, „Kronika Szczecina 2011”, s. 5-7

Rozmowy i wywiady w prasie z Janem Stopyrą

• „Spojrzenia”, Szczecin jutro (wywiad), „Spojrzenia” 1973 nr 4, s. 4-5
• Jerzy Timen, Na mapie Polski (rozmowa), „Morze i Ziemia” 1983 nr 15, s. 3 i 13

Nagrody i wyróżnienia

• honorowe członkostwo Klubu Kapitanów Żeglugi Wielkiej
• 2011 – Buława Nestora Przedsiębiorczości przyznana przez Północną Izbę Gospodarczą w Szczecinie

Odznaczenia

• 1975 – Medal 30-lecia „Gryf Pomorski”
• 1975 – „Zasłużony Działacz ORMO”
• 2005 – Brązowa Odznaka „Zasłużony Dla Ochrony Przeciwpożarowej”
• 2010 – Medal za Zasługi dla Miasta Szczecina
• Srebrny Krzyż Zasługi
• Złoty Krzyż Zasługi
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Medal Komisji Edukacji Narodowej
• Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego (dwukrotnie)

Ciekawostki

Książka-wywiad z Janem Stopyrą

• Sylwetkę prezydenta przybliża Piotr Zieliński w Okruchach pamięci. Szczecińskim alfabecie wspomnień (Wydawnictwo Germa, Szczecin 1999)
• W 2010 roku nakładem oficyny Walkowska Wydawnictwo ukazały się wspomnienia Jana Stopyry, wzbogacone unikatowymi zdjęciami z jego prywatnych archiwów. Książkę Jak Jan z Krystyną. Wspomnienia najdłużej urzędującego Prezydenta Szczecina w formie wywiadu-rzeki opracowała Krystyna Pohl

Zobacz także

• Film Drogi do Szczecina prezentujący sylwetkę Jana Stopyry;
• Studenckie lata. Dokument dźwiękowy ZBC "Pomerania";
• Prezydent Szczecina Jan Stopyra: wspomnienia. Cz. 3. Dokument dźwiękowy ZBC "Pomerania";
• Znani i nieznani- ze wspomnień Jana Stopyry. Dokument dźwiękowy ZBC "Pomerania".

Bibliografia

• Encyklopedia Szczecina t. II P-Ż (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Jan Macholak), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2000
• Krystyna Pohl, Jak Jan z Krystyną. Wspomnienia najdłużej urzędującego prezydenta Szczecina, Walkowska Wydawnictwo, Szczecin 2010

Autor opracowania: Andrzej Androchowicz