Bursztynowy Pierścień (nagroda)

Bursztynowy Pierścień – nagroda przyznawana najepszym aktorom scen szczecińskich i najlepszym spektaklom teatralnym
Plebiscyt organizowany jest z przerwami od 1965 roku przez redakcję „Kuriera Szczecińskiego” i Towarzystwo Przyjaciół Szczecina. W pierwszych edycjach konkursu współorganizatorem był także Szczeciński Oddział Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu. W późniejszych latach do grona dotychczasowych organizatorów dołączył szczeciński oddział Telewizji Polskiej oraz Wydział Kultury Urzędu Miejskiego. Czytelnicy „Kuriera”, głosując za pomocą kuponów zamieszczanych w gazecie, wybierali artystów najpopularniejszych i cieszących się największą sympatią publiczności w danym sezonie teatralnym. Mniejszą rolę zwracano na konkretne osiagnięcia sceniczne artystów. W celu ułatwienia głosowania, gazeta zamieszczała pełną imienną listę aktorów scen szczecińskich. Plebiscyt cieszył się wśród szczecinian ogromną popularnością, a pierwsze głosy spływały do redakcji tuż po wydrukowaniu kuponów konkursowych.
Początkowo nagrodę przyznawano wyłącznie aktorom Państwowych Teatrów Dramatycznych i Państwowego Teatru Muzycznego. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych plebiscyt rozszerzono również o aktorów Teatru Lalek „Pleciuga”. Laureatami pierwszego plebiscytu w 1965 roku zostali aktorzy Teatru Muzycznego, Irena Brodzińska i Zygmunt Apostoł, oraz aktorzy Państwowych Teatrów Dramatycznych, Mirosława Lombardo i Andrzej Kopiczyński. Sporadycznie Bursztynowy Pierścień przyznawano aktorom z innych teatrów polskich, którzy gościnnie występowali na szczecińskich scenach (m.in. Hanka Bielicka, Daniel Olbrychski). W 1980 roku podjęto próbę rozszerzenia plebiscytu na całe Pomorze Zachodnie. Pierwszym laureatem nagrody spoza Szczecina został Jerzy Nowacki, aktor Teatru Muzycznego w Słupsku.
W roku 1980 plebiscyt w dotychczasowej formie odbył się po raz ostatni. W 1990 roku na jeden sezon przywrócono wręczenie Pierścieni. W 1995 roku plebiscyt został reaktywowany w nowej formule. Ustanowiono regulamin, który przewidywał dwustopniową formę przyznawania Bursztynowego Pierścienia. W pierwszej części specjalnie powołana komisja przyznawał nominacje do nagrody w czterech kategoriach: najlepszy aktor teatrów dramatycznych, najlepszy solista teatru muzycznego, najlepszy aktor teatru lalek oraz najlepszy spektakl teatrów szczecińskich. Z tego grona w drugiej turze czytelnicy „Kuriera Szczecińskiego” i widzowie szczecińskiej Telewizji wybierali laureatów. Ponadto w 1995 roku ustanowiono specjalną, pozaregulaminową nagrodę - Oko Recenzenta (późniejsza Nagroda Jury, którą przyznawali krytycy teatralni.
Kolejna zmiana nastąpiła w 2000 roku. Ograniczono liczbę kategorii, a tym samym nagród, do dwóch. W pierwszej kategorii rywalizują ze sobą aktorzy wszystkich szczecińskich scen, a w drugiej wszystkie spektakle sezonu. W 2000 roku wprowadzono także pozaregulaminową nagrodę - Srebrną Ostrogę, którą Towarzystwo Przyjaciół Szczecina przyznaje młodym, obiecującym artystom scen szczecińskich.
Laureaci Bursztynowego Pierścienia
- 1969
- Barbara Barska (Państwowy Teatr Muzyczny) – za rolę Laury w Studencie żebraku Karla Millockera w reż. Janusza Marca i Gabrieli w Wiedeńskiej krwi Johanna Straussa w reż. Zofii Weissówny
- Zygmunt Łuczak (Państwowy Teatr Muzyczny) – za rolę Józefa w Wiedeńskiej krwi Johanna Starussa w reż. Zofii Weissówny
- Danuta Chudzianka (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za rolę Muzy w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego w reż. Jana Maciejowskiego
- Wacław Ulewicz (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za role Konrada w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego w reż. Jana Maciejowskiego oraz Joachima Petersa w sztuce Sonnenbruchowie wg Niemców Leona Kruczkowskiego w reż. Józefa Grudy
- 1970
- Barbara Podczaska (Państwowy Teatr Muzyczny) – za rolę tytułową w Gejszy Sidneya Jonesa w reż. Jana Wodzyńskiego
- Zygmunt Łuczak (Państwowy Teatr Muzyczny) – za rolę Wun-Hi w Gejszy Sidneya Jonesa w reż. Jana Wodzyńskiego
- Maria Nochowicz (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za role Kliminy w Weselu Stanisława Wyspiańskiego w reż. Józefa Grudy i Barbary w Jadzi wdowie Ryszarda Ruszkowskiego w reż. Henryka Tadeusza Czarneckiego
- Wacław Ulewicz (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za rolę Dziennikarza w Weselu Stanisława Wyspiańskiego w reż. Józefa Grudy
- 1972
- Maria Popławska (Państwowy Teatr Muzyczny) – za rolę tytułową w Hello Dolly Jerry'ego Hermana w reż. Bedřicha Kramosila
- Władysław Żydlik (Państwowy Teatr Muzyczny) – za rolę Czanga w Krainie uśmiechu Franza Lehara oraz Bardosa w Krakowiakach i Góralach Wojciecha Bogusławskiego oba w reż. Tadeusza Bursztynowicza
- Marta Szczepaniak (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za rolę Klaudii w Perle Marca Camolletiego w reż. Aliny Obidniak
- Wiesław Zwoliński (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za rolę Antioosa w Powrocie Odysa Stanisława Wyspiańskiego w reż. Wojciecha Jesionki oraz Dunoisa w Świętej Joannie George'a Bernarda Shawa w reż. Józefa Grudy
- Daniel Olbrychski (Warszawa) – najpopularniejszy aktor występujący gościnnie w Szczecinie
- 1973
- Nina Mazgajska (Państwowy Teatr Muzyczny) – za role Grisi w Domku trzech dziewcząt Franza Schuberta w reż. Tadeusza Bursztynowicza i Fedory w Balu w operze Richarda Heubergera w reż. Henryka Mozera
- Edward Newada (Państwowy Teatr Muzyczny) – za rolę Kuzkina w Aniucie Jurija Milutina w reż. Władimira Kuroczkina
- Irena Grzonka (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za rolę Terezji Tallien w Oskarżycielu publicznym Fritza Hochwäldera w reż. Józefa Grudy
- Bohdan Albert Janiszewski (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za rolę tytułową w Królu Edypie Sofoklesa w reż. Aleksandra Strokowskiego
- Hanka Bielicka (Warszawa) – najpopularniejsza aktorka występująca gościnnie w Szczecinie
- 1974
- Monika Myszkowska, Włodzimierz Wasylowski (Państwowy Teatr Muzyczny)
- Krystyna Feldman (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za rolę Eugenii w Tangu Sławomira Mrożka w reż. Józefa Grudy
- Mirosław Gruszczyński (Państwowe Teatry Dramatyczne) – za rolę Inżyniera w Człowieku znikąd Ignatija Dworieckiego w reż. Józefa Grudy
- Irena Santor (Warszawa) – najpopularniejsza artystka występująca gościnnie w Szczecinie
- 1978
- Janusz Bukowski (Teatr Polski)
- Grażyna Wojtczak i Agata Podlaszewska (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za rolę Weroniki w Baśni o zaklętym kaczorze Marii Kann w reż. Włodzimierza Dobromilskiego
- 1979
- Ewa Rossa-Gowor, Edmund Piotrowski (Państwowy Teatr Muzyczny)
- Ewa Wawrzoń, Janusz Bukowski (Teatr Polski)
- Irmina Babińska, Mirosław Gruszczyński (Teatr Współczesny)
- Adam Pfeiffer (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za rolę Żyda w Szopce krakowskiej Stanisława i Tadeusza Estreicherów w reż. Bohdana Radkowskiego
- Zbigniew Wilczyński (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za rolę Kota w Białej bajce Walerego Petrowa w reż. Mariny Goczewy
- 1980
- Krzysztof Tysnarzewski (Państwowy Teatr Muzyczny) – za rolę Hrabiego Carnero w Baronie cygańskim Johanna Straussa w reż. Tadeusza Bursztynowicza
- Tadeusz Zapaśnik (Teatr Współczesny) – za rolę Moczałkina w sztuce Słoń Aleksandra Kopkowa w reż. Krzysztofa Zaleskiego
- Anna Lenartowicz (Teatr Polski) – za rolę Lidki w Daczy Ireneusza Iredyńskiego w reż. Wandy Laskowskiej
- Jerzy Nowacki (Teatr Muzyczny w Słupsku)
- Hanna Piwowarczyk (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za rolę Śmierci w Bajce o żołnierzu i śmierci Jacka Jokiela w reż. Jacka Jokiela
- 1990
- Elżbieta Sawicka, Zbigniew Sawicki (Opera i Operetka)
- spektakl Polska krew Oskara Nedbala w reż. Krafta Alexandra i Ewy Kołogórskiej (Opera i Operetka)
- 1995
- Romana Jakubowska-Handke (Opera i Operetka)
- Michał Janicki (Teatr Polski) – za rolę Gorringe`a w Czarnej komedii Petera Shaffera w reż. Marcina Ehrlicha
- Przemysław Żychowski (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za role Wilka w przedstawieniu Czerwony Kapturek Eugeniusza Szwarca w reż. Zbigniewa Niecikowskiego i Pana Zdzisława w przedstawieniu Dwa serca, czyli zakochane instrumenty Dariusza Kamińskiego w reż. Dariusza Kamińskiego
- spektakl Orfeusz w piekle Jacquesa Offenbacha w reż. Marcela Kochańczyka (Opera i Operetka)
- 1996
- Romana Jakubowska-Handke ([Opera i Operetka) – za rolę Mimi w CyganeriiGiacomo Pucciniego w reż. Artura Hofmana
- Tadeusz Zapaśnik (Teatr Współczesny) – za rolę Oregona w Świętoszku Moliere'a w reż. Andrzeja Bubienia
- Przemysław Żychowski (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za rolę tytułową w Panu Twardowskim Waldemara Wolańskiego w reż. Waldemara Wolańskiego
- spektakl Świętoszek Moliere'a w reż. Andrzeja Bubienia (Teatr Współczesny)
- 1997
- Ewa Filipowicz (Opera i Operetka) – za rolę Rozyny w Cyruliku sewilskim Gioacchino Rossiniego w reż. Olgi Iwanowej
- Anna Januszewska (Teatr Współczesny) – za rolę Królowej Małgorzaty w przedstawieniu Iwona, księżniczka Burgunda Witolda Gombrowicza w reż. Anny Augustynowicz)
- Dariusz Kamiński (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za rolę Gawlona w Śnieżynku Artura Daniela Liskowackiego w reż. Zbigniewa Niecikowskiego
- spektakl Iwona, księżniczka Burgunda Witolda Gombrowicza w reż. Anny Augustynowicz (Teatr Współczesny)
- 1998
- Iwona Hossa (Opera i Operetka) – za rolę Konstancji w Uprowadzeniu z Seraju W. A. Mozarta w reż. Warcisława Kunca i Jewgienija Iwanowa
- Grażyna Madej (Teatr Współczesny) – za rolę Aliny w Balladynie Juliusza Słowackiego w reż. Anny Augustynowicz
- Przemysław Żychowski (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za rolę Rybaka w przedstawieniu Bajka o rybaku i rybce Aleksandra Puszkina w reż. Tatiany Malinowskiej-Tyszkiewicz
- spektakl Balladyna Juliusza Słowackiego w reż. Anny Augustynowicz (Teatr Współczesny)
- 1999
- Izabella Turhan (Opera i Operetka) – za rolę Hanny Galwari w Wesołej wdówce Franza Lehara w inscenizacji Adama Hanuszkiewicza
- Arkadiusz Buszko (Teatr Współczesny) – za rolę tytułową w Pinokiu Carlo Collodiego w reż. Marka Pasiecznego
- Mirosław Kucharski (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za rolę Kłapouchego w Chatce Puchatka Alana Alexandra Milne'a w reż. Przemysława Żychowskiego
- spektakl Pinokio Carlo Collodiego w reż. Marka Pasiecznego (Teatr Współczesny)
- 2000
- Michał Janicki (Teatr Polski) – za rolę Onego w Ławeczce Aleksandra Gelmana w reż. Edwarda Żentary
- spektakl Dziejba leśna Bolesława Leśmiana w reż. Arkadiusza Buszki (Teatr Krypta)
- 2001
- Anna Januszewska (Teatr Współczesny) – za rolę Anieli Dulskiej w Moralności pani Dulskiej w reż. Anny Augustynowicz)
- spektakl West Side Story Leonarda Bernsteina w reż. Leszka Czarnoty (Opera na Zamku)
- 2002
- Mikołaj Zalasiński (Opera na Zamku) – za rolę Hrabiego René w Balu maskowym Giuseppe Verdiego w reż. Marii Sartowej
- spektakl Polaroidy Marka Ravenhilla w reż. Anny Augustynowicz (Teatr Współczesny)
- 2003
- spektakl Komiczna siła Alana Ayckbourna w reż. Anny Augustynowicz (Teatr Współczesny)
- 2004
- Grzegorz Falkowski (Teatr Współczesny) – za rolę Konrada w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego w reż. Anny Augustynowicz
- 2005
- Adam Dzieciniak (Teatr Polski) – za rolę Marcina Kabata w Igraszkach z diabłem Jana Drdy w reż. Wojciecha Solarza
- 2006
- Anna Januszewska (Teatr Współczesny) – dla najlepszego aktora sezonu
- 2007
- Olga Adamska (Teatr Polski) – za rolę Hrabiny Hrr w Stacyjce Zdrój Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego w reż. Adama Opatowicza i Andrzeja Poniedzielskiego
- Adam Opatowicz (Teatr Polski) – za reżyserię (wspólnie z Andrzejem Poniedzielskim) spektaklu Stacyjka Zdrój Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego
- 2008
- Michał Janicki (Teatr Polski) – dla najlepszego aktora teatrów szczecińskich
- spektakl Wesele Stanisława Wyspiańskiego w reż. Anny Augustynowicz (Teatr Współczesny)
- 2009
- Jacek Polaczek (Teatr Polski) – za rolę Ojca i Króla w Ślubie Witolda Gombrowicza w reż. Waldemara Modestowicza
- 2010
- Beata Zygarlicka (Teatr Współczesny) – za rolę w Utworze o Matce i Ojczyźnie Bożeny Keff w reż. Marcina Libera
- spektakl Utwór o Matce i Ojczyźnie Bożeny Keff w reż. Marcina Libera (Teatr Współczesny)
- 2011
- Maria Dąbrowska (Teatr Współczesny)
- spektakl Afrykańska przygoda Marioli Fajak-Słomińskiej w reż. Janusza Słomińskiego (Teatr Lalek „Pleciuga”)
- 2012
- Rafał Hajdukiewicz (Teatr Lalek „Pleciuga”) – za tytułową rolę w spektaklu Don Juan, czyli... Molière'a w reż. Aleksieja Leliavskiego
- spektakl Zemsta nietoperza Johanna Straussa w reż. Jitki Stokalskiej (Opera na Zamku)
- 2013
- Paweł Wdówka (Opera na Zamku) – za rolę w spektaklu baletowym Odcienie namiętności
- spektakl Udręka życia Hanocha Levina w reż. Adama Opatowicza (Teatr Polski)
- 2014
- Elżbieta Donimirska (Teatr Polski) – za rolę Celii Peachum w Operze za trzy grosze Bertolta Brechta w reż. Adama Opatowicza
- spektakl baletowy Ogniwa do muzyki Witolda Lutosławskiego w choreografii Kai Kołodziejczyk, Piotra Czubowicza i Roberta Glumbka ([Opera na Zamku)
- 2015
- Konrad Pawicki – za rolę Michela w Godzinie spokoju w reż. Norberta Rakowskiego (Teatr Współczesny)
- Dzieje grzechu (balet wg Stefana Żeromskiego z muzyka Mieczysława Karłowicza) – w choreogr. Karola Urbańskiego (Opera na Zamku)
- 2016
- Maria Dąbrowska – za rolę Oni w spektaklu Moja mama leczy się u doktora oetkera i rolę Barmanki w Dwoje biednych Rumunów mówiących po polsku (Teatr Współczesny) – nagroda jury
- spektakl Moja mama leczy się u doktora oetkera (Teatr Współczesny) – nagroda jury
- Krzysztof Tarasiuk – za rolę Aniołka w spektaklu Rosnę (Teatr Lalek „Pleciuga”) – nagroda publiczności
- spektakl Rosnę w reż. Marioli Fajak-Słomińskiej i Janusza Słomińskiego (Teatr Lalek „Pleciuga”) – nagroda publiczności
Ciekawostki
- Plebiscytowi poświęcono piosenkę Bursztynowy Pierścień. Jej autorami byli Zygmunt Apostoł (muzyka) i Walerian Pawłowski (słowa)
- Wykonawcą pierwszych Bursztynowych Pierścieni był Edward Wikenhauser z Zakładu nr 1 Spółdzielni „Metalotechnika” w Szczecinie
- Autorami nowego kształtu Bursztynowych Pierścieni w 2002 roku był Marian Preiss i jego córka Ewa
Zobacz także
Bibliografia
- Bursztynowe Pierścienie, „Teatr” 1067 nr 4
- Robert Cieślak, Elżbieta Stelmaszczykowa, Pół wieku Teatru Lalek w Szczecinie. „Rusałka” – „Pleciuga” 1953-2003, Teatr Lalek „Pleciuga”, Szczecin 2004
- Encyklopedia Szczecina t. I A-O (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Ryszard Markow), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999
- Encyklopedia Szczecina Suplement 1 (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Ryszard Markow), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2003
Inne źródła
- Materiały ze zbiorów Archiwum Opery na Zamku w Szczecinie
- Materiały ze zbiorów prywatnych Ryszarda Markowa
- Materiały ze zbiorów Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie
